Hoe leg je een permacultuur moestuin aan?

De indeling van de eeuwige moestuin

De keuze en aanleg van planten voor de meerjarige moestuin

• De aanleg van je meerjarige moestuin, met vooral meerjarige groenten en kruiden, kan geleidelijk gebeuren, vanuit je ‘klassieke’ moestuin. Langzaam maar zeker kunnen percelen worden gereserveerd voor het planten van deze vaste planten. In theorie kun je ze planten waar je maar wilt, maar het is beter om er specifieke plekken voor te reserveren. Sommige planten stellen bijvoorbeeld bepaalde eisen aan de bodem of standplaats. Als je ze tussen de andere groenten plant, kan dat het voorbereiden van de bodem voor die groenten bemoeilijken.
• Meerjarige groenten kunnen worden gecombineerd met andere teelten, zoals fruitheggen, eetbare bloeiende planten (daglelies, Tulbaghia, bernagie, enz.) en eetbare klimplanten (kiwi, druif, chayote …) om bij te dragen aan een gevarieerde voedselproductie en het evenwicht van het ecosysteem in je tuin: schaduw, benutting van de verticale ruimte, voedselvoorraad en leefgebied voor insecten, vogels en kleine zoogdieren.
• Vergeet op het perceel of de percelen voor meerjarige teelten elke vruchtwisseling: de meerjarige groenten en kruiden blijven meerdere jaren op dezelfde plek staan. Denk eraan ze voldoende ruimte te geven, afhankelijk van hun toekomstige ontwikkeling.

Het planten en onderhouden van planten voor de meerjarige moestuin

• Besteed bij het planten aandacht aan de bodem: maak de bodem diep los en luchtig, zodat de planten gemakkelijk kunnen wortelen. Voeg indien nodig compost of stalmest toe. Stem de keuze van de variëteiten natuurlijk goed af op de aard van je bodem en de kenmerken van je lokale klimaat.
• Compost in combinatie met een goede mulchlaag voorziet de planten gedurende de seizoenen van voeding.
• Deze eetbare vaste planten hebben een diep wortelstelsel, waardoor ze minder afhankelijk zijn van water dan de meeste andere teelten. Geef alleen extra water bij droogte of aan planten met specifieke waterbehoeften.
• Afhankelijk van hun ontwikkeling kunnen de vaste planten en groenten in de loop der jaren worden gescheurd, zowel om ze te verjongen als om nieuwe planten te verkrijgen. Sommige kunnen ook opnieuw worden gezaaid.

De aanleg van een meerjarige moestuin kan geleidelijk gebeuren door een klassiek aangelegde moestuin stap voor stap om te vormen

De eeuwigdurende groenten

Goed bekend bij tuiniers die aan permacultuur doen, worden meerjarige of vaste groenten nog te weinig in moestuinen gebruikt. Deze groenten hebben nochtans veel kwaliteiten en stellen tuiniers met weinig tijd in staat om te oogsten zonder al te veel werk.

Vaste groenten vragen weinig verzorging en blijven meerdere jaren in de moestuin. Sommige zijn goed bekend, zoals rabarber of artisjok, andere zijn een beetje vergeten, zoals aardperen en kardoen, en weer andere zijn minder bekend, zoals meerjarige prei of yacon. De meeste meerjarige groenten zijn origineel, zuinig en winterhard. Vaak gaat het om oude variëteiten die gemakkelijk te verzorgen en te kweken zijn, omdat ze minder onderhoud vragen en minder vatbaar zijn voor ziekten. Deze groenten kunnen dankzij hun voorjaarsscheuten iets eerder worden geoogst dan andere groenten.

Tot slot is hun voedingswaarde hoger dan die van eenjarige groenten en is hun smaak uitgesprokener: een uitgelezen kans om nieuwe smaken te ontdekken!

Je keuze hangt af van:

• de ruimte waarover je beschikt
• de aard en vruchtbaarheid van je bodem
• de hoeveelheid zon
• je lokale klimaat
• de waterbehoefte
• en natuurlijk… je eigen smaak!

Hier volgen enkele soorten die je kunt kiezen uit onze collectie meerjarige groenten. Lees ook het artikel van Ingrid B. over 10 meerjarige of vaste groenten voor een duurzame en zelfvoorzienende moestuin.

Zuring-spinazie, kardoen, Japanse andoorn en yacon behoren tot de grote “familie” van de meerjarige groenten

Bladgroenten

Winterkers, Oosterse rucola en melganzenvoeten, die worden gekweekt om hun bladeren, die rauw of gekookt als spinazie worden gegeten, behoren tot de meerjarige bladgroenten. Daubentons eeuwige kool is een van de eenvoudigst te kweken oude groenten. In deze categorie vind je ook verschillende variëteiten zuring, Aziatische spinazie, ook wel struikspinazie genoemd, meerjarige prei, rapunzelklokje en wilde rucola. Er is volop keuze, zodat je je voeding door de seizoenen heen kunt variëren.

Stengelgroenten

Stengelgroenten omvatten de verschillende variëteiten rabarber, zoals mammoetblad ‘Victoria’ en rabarber ‘Glaskins Perpetual’.

Kardoen (Cynara cardunculus), die wordt gekweekt om de stelen van het blad – de bladstelen – is een majestueuze moestuinplant die brede pollen vormt met grote, diep ingesneden bladeren. Je vindt er kardoen ‘Gigante di Romagna’, maar ook rode kardoen uit Algiers of kardoen ‘Plein blanc inerme’, zonder doornen.

Vruchtgroenten

Ontdek nieuwe exotische smaken dankzij Solanum muricatum, ook wel meloenpeer ‘Pepino’ genoemd. Deze struikachtige moestuinplant produceert sappige vruchten waarvan de smaak natuurlijk ergens tussen peer en meloen in ligt! Deze vorstgevoelige plant heeft veel warmte nodig en wordt in warme klimaten in de volle grond of in een pot geplant, en in koelere streken in de kas.

Denk ook aan physalis of Kaapse kruisbessen, waarvan de bessen met hun zurige smaak zeer rijk zijn aan vitamine C!

Wortelgroenten

Bij de meerjarige wortelgroenten kun je kiezen uit suikerwortel, Japanse andoorn, Amerikaanse grondnoot, mierikswortel, aardperen of yacon. Yacon.

Bolgroenten

Voorouder van de prei, is meerjarige prei (Allium ampeloprasum), ook wel vaste prei genoemd, een oude groente die gemakkelijk te kweken, zeer winterhard en droogtebestendig is. Plant hem samen met de Egyptische ui (Allium cepa proliferum) en de slangenlook (Allium scorodoprasum).

Kruidenplanten

Naast de bekendste kruidenplanten: echte salie, rozemarijn, munt, tijm… kan je moestuin ook minder bekende kruidenplanten bevatten, zoals de lavas of lavas, de venkelagastache ‘Golden Jubilee’ of de look-zonder-look of lookkruid (Alliaria petiolata). Deze eetbare tweejarige plant heeft bladeren met een knoflooksmaak, lichtzoete voorjaarstengels die aan kool doen denken en een wortel waarvan de smaak enigszins aan die van radijs doet denken. De zaden kunnen ook als smaakmaker worden gebruikt, als alternatief voor mosterd.

Lavas, Alliaria petiolata en venkelagastache ‘Golden Jubilee’

Zelfuitzaai

Om het werk van zaaien en planten te vermijden, maken liefhebbers van de eeuwige moestuin vaak gebruik van zelfuitzaai. Dat is heel eenvoudig: laat de natuur haar gang gaan! Laat enkele planten in zaad schieten: de zaden verspreiden zich en er zullen nieuwe planten kiemen. Ook in je compost zullen planten opkomen uit zaden die daarin zijn weggegooid.

Dankzij deze methode hoef je niets te doen, want deze planten groeien vanzelf. Planten uit zelfuitzaai zijn vaak sterker en beter bestand tegen ziekten, omdat ze zich in de loop der generaties aanpassen aan je bodem en je teeltomstandigheden. Laat je mooiste planten in zaad schieten om dit natuurlijke proces te optimaliseren. Vermijd ook hybride variëteiten en geef de voorkeur aan zaadvast zaad.

Zelfuitzaai gebeurt natuurlijk niet in netjes georganiseerde rijen: als de standplaats je niet bevalt, kun je de planten voorzichtig verspenen en elders in je moestuin zetten.

Rucola, veldsla, sla en postelein zaaien zichzelf heel gemakkelijk uit, net als tuinmelde, Nieuw-Zeelandse spinazie, aardbeispinazie, kardoen en physalis. Je kunt ook koriander, dille, peterselie en bieslook in zaad laten schieten.

Bij pompoenen kunnen er veel planten opkomen, vooral in je compost; houd er rekening mee dat de kans groot is dat het hybriden zijn, ontstaan uit kruisbestuiving tussen de verschillende variëteiten in je tuin: dat kan voor aangename, maar ook voor zeer onaangename verrassingen zorgen!

Tomaten die op de bodem zijn gevallen of in de compost zijn beland, leveren het volgende jaar ook nieuwe planten op. Die zijn over het algemeen sterker, maar ook later. Als ze in de moestuin opkomen op de plek waar het jaar ervoor tomaten stonden, kun je ze beter verplaatsen voor een vruchtwisseling. Zelfuitgezaaide cherrytomaten geven vaak goede resultaten.

Een kleine kanttekening: als je moestuin met mulch is bedekt, zal zelfuitzaai moeilijker plaatsvinden. Als je dit wilt bevorderen, maak dan hier en daar de bodem vrij.

Zelfuitgezaaide tomaten kun je het beste verplanten naar een plek waar het jaar ervoor geen tomaten zijn geteeld