Bostuin aanleggen met blote wortel en weinig geld

Allereerst, wat is een bostuin?

Iedereen weet dat er geen rijkere en vruchtbaardere omgeving bestaat dan een bos: planten groeien in verschillende etages en creëren een gunstige omgeving voor alle planten, waarin de grootste planten – de bomen en grote heesters – de kleinere planten beschaduwen en beschermen tegen de hevigheid van het weer, waarin planten met elkaar communiceren en waarin de behouden vochtigheid en de opgehoopte humus de bodem voortdurend verrijken.

In het concept van de bostuin of het voedselbos bootsen we eenvoudigweg na wat in de natuur goed werkt; we planten de gewassen in verschillende lagen om uiteenlopende oogsten te verkrijgen waarvoor maar weinig ingrepen nodig zijn:

• de boomlaag, bestaande uit hoogstambomen
• de heesterlaag, met de grootste heesters
• de struiklaag, met kleinere heesters
• de kruidlaag, met bodembedekkende planten

In de bostuin is alles eetbaar of heeft alles een functie voor de plantengemeenschap die er is ontstaan.

→ Ons advies: Denk eraan om verschillende variëteiten te gebruiken en de plantafstanden te respecteren door de uiteindelijke breedte van elke boom en heester die je aanplant te bepalen. Zo krijg je een indicatie van de aan te houden afstand, die iets kleiner kan zijn dan in een klassieke boomgaard. 

Wanneer en hoe plant je planten uit een voedselbos met blote wortel?

Plant in het najaar of aan het einde van de winter (van oktober-november tot en met maart), wanneer bladverliezende planten in een periode van vegetatieve rust verkeren en met blote wortel worden verkocht. Plant niet tijdens vorst- of sneeuwperiodes en ook niet wanneer de bodem verzadigd is met water.

Je kunt de plantgaten enkele weken van tevoren voorbereiden om de grond te beluchten.

Vóór het planten moet je de plant klaarmaken (lichte snoei van het bovengrondse deel en de wortels om de groei van vezelwortels te stimuleren) en de wortels pralineren (onderdompelen in een mengsel van kleigrond en stalmest).

Bomen en heesters met blote wortel moeten zo snel mogelijk na ontvangst worden geplant om te voorkomen dat de wortels aan de lucht uitdrogen. Anders kun je de planten vóór het planten tijdelijk inkuilen

→ Om je te helpen, vind je hier meer informatie over de planttechniek voor bomen en heesters met blote wortel.

De boomlaag van de bostuin

Bomen die van nature schaduw bieden, beschermen ook de lagere etages tegen de overheersende wind en temperen de hevigheid van slecht weer (hagel, vorst, sneeuw, hevige regen…). Door de afbraak van hun bladeren kan in de loop der jaren een vruchtbare laag humus ontstaan voor de hele aangelegde tuin.

Voor gewassen die vanuit voedingsoogpunt interessant zijn, geven we de voorkeur aan fruitbomen in de volle zon en indien mogelijk aan oude en lokale variëteiten, die beter bestand zijn tegen ziekten en beter aangepast zijn aan het klimaat van elke regio. Voor deze hoge etage kunt u kiezen uit allerlei fruitbomen die geschikt zijn voor uw regio en uw bodem:

• perenbomen
• appelbomen
• amandelbomen
• kersenbomen
• pruimenbomen
• vijgenbomen
• Als aanvulling zijn bomen zoals de valse christusdoorn (Gleditsia triacanthos), hartbladige els (Alnus cordata) of judasboom (Cercis) interessant vanwege hun grote vermogen om stikstof in de bodem vast te leggen en hun bijenaantrekkende bloemen.

Appelbomen, vijgenbomen en hartbladige elzen behoren tot de bomen die je in een eetbaar bos kunt planten; met blote wortel zijn ze voordeliger in aanschaf

Fruitbomen met blote wortel worden doorgaans aangeboden:

• als eenjarige enten (planten die één of twee jaar oud zijn en geënt werden) van 90 cm tot 1,20 m
• als halfstam: bomen die minimaal 3 tot 4 jaar zijn opgekweekt. Ze zijn geënt en gesnoeid, meestal met 3 tot 7 takken die harmonieus verdeeld zijn, en een stam van ongeveer 1,20 m hoog
• of als hoogstam: bomen die minimaal 4 tot 5 jaar zijn opgekweekt, geënt en gesnoeid, meestal met 3 tot 7 takken die harmonieus verdeeld zijn, en een stam van meer dan 1,60 meter hoog

Ter vergelijking: een pruimenboom ‘Monsieur Hâtif’ als halfstam met blote wortel kost meer dan twee keer minder dan dezelfde variëteit in een pot van 7,5 tot 10 liter. Bij sommige fruitbomen die als eenjarige ent worden aangeboden, moet je de eerste jaren wat meer geduld hebben, maar jonge planten met blote wortel zijn sterk en slaan gemakkelijker aan dan planten in pot. Ze maken het prijsverschil al snel goed.

De struiklaag van het voedselbos

Deze tweede laag wordt gesierd door heesters die halfschaduw verdragen:

• de krentenboom, waarvan de witte bloemen in trossen worden gevolgd door sappige en zoete bessen
• de gele kornoelje (Cornus mas), waarvan de rode en eetbare vruchten, die in het najaar rijpen, rauw kunnen worden gegeten of tot gelei kunnen worden verwerkt. Lees voor meer informatie ons artikel: de gele kornoelje kweken voor de vruchten
• de hazelaar
• de duindoorn (Hippophae rhamnoides) met mooie, feloranje, zure bessen, die zeer rijk zijn aan vitamine C en talrijke geneeskrachtige eigenschappen hebben en worden verwerkt in jam, gelei of siroop.
• de sierappel (Malus ‘Golden Hornet‘), waarvan de miniatuurappels zeer geliefd zijn bij vogels
• de sleedoorn (Prunus spinosa), die bekendstaat om zijn zwarte en eetbare vruchten, de sleepruimen
• de gewone vlier (Sambucus nigra): de nectarrijke, honinggevende en geurende bloemen worden gevolgd door zwarte bessen, die na het koken eetbaar zijn en ook zeer geliefd zijn bij vogels
• de olijfwilg (Elaeagnus umbellata): de crèmekleurige bloei, die in mei de tuin heerlijk laat geuren, wordt gevolgd door ronde vruchten die in het najaar worden geoogst. Ze zijn eetbaar, smakelijk en zeer voedzaam. Deze plant bindt bovendien stikstof en is zeer geschikt voor arme bodems.

Wanneer ze bij het intreden van de vegetatieve rust (in oktober – november) uit de boomkwekerij worden gehaald, waar ze in de volle grond zijn gekweekt, hebben deze heesters goed ontwikkelde wortels. Daardoor zullen ze zich optimaal kunnen wortelen zodra ze in je voedseltuin worden geplant. Als ze zorgvuldig worden geplant, zullen ze zeker zeer goed aanslaan en een krachtige groei vertonen. Als ze met blote wortel worden gekocht, kosten ze 2 tot 4 keer minder dan dezelfde planten in potten van 2 of 3 liter.

Onder de heesters van het eetbare bos vinden we de Cornus mas, de hazelaar en de Elaeagnus umbellata

De struiklaag van het voedselbos

Deze laag bestaat uit struiken met eetbare bessen:

• de aalbessen
• de kruisbes
• de zwarte bessen
• de frambozen
• de moerbeien
• de honingbes (Lonicera caerulea ssp. kamtchatica): een eetbare kamperfoeliesoort die vanaf mei langwerpige blauwe bessen produceert. Ze hebben een friszure smaak die doet denken aan blauwe bes en kiwi en kunnen vers worden gegeten of worden verwerkt tot jam, gelei of sap.

Kruisbessen, frambozen en honingbessen plant je onder de hogere lagen, die ze goed zullen beschermen. Ze zijn gemakkelijk met blote wortel te vinden en zullen zich snel ontwikkelen wanneer ze in deze vorm worden geplant. Je kunt ze combineren met eetbare klimplanten zoals kiwi’s

Met blote wortel geplant, zijn deze kleinfruitstruiken voordeliger dan planten in potten en profiteren ze van een ideale aanplant in de volle grond. Dankzij hun lage prijs kun je de variëteiten diversifiëren, want diversificatie van gewassen zorgt voor meer veerkracht in de tuin bij problemen die zich kunnen voordoen, zoals ziekten, plagen en klimaateffecten.

Je kunt ook eetbare klimplanten (kiwi’s, druiven, chayote…) toevoegen, die langs steunen omhoog zullen klimmen of de bomen zullen veroveren.

De kruidlaag van het voedselbos

De bodem ligt nooit onbedekt in een eetbare tuin; niet alleen zijn mulch en de opbouw van humus belangrijk, maar je kunt er ook kleinfruit en eetbare kruidachtige planten kweken. Bij de blote wortel denken we natuurlijk meteen aan aardbeienplanten, zowel de bekende bosaardbeien als andere variëteiten. De Capron-aardbei (Fragaria moschata) is een kleine wilde aardbei die bijzonder geschikt is voor koude klimaten en schaduwrijke plaatsen.

Andere eetbare planten zullen er een prominente plek krijgen, zoals kruiden, die je afhankelijk van hun behoeften en de standplaats in je bostuin kunt neerzetten, rabarber of meerjarige groenten (Daubenton-boerenkool, ui of knoflook Rocambole, meerjarige prei, spinaziezuring, artisjok…). De bekende daslook (Allium ursinum), een meerjarige bosplant, zal gemakkelijk verwilderen, net als de Roomse kervel (Myrrhis odorata). De planten met eetbare bloemen (daglelies, Kaapse knoflook, bernagie) zullen je eetbare bostuin mooi aanvullen. Om dezelfde economische reden als bij blote wortel kun je deze planten in kweekpotjes of als perskluitjes vinden.

De onderste laag bestaat uit eetbare bodembedekkers, zoals aardbeienplanten, die je met blote wortel kunt planten. Spinaziezuring is een van de eetbare planten die je ermee kunt combineren

Meer lezen

• Ontdek de voordelen van mycorrhiza bij het planten van planten met blote wortel.