Exotische tuin: al onze tips voor de aanleg ervan

Exotische planten: een palet aan groen!

Voor elk type tuin, maar vooral om een weelderige exotische sfeer te creëren, staat het plantenmateriaal centraal! Het idee van een exotische sfeer ontstaat door een overvloed aan groen, bloei in warme tinten en grote, volle bladeren met uiteenlopende of bijzondere vormen: van de handvormige bladeren van palmen tot het langgerekte loof van Canna’s en de nog puntigere bladeren van Phormiums… Maar laten we eens in detail bekijken welke planten geschikt zijn voor een exotische tuin:

• Vaste planten met reusachtige bladeren: reuzenhosta’s, varens, Darmera peltata, Colocasia’s…
• Spectaculaire bloemen: hibiscus, Brugmansia, Echium candicans, Callistemon, Puya, Protea, Hedychium, Strelitzia, Malaleuca, Leucospermum, Solandra grandiflora…

Hedychiums, Hibiscus, Echium, Protea en Brugmansia (© Gwenaëlle David)

• Structuurplanten: bamboes (Phyllostachys, Fargesia’s), Musa’s, agaven, palmen, Phormium, Dicksonia antartica, Gunnera manicata, Melianthus major, Mangave, Schefflera taiwaniana…
• Unieke vormen: Tetrapanax, Phormium en Astelia’s, Cordyline, Yucca’s, Cycas revoluta, Euphorbia mellifera, aeoniums …

Phormium ‘Pink Panther’, Farfugiums en Cycas revoluta, Sabal minor, Tetrapanax, Aeonium, Phyllostachys aurea, Dicksonia antartica

• Tropische bloei en kleuren: Alstroemeria’s, Canna’s,  dahlia’s, Tibouchina urvilleana, daglelies, Eucomis, crocosmia’s, Afrikaanse lelies, Zantedeschia’s, Tricyrtis, Aloe arborescens, Kniphofia’s, Amaryllis belladonna, Watsonia’s, Tradescantia’s, Tigridia’s…

Afrikaanse lelie, Crocosmia, Tricyrtis ‘Hirta’, Eucomis ‘Sparking Burgundy’, Tigridia pavonia ‘Aurea’, daglelie, Kniphofia

• Zeldzame planten: Beaucarnea recurvata (palmboom met olifantenpoot), Ochagavia carnea, Arisaema (een soort exotische aronskelk)…
• Bomen met groot loof of opvallende bloei: jacaranda, Eriobotrya (Japanse mispel), Araucaria araucana en Araucaria excelsior, Magnolia tripetala, Feijoa, Catalpa bignonioides, Albizia…

Araucaria araucana, Catalpa bignonioides, Albizia, Eriobotrya, Feijoa

• Geurende planten: Plumeria (frangipani), Euphorbia mellifera, magnolia’s, Brugmansia, enkele rododendrons…
• Klimplanten: Bignonia, bougainville, Pandorea, Podranea, Pyrostegia venusta, passiebloem…
• Waterplanten: Nelumbo nucifera (lotus), Darmera peltata, Gunnera manicata, Nymphaea…

Vul dit decor gerust aan met bomen en heesters met een exotische uitstraling, zoals Pittosporums. Je kunt ook heesters kiezen die vrijwel overal groeien: de vaak ondergewaardeerde, maar zo exotische Aucuba’s, Pleioblastus (dwergbamboes), Mahonia’s, enkele bijzondere Miscanthus-soorten zoals Miscanthus sinensis ‘Zebrinus’ of Miscanthus sinensis ‘Ghana’. Ook buxus past goed in dit type decor, net als Hydrangea sargentiana, met zijn grote, fluweelachtige bladeren, de Sorbaria sorbifolia met prachtig samengesteld loof, de Sarcococca hookeriana ‘Humilis’ of de Davidssneeuwbal met glanzend, leerachtig loof.

→ Lees ook: 7 exotische heesters met zomerbloei

Voorzorgsmaatregelen voordat je aan de slag gaat!

• De meeste soorten die je aanplant, zijn afkomstig uit Zuid-Amerika tot Australië, en hoewel er steeds meer winterharde variëteiten bestaan, moet je tuin beschut zijn tegen koude wind om verliezen te voorkomen tijdens winters die steeds kouder kunnen worden. Het creëren van kleine beschutte zones op verschillende plekken in de tuin is een goede optie om de wind tegen te houden als je in een koude regio woont. Deze ‘afschermingen’ kunnen uit planten bestaan, maar ook mineraal zijn (graniet en leisteen houden bijzonder goed warmte vast en beschermen vorstgevoelige planten, zoals Afrikaanse lelies).
• Een goed doorlatende bodem wordt aanbevolen voor de meeste exotische planten: je moet je bodem beslist lichter maken als die te zwaar of zelfs kleiachtig is, want veel zogenaamde exotische planten hebben een filterend substraat nodig. XXL-planten die een uitgesproken exotisch effect creëren, verlangen vaak ook een rijke en vruchtbare bodem. 
• Een ideale standplaats op het zuiden en westen voor een maximale bloei, maar verderop zullen we zien dat veel exotische of tropisch geïnspireerde planten ook prachtig kunnen groeien op een schaduwrijkere plek…
• Sommige tropische planten hebben ruimte nodig: schat de omvang van je project goed in en selecteer de planten waar je dol op bent. Je plant nu eenmaal niet dezelfde hoeveelheid imposante planten in een stadstuin als in een grote tuin!
• Bepaal de sfeer van je tuin: die wordt weelderig, maar kan ook mediterraan of zelfs Moors zijn, met een vijver, of ronduit tropisch met bananenplanten, palmen, Puyas en andere trompetbloemen. De planten en materialen zullen enigszins variëren.

Het advies van Gwenaelle: Laat je inspireren en doe ideeën op door exotische tuinen te bezoeken. In Frankrijk zijn er prachtige exemplaren, en natuurlijk ook in de tropen en zelfs… in Engeland! Je ziet de planten in hun omgeving, ontdekt bloeiwijzen of loof die je nog niet kende en onthoudt vooral de planten die je mooi vindt. In Frankrijk zijn ze, van de beroemde exotische tuin van Roscoff tot de Jardin George Delasselle op het eiland Batz, beide in Finistère, via de exotische tuin van Eze en ten slotte het Domaine du Rayol aan de Côte d’Azur, een ongelooflijke bron van inspiratie.

Een exotische tuin afgestemd op je standplaats en regio

Een exotische tuin, dat ziet er op papier heel mooi uit, denkt u misschien, maar wat doe je als je geen tuin op het zuiden hebt of als je ver ten noorden van de Loire woont… of in koudere streken? 

Je kunt zeker dromen van een exotische sfeer in de tuin wanneer niet alle omstandigheden op het eerste gezicht aanwezig zijn. Exotisme betekent trouwens niet per se zon, want de meeste weelderige planten groeien in de tropen juist onder tamelijk schaduwrijke omstandigheden. Je kunt dus een tropisch microklimaat creëren door bijna uitsluitend te spelen met grote bladeren, contrasten in vormen, groentinten en bladtekeningen en originele vormen, wanneer er te weinig zon is voor bloei of wanneer de winterhardheid van bepaalde planten niet voldoende is om ze aan te planten, met onvermijdelijke mislukkingen als gevolg.

• Een exotische schaduwtuin: Fatsia japonica, Farfugium japonicum, boomvarens, Schefflera taiwaniana, Astilboides tabularis, Petasites japonicus ‘Giganteus’, Mahonia ‘Soft Caress’ en mahonia’s, Aspidistra’s, Podophyllum, Hosta’s, Tricyrtis ‘Sinonome’, Hydrangea aspera ‘Sargentiana’, Arisaema’s, Hakonechloas macra, Ophiopogons, heel veel varens…
• Een exotische zonnige tuin: veel palmen, Euphorbia mellifera, Leptospermums, Hedychiums, Cycas, Hibiscus moscheutos, Canna’s, reuzenslangenkruid, Grevillea’s, Strelitzia’s, Puya’s, Callistemons, Melianthus major, Yucca’s, Gunnera’s, Aeonium’s, Malaleuca, Mangave’s, Alstroemeria’s, Watsonia’s, Catalpa bignonioides enz.
• Een exotische halfschaduwtuin: bonte Cordylines, Fatsia japonica, Alstroemeria’s, Leptosperum, Akanten, Cycas, daglelies, Callistemons, Tetrapanax, Mangave’s, Schefflera taiwaniana, Arisaema’s, Japanse mispel… in werkelijkheid heel veel soorten!
• Een ‘koukleumtuin’
  Kies in een minder mild klimaat voor de meest winterharde planten: Beschorneria septentrionalis (of Mexicaanse lelie), Tricyrtis (of paddenlelie), Kniphofia’s, daglelies, Astilboides tabularis, Japanse vezelbanaan (Musa basjoo ‘Sakhalin’), Akanten, Podophyllum, Darmera peltata, Colocasia ‘Madeira’, Yucca’s, Petasites japonicus Giganteus, Grevillea rosmarinifolia…

→ Lees ook: Exotische planten voor de schaduw; Hoe begrijp je de winterhardheidsgegevens van een plant? en 10 exotische en winterharde planten voor een jungletuin, het Hedychium, een exotische plant voor ons klimaat.

Arisaema sikokianum, Cordyline Australis “Pink Passion”, akant, Callistemon en Tetrapanax voor een licht beschaduwde standplaats

Een exotische tuin voor elke tuinmaat

Hoe maak je een kleine exotische tuin?

Kleine tuinen zijn heel mooie plekken om aan je behoefte aan exotisme tegemoet te komen. Een kleine ruimte is in feite des te gemakkelijker in te richten: je kunt er bijzondere planten plaatsen die meteen goed tot hun recht komen, of planten die bijzonder vorstgevoelig zijn en vaak goed beschermd staan, bijvoorbeeld in ommuurde tuinen of in kleine stadstuinen met een microklimaat dat warmte vasthoudt. De snelle weelderigheid die ontstaat door de nabijheid van de planten zorgt voor een zeer interessant jungle-effect.

En in een grote tuin?

In een grote tuin kun je slechts een deel ervan inrichten met de sfeer van een exotische tuin: omdat je een groot oppervlak hebt en verschillende sferen wilt creëren, omdat een palm of bamboe die er al staat bijvoorbeeld een exotische sfeer oproept in een bepaald deel, of gewoon omdat je een zeer beschut deel van de tuin (bij een muur) of een zeer zonnige plek wilt benutten die zich leent voor exotisme!

Een groot oppervlak leent zich natuurlijk ook uitstekend voor de volledige inrichting als exotische tuin. Je tuin moet dan aan alle vereiste voorwaarden (vooral klimatologische) voldoen en zal zich dus waarschijnlijk aan de kust, in Bretagne, Normandië of rond de Middellandse Zee bevinden; dit zijn streken die bijzonder geschikt zijn voor dit type tuin. Je hebt dan het voorrecht om groepen palmen of bananenplanten aan te planten en wandelpaden aan te leggen waarlangs borders bijvoorbeeld planten per continent kunnen presenteren, of nog per type plant (reusachtige cactussen, palmentuin, groot loof, enzovoort).

Links de exotische tuin Georges Delasselle (© Henri Moreau), rechts een exotische patio in Sevilla (© Gwenaëlle David)

De decoratie verfijnen

Hoewel de beplanting enorm bijdraagt aan het tropische gevoel, voegen het meubilair en de materialen niet te verwaarlozen details toe die de exotische sfeer benadrukken.

Het meubilair laat idealiter exotische houtsoorten goed tot hun recht komen: vooral houtsoorten zoals acacia (de voorkeur, omdat dit hout van minder ver komt dan veel tropische houtsoorten) en teak worden gebruikt voor tafels, stoelen, banken enzovoort. De traditionele teakhouten bank kan worden vervangen door de beroemde Luytens-bank, met een zeer interessante koloniale stijl voor deze sfeer. Zitsets en fauteuils van rotan zijn ook onmisbaar om een exotische sfeer te creëren. De hangmat, eenvoudig uitgevoerd in ecrukleurig touw of juist in een kleurrijke stof, is het onmisbare object om te laten zien… of tussen de weelderige beplanting te suggereren wanneer je de sfeer van deze weelderige en ontspannende tuin wilt vervolmaken! Lantaarns, eveneens van bamboe of hout, of zelfs van metaal met moucharabiehwerk om je in de Majorelletuin te wanen, vormen charmante aanvullingen om je zomeravonden te verlichten. Vergeet ook de kussens met exotische motieven niet, die ondanks de wisselende trends altijd populair blijven, met toekans, paradijsvogels, palmbladeren en andere varens!

Wat de bestrating en bekleding betreft (terras, paden), kies je ten slotte beter voor eenvoud, omdat de beplanting een overheersende plaats inneemt die zonde zou zijn om visueel te verstoren. Kleine randen of schermen van bamboe passen echter perfect als subtiele accenten in je tuin. Zowel donkere als lichte tinten zijn mogelijk: het is echt een kwestie van smaak en vooral van harmonie met je woning, de kleur van je muren enzovoort. Op een muur bijvoorbeeld of op een of twee potbeplantingen kunnen echter mooie effecten met verf worden bereikt: Majorel blauw, oker of terracotta zorgen voor een Afrikaanse of Aziatische toets. Ze werken als prachtige kleurversterkers en brengen contrast of harmonie met de vaak warme bloei.

Lees ook: Tuintrend: de Balinese tuin.

Enkele tips voor de tuinaanleg

• Waag je niet aan tropische planten die niet aangepast zijn aan jouw klimaat, want dat kan flink tegenvallen. Vooral Hedychiums en Proteas zijn lastig te telen. Nieuwe variëteiten zijn van veel planten, zoals bananenplanten, beter bestand tegen de kou. Neem dus de tijd om de juiste cultivars voor jouw omgeving te kiezen.
• Kun je enkele vorstgevoelige planten in een koude regio niet weerstaan, plant ze dan in een grote pot, die je in de winter in een lichte, vorstvrije ruimte kunt zetten. In alle gevallen blijkt een dikke mulchlaag vaak onmisbaar om je mooie Australische of Zuid-Afrikaanse planten te beschermen…
• Gebruik volop verschillende bladkleuren: een van de grote troeven van een tropische tuin is de mogelijkheid om donkergroen tot bontgekleurd en purper- tot zwartkleurig loof te combineren.
• Plant relatief dicht op elkaar in een speciale border om een overvloed te creëren die een echte jungle waardig is
• Speel met de vormen en texturen van het loof: gerimpelde bladeren, leerachtig en glanzend blad, fijn ingesneden blad,  grote soepele of handvormige bladeren, rechtopstaande, puntige bladeren… het komt er echt op aan om te spelen met de buitengewone variatie aan bladschijven die moeder natuur biedt…
• Gebruik voor de bloei het kleurenpalet van warme tinten: van geel tot oranje en purper, met daartussen levendige roze tinten. De prachtige Afrikaanse lelies en Puyas vormen hierop een uitzondering!
• Combineer vaste planten, heesters, bomen, palmen en bodembedekkers zoals Begonias grandis…: werk met verschillende lagen om structuur en volume aan je kleine aardse paradijs toe te voegen…

Tropische sfeer (© Gwenaëlle David)