Vaste planten die wortelconcurrentie verdragen

de Euphorbia amygdaloides var. robbiae

De Euphorbia amygdaloides var. robbiae is een vorm van wolfsmelk die van nature in de ondergroei voorkomt, in tegenstelling tot de meeste wolfsmelksoorten die van volle zon houden. De plant ontwikkelt elegant, sierlijk, donkergroen en glanzend wintergroen blad op een compacte, ronde pol. De voorjaarsbloei met zuurgroene bloeiwijzen is zeer lichtgevend in de schaduw of halfschaduw. De plant breidt zich uit via bijzonder krachtige kruipende rizomen. Dat is een voordeel onder deze moeilijke omstandigheden voor andere planten, maar het is ook goed om te weten als je bijvoorbeeld niet wilt dat de plant zich overal in een border verspreidt: je zult de uitbreiding moeten controleren en beperken als ze naast veel andere planten staat. Deze vaste plant verdraagt zelfs langdurige droogte en dichte schaduw: omstandigheden die voor andere planten vaak beperkend zijn. Ze kan dus onder een boom of groenblijvende heester groeien, die weinig licht doorlaat en de bodem uitdroogt door de aanwezigheid van zijn omvangrijke wortels, terwijl hij de voedingsstoffen voor zichzelf houdt.

Als je bang bent voor de groeikracht van deze mooie wolfsmelk, is Euphorbia amygdaloides ‘Purpurea’ een minder woekerende variëteit, met purperen blad dat mooi contrasteert met de chartreusegroene bloei. Ze wordt onder dezelfde omstandigheden gekweekt, maar is minder groeikrachtig als de ruimte beperkt is. Bovendien verdraagt deze variëteit zon. Kortom, voor een droge of vochtige schaduwplek, halfschaduw of volle zon in het geval van de purperbladige vorm, is de amandelwolfsmelk een waardevolle bondgenoot.

Euphorbia amygdaloides var. robbiae en ‘Purpurea’

De kleine maagdenpalm of Vinca minor

Als er één vaste plant is die schaduw, boomwortels en droge bodem verdraagt, dan is het de maagdenpalm. De Vinca minor, of kleine maagdenpalm, vormt een lage, in theorie onbegrensde mat, breidt zich dankzij zijn stolonen krachtig uit en vormt een dichte bodembedekking van klein, wintergroen, donkergroen en glanzend blad. Hoewel hij in dichte schaduw minder bloeit, bloeit hij toch één tot twee keer per jaar, in het voorjaar en bij sommige variëteiten in het najaar, en is hij zeer rijkbloeiend in de halfschaduw. Hij verdraagt ook een zonnige standplaats en droogte, maar het is beter om deze omstandigheden niet te combineren! Zijn favoriete standplaats is echt de halfschaduw en hij verdraagt droogte beter in de schaduw of halfschaduw. Ook is hij niet veeleisend wat de rijkdom van de bodem betreft en heeft hij geen last van kalk.

Ook hier geldt: als je hem mengt met andere, bescheidener vaste planten en hoopt dat hij netjes op zijn plaats blijft, is dit misschien niet de plant om te kiezen. Op moeilijke plekken, zoals aan de voet van bomen, zijn zeer groeikrachtige planten nodig. Je moet je dus ook bewust zijn van hun neiging om zich uit te breiden en van hun hardnekkigheid. Er bestaan talrijke variëteiten, met bont blad zoals ‘Ralph Shugert’ of ‘Argenteovariegata’, met witte of purperen bloemen, naast de maagdenblauwe kleur. Kies voor extra licht een variëteit met bont blad of een witte bloei.

Vinca minor ‘Ralph Shugert’ met bont blad en ‘Gertrude Jekyll’ met witte bloemen

Klimop

Een andere zeer nuttige plant aan de voet van een boom is de klimop, die deze voor andere planten minder gastvrije plekken graag koloniseert. Toch is het soms lastig om sierwaarde aan deze plant toe te kennen, omdat hij wat gewoontjes lijkt. De klimop heeft echter mooie bladeren met 5 lobben en er bestaan talrijke vormen met sierlijk, licht blad, gekroesd en puntig, zoals bij ‘Ivalace’, of bontbladige variëteiten zoals ‘Kolibri’ en ‘Marginata elegantissima’. Klimop groeit snel en de stengels wortelen zodra ze de bodem raken. Hij vormt een dichte bodembedekker die weinig onderhoud vraagt. Dankzij zijn allelopathische stoffen hoef je nauwelijks onkruid te wieden. Als je hem als bodembedekker plant, hoef je niet bang te zijn voor datgene wat zijn slechte reputatie heeft veroorzaakt. Let er wel op dat hij niet besluit een beschadigde muur te beklimmen, want alleen daar kan hij schade veroorzaken. Deze zeer sterke en weinig veeleisende plant groeit in de schaduw of halfschaduw, in vochthoudende of drogere grond, zelfs als die arm is.

Hedera helix ‘Kolibri’ en ‘Marginata Elegantissima’

De Pachysandra terminalis

De Pachysandra terminalis is een weinig bekende soort, maar wie hem gebruikt, waardeert hem om precies diezelfde eigenschappen als onverstoorbare bodembedekker. Hij heeft wat tijd nodig om zich te vestigen en hoewel hij zich via een systeem van stolonen uitbreidt, wordt hij nooit woekerend. Plant hem in de schaduw of halfschaduw, waarbij de halfschaduw eerder naar schaduw neigt! Hij verdraagt namelijk dichte schaduw beter dan de middagzon in de zomer. Hij vormt een dicht tapijt van 30 cm hoog, met wintergroene, donkergroene, ovale bladeren met getande randen, die in eindstandige rozetten bij elkaar staan.

Sommige variëteiten hebben zeer glanzend blad, zoals ‘Green Carpet’ of ‘Green Sheen’, om donkere plekken meer glans en licht te geven. Hij bloeit in mei en juni met onopvallende kleine witte bloemen in aarvormige bloeiwijzen, die delicaat geuren. Maar hij wordt vooral gekweekt om zijn mooie rozetten van wintergroen blad, die het hele jaar mooi blijven, en omdat hij het goed doet op plekken waar moeilijk andere planten groeien. Hij houdt van vochthoudende grond, maar verdraagt ook drogere grond, waarin hij echter minder snel groeit. Hij verdraagt stedelijke vervuiling, groeit zelfs in zware, vochtige grond en duikt op in de meest onwaarschijnlijke plekken. Er bestaat ook een zilverbonte vorm: de Pachysandra terminalis ‘Variegata’.

Pachysandra terminalis en variëteit ‘Green Sheen’

De elfenbloemen

De elfenbloemen zijn charmante bodembedekkers voor de schaduw aan de voet van bomen en heesters. Naast mooi blad, dat in het voorjaar vaak wordt gesierd met purperkleurige tinten en bij sommige variëteiten in het najaar een tweede keer verkleurt, bloeit de plant in het voorjaar op de allermooiste manier. De bloemen moet je echter van dichtbij bekijken. Soms verbergen ze zich onder het blad, soms steken ze er ver bovenuit. Ze zijn klein en lijken op nieuwsgierige, originele juweeltjes. Terug naar het blad: bij sommige soorten is het wintergroen, bij andere bladverliezend. Dat is een aandachtspunt bij het kiezen. Het kan hartvormig zijn, maar ook zeer langwerpig. En hoewel de kleuren in de loop van de seizoenen veranderen, is het blad ook min of meer helder of donker. Het is zeer sierlijk en vormt dus ook een belangrijk aandachtspunt bij het kiezen.

Wat de groeiomstandigheden betreft, zijn die voor alle epimediums vrijwel hetzelfde: een standplaats in lichte schaduw of halfschaduw en vochthoudende grond. Eenmaal gevestigd verdragen ze droge bodems. Dat kan betekenen dat je ze de eerste jaren na het planten onder een boom wat zorgvuldiger water moet geven. De soorten perralderianum, warleyense en perralchicum (en hun cultivars) zijn beter bestand tegen droogte dan andere soorten, maar over het algemeen zijn epimediums sterke planten. Let er gewoon goed op tijdens de vestigingsperiode, totdat ze een flinke pol hebben gevormd. Ze breiden zich uit dankzij hun wortelstokken en worden afhankelijk van de variëteit 30 tot maximaal 60 cm hoog, met een vergelijkbare breedte. Ze woekeren helemaal niet.

Blad van Epimedium perralchicum en bloemen van Epimedium warleyense

De Aster divaricatus

De Aster divaricatus is een aster van bosranden en lichte schaduw, in tegenstelling tot veel asters die volle zon nodig hebben. Hij groeit bij de wortels van heesters of bomen, zolang die niet te sterk zijn. Hij houdt van halfschaduw of meer zon, maar niet van dichte schaduw. Het is een krachtige bodembedekker die onkruid verstikt, niet woekert en lang meegaat. Deze bladverliezende aster ontwikkelt vrij laat in het seizoen zijn bladopslag vanuit de kluit, waarna hij in de zomer en het begin van het najaar bedekt raakt met een wolk van zeer heldere witte sterren. De variëteit ‘Beth Chatto’ is verfijnder dan de wilde soort: hij vormt een harmonieuzere en rijker bloeiende pol. De stengels van deze asters zijn zwart en het hart van de bloem is geel. Ze worden 50 cm hoog en breed. De soort Aster divaricatus is overigens hernoemd tot Eurybia divaricata.

Sommige Asters aregatoides lijken vergelijkbare omstandigheden moedig te verdragen: ze groeien op een lichte plek, ook als die weinig zon krijgt, laten geen ruimte voor onkruid en verdragen de wortelconcurrentie van bomen en heesters. Voorbeelden zijn de cultivars ‘Asran’ en ‘Ezo Murasaki’.

Aster divaricatus en Aster ageratoides ‘Asran’

In de zuidelijke regio's

Voor regio’s waar warmte en felle zon samenkomen, zijn er enkele vaste planten die aan de voet van zuidelijke bomen zoals dennen, steeneiken en kurkeiken kunnen worden geplant. Denk aan de tijmsoorten, Acanthus mollis of Achillea crithmifolia (deze laatste kan woekeren). Ook klimop en maagdenpalm zijn mogelijk als de standplaats goed beschaduwd is en de bodem niet te droog. Kies bij maagdenpalm voor Vinca major of Vinca difformis, een weinig winterharde mediterrane soort. Wat klimop betreft is Hedera algeriensis, of Canarische klimop, vrij vorstgevoelig, maar wel geschikt voor droge en warme klimaten.

Andere vaste planten zijn voorbehouden aan de voet van bomen met bladverliezend blad: Achillea umbellata, Centaurea bella, Geranium sanguineum, Ceratostigma plumbagoides, Euphorbia myrsinites, winteririssen (Iris unguicularis).

Al deze planten verdragen droogte, zilte zeewind, wind, arme en kalkrijke bodem, typische omstandigheden van de garrigue en het mediterrane klimaat. Planten die allelopathische stoffen afscheiden, waarvan er veel voorkomen onder deze planten voor droge bodems, hebben bovendien als voordeel dat ze onkruid weinig kans geven om te kiemen.

Met de klok mee: Euphorbia myrsinites, Ceratostigma plumbagoides, Geranium sanguineum, Iris unguicularis