De rol van humus bij bodemvruchtbaarheid

Humus: definitie

In strikte zin is humus een complexe, koolstofrijke organische molecule die ontstaat door de afbraak van plantaardig en dierlijk organisch materiaal (in het bos ook wel ‘strooisellaag’ genoemd).

In de natuur wordt organisch materiaal (bladeren, hout, gras, dode insecten…) eerst door de in de bodem aanwezige ongewervelden (insecten, springstaarten, duizendpoten, mijten…) in kleine stukjes verdeeld. Vervolgens verandert het door de werking van bacteriën en schimmels in humus. Humus heeft een karakteristieke geur van de bosgrond en ziet er door zijn diepzwarte kleur uit als koffiedik.

Daarom staan donkere bodems bekend als vruchtbaar en dus rijk aan humus. 

Kort samengevat: humus is de eindvorm van je compost, nadat deze is verteerd door de miljarden micro-organismen die in je bodem leven.

De meeste tuiniers denken dat humus de strooisellaag is die de bosgrond bedekt. In werkelijkheid bevindt humus zich net onder dit tapijt van takken, bladeren en ander organisch materiaal in ontbinding.

In het bos bevindt humus zich onder de strooisellaag van bladeren en organisch afval

Wat is de rol van humus?

Humusmoleculen kunnen dankzij hun grote lengtes en oppervlakken minerale bodemdeeltjes aantrekken en vasthouden.

Ze werken zowel als een spons die bacteriën vasthoudt als als een lijm die de kleideeltjes in de bodem aan de humus bindt.  Ze zijn rijk aan koolstof en gaan tijdens hun vorming dus de klimaatopwarming tegen.

Eenvoudiger gezegd: door organische stoffen aan een bodem toe te voegen, ontstaat humus dankzij de afbraak door micro-organismen. Deze humus voorkomt dat mineralen (meststoffen) door erosie worden weggespoeld (wind, regen, grondbewerking…) en verdeelt ze (met hulp van de kleideeltjes) onder de planten.

Wanneer we compost aan een plant toevoegen, leveren we de belangrijkste ingrediënten aan de bacteriën en schimmels in de bodem om humus te maken, die op zijn beurt onze plant voedt.

Wanneer een bodem wordt mishandeld door te veel ploegen of door intensief en diep spitten, wordt de humus verbrand en geoxideerd. De humus komt los van de kleideeltjes en veroorzaakt erosie. Daarom zijn modderstromen een ware plaag geworden in landbouwgebieden. Intensieve landbouwmethoden en het gebruik van chemische meststoffen en pesticiden laten dit kostbare molecuul uit onze bodems verdwijnen.

Humus heeft een zeer kenmerkende zwarte kleur

Hoe krijg je een humusrijke bodem?

Dit komt neer op twee eenvoudige en doeltreffende maatregelen:

• Voeg zoveel mogelijk compost en organische stoffen aan je bodem toe;
• Voorkom dat je bodem wordt beschadigd door hem onbedekt te laten of hem overmatig te bewerken.

Mulch, groenbemesters en een matige tot minimale grondbewerking zijn essentieel om de humusvoorraad in je bodem te vergroten!

Je bodem in de winter bedekken is het minste wat je kunt doen om het verlies van humus te beperken. Idealiter zou de bodem bijna nooit onbedekt moeten zijn, om te voorkomen dat de humus verbrandt.

De voordelen voor onze planten

Humus heeft, in combinatie met klei, het vermogen om de voor planten onmisbare mineralen vast te houden.

Wanneer een tuinier organische stof in de vorm van mulch (houtsnippers, gemaaid gras of compost) aan een plant toevoegt, voedt hij deze indirect door de ingrediënten te leveren waarmee micro-organismen humus kunnen maken.

Humus zorgt ervoor dat de bodem naast mineralen ook enorm veel water kan vasthouden. Het vormt een echte bescherming tegen bodemerosie en helpt de structuur van de bodem te behouden.

Laat je bodem niet onbedekt: door hem met mulch en humus te bedekken, verbeter je de bodemstructuur en het waterhoudend vermogen aanzienlijk!