Pompoen: planten, zaaien, teelt

Beschrijving en plantkunde

De pompoen (Cucurbita maxima) is een eenjarige groenteplant uit de grote familie van de Komkommerachtigen, net als meloenen, komkommers en watermeloenen. De plant komt oorspronkelijk uit Zuid-Amerika, van Argentinië tot Uruguay, via Bolivia en Chili, en werd rond de 16e eeuw in Europa geïntroduceerd, net als alle andere pompoensoorten. We telen hem voor zijn grote vruchten, waarvan het uiterlijk door de vele kruisingen per variëteit verschilt. Ze verschillen in vorm (bolvormig, langwerpig, bobbelig, peervormig of in de vorm van een ‘Turkse muts’ …), gewicht (van minder dan 1 kg tot meer dan 200 kg), kleur bij rijpheid (oranje, groen, rood, geel, zwart, wit of zelfs blauwgrijs) en het uiterlijk van de schil (glad, geribd, wratachtig, schurftig…).

Het geslacht omvat ongeveer dertig soorten. Het woord ‘pompoen’ is een algemene term voor alle gekweekte variëteiten van de soort Cucurbita maxima. In het dagelijks taalgebruik verwijst winterpompoen naar alle soorten pompoenen, hokkaido’s, reuzenpompoenen enzovoort met een harde schil en fijnzoet vruchtvlees. Met zomerpompoenen bedoelen we courgettes en verschillende variëteiten die nog jong worden geoogst, wanneer de schil nog zacht is. De pompoen en de reuzenpompoen worden vaak met elkaar verward. De reuzenpompoen is een ronde, oranje pompoen, maar behoort tot een andere soort: de Cucurbita pepo.

Pompoen, botanische plaat (1822)

Binnen de familie van de Cucurbita maxima onderscheiden we vooral variëteiten met grote vruchten, zoals de naam van de soort al doet vermoeden:

• De traditionele pompoenen zijn bolvormig en min of meer afgeplat
• De Hubbard-pompoenen zijn ovaal van vorm
• De Giraumon-pompoenen hebben de vorm van een Turkse muts of een ‘apenkont’ en geven vruchten in de vorm van een halve bol, die geheel of verdeeld is in drie of zes lobben, met daarbovenop een min of meer opgerolde tulband
• De hokkaido’s hebben kleinere vruchten van 2 tot 5 kg, in de vorm van een peer of tol, met een oranjerode kleur en een zo dunne, zachte schil dat ze niet geschild hoeven te worden

De pompoen is een kruidachtige, zogenaamde ‘rankende’ plant, dat wil zeggen dat hij lange kruipende stengels vormt die over de bodem tot wel 10 meter lang kunnen worden. Ze kunnen ook klimmen door zich met hun ranken aan allerlei steunmateriaal vast te hechten. Ze hebben grote, gave groene bladeren die op lange bladstelen staan. De bladeren zijn 6 tot 20 cm lang en tot 30 cm breed, hartvormig en ingesneden in vijf afgeronde lobben. De bladschijf is fijn getand.

Pompoen ‘Rouge Vif d’Etampes’, pompoen ‘Galeux d’Eysines’, pompoen ‘Bleu de Hongrie’

De bloemen ontstaan in de bladoksels. Ze zijn vrij groot, 8 tot 10 cm, geel tot oranje en klokvormig. Ze hebben uitstaande meeldraden. De pompoen is, net als alle pompoenen, een eenhuizige plant, wat betekent dat aan dezelfde plant mannelijke en vrouwelijke bloemen zitten. De mannelijke bloemen verschijnen het eerst. Zodra deze zijn uitgebloeid, komen de vrouwelijke bloemen tot bloei. De vrouwelijke bloemen onderscheiden zich van de mannelijke door hun vruchtbeginsel, een soort kleine gele pompoen onder de kelk.

De vrouwelijke bloemen dragen de vruchten, de mannelijke bloemen het stuifmeel.

De vrucht van de Cucurbita maxima is een bes die in het najaar rijp wordt. De verbazingwekkende variabiliteit in vormen, kleuren en maten loopt van de grote, feloranje geribde vrucht, zoals de ‘Rouge vif d’Étampes’, en de pompoen ‘Jack O’Lantern’ tot de langwerpige, peervormige of als een ‘Turkse muts’ gevormde Giraumon-pompoenen ‘Turban’, zonder de merkwaardige pompoenen ‘Galeux d’Eysines’ met hun kurkachtige schurftplekken te vergeten. De schil van sommige variëteiten is soms bontgekleurd met rood, geel, groen en wit.

De vrucht zit met een dikke, ronde en sponsachtige steel aan de stengel vast. Elke plant draagt 1 tot 5 grote vruchten. Het vruchtvlees is stevig, fijn of dik, donkergeel tot lichtoranje, soms groen, zoet en smakelijk. Het bevat witte of geelachtige, ovale en licht bolle zaden van 2 tot 2,5 cm lang.

Belangrijkste variëteiten

De keuze aan rassen is groot en origineel. Bekijk ons ruime assortiment in de winkel en ontdek meer!

Reuzenpompoen Atlantic Giant

Een echte wedstrijdwinnaar! Deze variëteit reuzenpompoen heeft het record voor de grootste pompoen ter wereld! Het zeer dikke, lichtoranje vruchtvlees is van gemiddelde kwaliteit, maar geschikt voor soepen.

• Bloeitijd juli tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 60 cm

Productfiche bekijken

Halloweenpompoen Jack O'Lantern

Deze pompoen wordt traditioneel gebruikt om Halloweenlantaarns te maken, maar is ook perfect voor soep! Het is een vroeg ras dat rankt en veel vruchten draagt.

• Bloeitijd juni tot augustus
• Uiteindelijke planthoogte 50 cm

Productfiche bekijken

Pompoen Helderrode van Etampes

Een krachtige, vroege variëteit. Het vruchtvlees is dik, geeloranje, zacht en waterig. De opbrengst van deze pompoen bedraagt 1 tot 4 vruchten per plant (30 tot 50 cm, 8 tot 10 kg).

• Bloeitijd juli tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

Reuzenpompoen Grote gele van Parijs - Ferme de Sainte Marthe

Een krachtige variëteit met grote vruchten met een gele schil. Deze pompoen heeft een goede smaak.

• Bloeitijd juli tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

Pompoen Blue Kuri BIO - Ferme de Sainte Marthe

Een variëteit met een mooie blauwachtige schil, die middelgrote vruchten voortbrengt met dik, geurig vruchtvlees met een heerlijke kastanjesmaak. Heerlijk in soep!

• Bloeitijd juli tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 30 cm

Productfiche bekijken

Pompoen Bleu de Hongrie BIO - Ferme de Sainte Marthe

Een variëteit die opvalt door de mooie blauwachtige kleur van de schil. Deze pompoen wordt geteeld vanwege het zoete, oranje vruchtvlees. De vruchten zijn zeer goed houdbaar.

• Bloeitijd juli tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 30 cm

Productfiche bekijken

Pompoen Galeux d'Eysines

Onder de lelijke, wratachtige schil verbergt deze variëteit fijn, stevig, zacht en zoet vruchtvlees. Origineel en heerlijk §

• Bloeitijd juli tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 30 cm

Productfiche bekijken

Tulbandpompoen Giraumon Turban

Even lekker als decoratief dankzij de bontgekleurde schil! Het is een zeer oud ras met zeer stevig, zoet en melig vruchtvlees.

• Bloeitijd juli tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

Hokkaido-pompoen Uchiki Kuri

Een prachtige, productieve variëteit die vroeg rijpt. Het vruchtvlees is dik en heeft een heerlijke kastanjesmaak. Uitstekend houdbaar.

• Bloeitijd juli tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

Pompoen Hubbard Large Blue

Onder de harde, bobbelige schil zit zacht, weinig zoet vruchtvlees. Te gebruiken voor friet, gratin, soep of puree,.

• Bloeitijd juni tot augustus
• Uiteindelijke planthoogte 50 cm

Productfiche bekijken

Pompoen zaaien

Reken op ongeveer 6 maanden tussen het zaaien en de oogst.

Wanneer en hoe zaaien?

Zaaien onder glas

Vanaf maart kun je binnen in een pot op een warme plek zaaien en na het verdwijnen van het risico op vorst verspenen.

• Zaai 2 of 3 pompoenzaden per kweekpotje gevuld met potgrond en compost, op een diepte van ongeveer 2 cm, en bedek ze met potgrond,
• Geef water met een lichte regen
• Houd ze warm en zorg voor voldoende licht, bij een temperatuur van ongeveer 16-30 °C
• Houd het substraat vochtig maar niet doorweekt tot de kieming, die meestal 3 tot 5 dagen duurt
• Dun uit en houd alleen de krachtigste kiemplanten over
• Wanneer de planten 3 of 4 bladeren hebben, verspeen je ze na half mei in de volle grond, zodra het risico op vorst volledig is geweken, in gaten van 20 tot 30 cm diep die vooraf met compost of stalmest zijn gevuld
• Geef water en breng mulch aan

In de volle grond zaaien

Maak de grond vóór het zaaien goed los. Pompoenzaden worden in opgewarmde bodem gezaaid.

• Zaai vanaf half mei, na de vorst, 3 zaden per zaaikuiltje gevuld met compost
• Geef water met een lichte regen om de zaden niet te verplaatsen
• Houd de bodem vochtig tot de kieming
• Wanneer de planten goed ontwikkeld zijn, dun je uit en houd je alleen de mooiste planten over: laat rondom elke plant ongeveer 2 meter vrij

Pompoen planten

Waar planten?

De pompoen is niet winterhard en wordt als eenjarige groente geteeld. Omdat hij veel warmte nodig heeft, plant je hem in de volle zon. Hij houdt van een diepe, humusrijke, vochthoudende bodem die voldoende water vasthoudt. Hij hoort van nature thuis in een moestuin, waar hij veel ruimte nodig heeft: reserveer minstens 1 vierkante meter voor hem. Om ruimte te besparen en je vruchten tegen rotten te beschermen, kun je hem ook langs een steun laten groeien, zoals draadgaas of stevige stokken. Hij behoort tot de meest decoratieve groenten!

De pompoen is ook erg decoratief als hij aan een trellis hangt

Wanneer en hoe planten?

Je plant hem vanaf de maand mei, bij voorkeur na de IJsheiligen, vooral in de koudste streken.

• Graaf een plantgat van minstens 40 cm in alle richtingen
• Verwerk goed verteerde stalmest en/of compost door de bodem
• Plaats de wortelkluit in het plantgat en bedek hem met losse grond
• Druk de grond aan en geef water om de bodem vochtig te houden
• Geef overvloedig water aan de voet van de plant
• Breng mulch aan om de vochthoudende bodem in de zomer koel te houden

Teelt, onderhoud en combinaties

Pompoenen groeien snel in rijke, enigszins vochtige grond. Ze hebben vanaf het zaaien of planten veel water nodig: geef overvloedig water en vervolgens regelmatig tijdens de vruchtvorming. Zodra de vruchten gevormd zijn en beginnen te rijpen, geeft u minder water. Mulch rond de planten in de zomer.

Het zijn gulzige groenten die houden van rijke grond met veel organische stof, die los, diep en vochtig is. Voor het planten waarderen ze een goede bemesting.

Wied en schoffel regelmatig, vooral aan het begin van de teelt. Voor de oogst is het aan te raden een dakpan of steen onder de vruchten te leggen, zodat ze niet beschadigd raken door contact met de grond. Zo voorkomt u ook dat ze gaan rotten als de bodem de neiging heeft vocht vast te houden.

Het snoeien van de stengels is niet verplicht, maar bevordert de vruchtzetting en beperkt de omvang van rassen met grote vruchten. Top het uitbundige loof, zodat de vruchten in de zon rijpen. Top van juni tot september, wanneer de hoofdstengel 4 tot 5 bladeren heeft, de topknop boven het 2e blad. Knip vervolgens ook boven elke gevormde vrucht terug tot op 2 bladeren. Laat echter niet alle vruchten zitten: verwijder zodra de vruchten zich vormen de kleinste en minst krachtige exemplaren. Laat, afhankelijk van het ras en de verwachte vruchtgrootte, slechts 1 tot 3 vruchten zitten bij de grootste exemplaren, 5 tot 6 bij kleine pompoenen of hokkaido’s. Verwijder takken zonder vruchten om de groei van het loof te beperken.

Vanwege zijn sterke groei is het veel praktischer om de pompoen alleen te telen. Toch vormt hij een goede combinatie met kool, boon, sla, maïs, aardappelen, bieslook, uien en sjalotten. Hij ontwikkelt zich langzaam en neemt pas aan het einde van de zomer alle beschikbare ruimte in, waardoor u in de buurt snelgroeiende groenten zoals sla kunt planten.

Ziekten en plagen

De pompoen heeft twee bekende vijanden:

1. Slakken en naaktslakken die de jonge planten opeten: ontdek onze natuurlijke oplossingen tegen naaktslakken en onze 7 effectieve en natuurlijke manieren om naaktslakken te bestrijden.
2. Echte meeldauw, een cryptogamieziekte die wordt bevorderd door warm en vochtig weer en zich uit in witte, poederachtige vlekken op de bladeren. De ziekte kan uiteindelijk de opbrengst aantasten. Zet de planten bij het planten voldoende uit elkaar, zodat er lucht bij kan en de bladeren na regen snel kunnen opdrogen.

Ontdek onze oplossingen om echte meeldauw bij Komkommerachtigen (Cucurbitaceae) te voorkomen en te bestrijden.

Vermeerderen

De pompoen vermeerdert zich soms door zelfuitzaai; het is niet ongewoon dat hij uit een composthoop tevoorschijn komt! Als je al een plant in de tuin hebt, kun je dus gemakkelijk de zaden oogsten en ze het volgende voorjaar zaaien.

Het is niet ongewoon om pompoenen op de composthoop te zien groeien!

Oogst en bewaren

De oogst

Je moet de oogst niet overhaasten: pompoenen oogst je zo laat mogelijk, wanneer ze volledig rijp zijn, maar wel vóór de eerste nachtvorst. Ze zijn rijp wanneer de steel droog en lichtgeel wordt en het loof is verdord. De vroegste variëteiten oogst je al vanaf september. Ook de kleur van de schil is een goede indicator: bij de meeste pompoenen krijgt de schil bij rijpheid bijvoorbeeld zijn kenmerkende oranje kleur. Oogst ze met de steel eraan, afgesneden vlak bij de stengels. In veel regio’s worden de bloemen geoogst om ze gevuld of als beignet te eten, net als courgettebloemen.

Bewaren

Pompoenen zijn enkele maanden houdbaar in een koele ruimte bij 10-15 °C en kunnen de hele winter worden gegeten. Controleer na het opslaan regelmatig of de vruchten niet rotten en verwijder zieke pompoenen. Je kunt ze ook in stukken gesneden en vervolgens ingevroren bewaren, of eenvoudiger enkele dagen in de koelkast, verpakt in huishoudfolie.

Gebruik en voedingswaarde

Pompoen wordt gekookt gegeten in hartige of zoete gerechten. Het leent zich voor allerlei recepten en kan bijvoorbeeld worden verwerkt in een ovenschotel, puree, crèmes, taarten, soepen en veloutés, en zelfs in jam. Het wordt bij couscous geserveerd. Je kunt er een heerlijke pompoencurry van maken.

Met slechts 26 kcal per 100 g is pompoen daarentegen rijk aan vitaminen, vooral aan provitamine A, sporenelementen en kalium, en heeft hij antioxiderende eigenschappen.

Zoet of hartig bereid is pompoen heerlijk