Kool en savooiekool telen

Over sluitkool en savooiekool

De kool (Brassica oleracea) is een kruidachtige groenteplant die behoort tot de grote Kruisbloemenfamilie (Brassicaceae). Sluitkool en savooiekool zijn twee koolsoorten die worden geteeld vanwege hun dichte, bladdragende krop, die rauw of gekookt in allerlei recepten kan worden gegeten. Sluitkool (Brassica oleracea capitata, capitata betekent in het Latijn ‘krop’) omvat in werkelijkheid de witte kool met een gladde krop, zoals rode, witte en groene kool, en kool met een gekroesde krop (Brassica oleracea var. sabauda), zoals de savooiekool, die uit sterk gebobbelde of gekroesde bladeren bestaat.

• De sluitkool, oftewel witte kool, kenmerkt zich door een ronde, compacte krop met gladde, dicht opeengepakte bladeren. De grote, enigszins afgeplatte kroppen verschillen in kleur (groen, rood of wit) en oogsttijd (vroeg, middenseizoen of laat). Sluitkool is bijzonder rijk aan vitamine C en K, vezels en antioxidanten, waardoor het een uitstekende keuze is voor een evenwichtige voeding.
• De savooiekool, ook wel savooi- of krulkool genoemd, is herkenbaar aan zijn grote, gekroesde en gerimpelde bladeren, die donkerder zijn en duidelijkere nerven hebben dan die van sluitkool. Savooiekool is verkrijgbaar in donkergroen en geelgroen, of heeft groene bladeren met een paarse tint. De smaak is iets milder en de textuur malser, wat vooral wordt gewaardeerd in stoofschotels en soepen. Deze koolsoort is ook een belangrijke bron van voedingsstoffen en levert vitamine A, C en K, evenals mineralen zoals kalium en magnesium, terwijl hij, net als alle koolsoorten, weinig calorieën bevat.

Kool en savooiekool zaaien?

Wanneer zaaien?

Rechtstreeks ter plaatse zaaien is mogelijk, maar het opkweken of kopen van planten om uit te planten, die na het verdwijnen van elk risico op vorst in de moestuin worden geplant, is de meest gebruikte methode.

Over het algemeen worden sluitkool en savooiekool vanaf februari (onder glas) tot juni gezaaid voor een oogst van augustus tot december. Voor elk koolras bestaat echter een ideale zaaitijd, die korter of langer kan zijn: deze informatie staat op het zakje zaad en het is belangrijk die op te volgen. Zo wordt er voor een oogst in:

• het voorjaar gezaaid van half augustus tot eind oktober (ex.: witte kool ‘Cœur de Bœuf Moyen de la Halle’, witte kool ‘Express Eersteling’)
• de zomer wordt gezaaid van half februari tot eind maart (ex.: witte kool ‘Tête de Pierre’, savooiekool ‘Wirosa’, savooiekool ‘Manon’)
• het najaar wordt gezaaid van begin maart tot half mei (ex.: witte kool ‘Tête noire 3’, savooiekool ‘January King’)
• de winter wordt gezaaid van half mei tot half juni (ex.: witte kool ‘Caïd’, witte kool ‘Quintal d’Alsace’, savooiekool ‘de Pontoise 2’)

Hoe zaaien?

Zaaien in pot

Zaai van het einde van het najaar tot het einde van de winter onder glas, of de rest van het jaar in een kweekbed in de tuin.

• Vul kweekpotjes of een zaaibakje met goede potgrond voor zaaien.
• Zaai de zaden op een diepte van 1 tot 2 cm.
• Dek licht af met gezeefde potgrond of vermiculiet.
• Geef voorzichtig water.
• Houd ze warm en in het licht, bij een temperatuur van minimaal 7 °C en maximaal 30 °C, afhankelijk van het ras, meestal rond 15 °C.
• Houd het substraat vochtig, maar niet doornat, tot de kieming.
• Wanneer de planten voldoende ontwikkeld zijn om ze te kunnen hanteren, verspeen je de krachtigste kiemplanten in kweekpotjes.
• Plant ze in de tuin uit wanneer het risico op vorst is geweken
• Houd bij het uitplanten, meestal wanneer de planten minstens 4 of 5 bladeren hebben, rekening met de plantafstand: plant afhankelijk van hun ontwikkeling om de 35 tot 80 cm één plant.

Rechtstreeks zaaien

Je kunt ook rechtstreeks ter plaatse zaaien wanneer er geen vorst meer wordt verwacht.

• Zaai de zaden in voren met 40 cm tussenruimte, op een diepte van 1 tot 2 cm, met ongeveer 5 cm tussen elk zaad
• Dek ze af met een dun laagje fijne aarde
• Druk de aarde aan en geef voorzichtig water zodat de zaden niet verplaatst worden
• Houd de bodem vochtig tot de kieming
• Dun uit en houd ongeveer 40 cm tussenruimte aan

→ Ontdek al onze geheimen voor succesvol kool zaaien

Waar plant je sluitkool en savooiekool?

De teelt van deze twee kolen is in alle klimaten eenvoudig, zolang je rekening houdt met hun beperkte eisen. Ze blijken goed winterhard en zijn zeer geschikt voor gebieden met een koel en regenachtig klimaat.

Kool met gesloten krop (ook wel ‘kool’) en savooiekool groeien in de zon, maar verdragen in warme gebieden ook lichte schaduw. Het zijn gulzige planten en hebben goed bemeste grond nodig, die vooraf is verrijkt met compost of stalmest (3 tot 4 kg per m²). Plant ze in diepe, goed bewerkte en losse grond, rijk aan stikstof en kali.

Kool met gesloten krop

Wanneer en hoe plant je ze?

Zodra de koolplanten goed zijn ontwikkeld, plant u ze op hun definitieve plek in de moestuin. U kunt ook kiezen uit onze perskluitjes voor de moestuin.

• Begin met de wortelkluiten enkele ogenblikken vóór het planten in water te dompelen.
• Bereid de bodem voor door onkruid te verwijderen, de bodem los te maken met een spade of een woelvork en vervolgens de grond met een hark fijn te maken. Voeg gerust ook compost of stalmest toe.
• Graaf plantgaten en houd daarbij een afstand aan van 50 tot 65 cm tussen de rijen en 40 tot 35 cm tussen elke plant.
• Plaats de planten en zet ze diep in de grond, tot aan de eerste echte bladeren: langs het begraven deel van de stengel ontstaan nieuwe wortels, waardoor de planten beter in de bodem verankerd raken.
• Vul de gaten op met fijne grond rond de planten en druk de grond licht aan.
• Geef royaal water. 
• Maak aan het begin van de teelt een heuveltje door de bodem rond de voet van de koolplanten aan te hogen.

Hoe verzorg je ze?

Water geven

Kolen houden van vochthoudende grond. Regelmatig water geven, maar zonder te veel water, is het geheim van een goede oogst. Bij de verzorging van kolen horen ook schoffelbeurten en schoffelbeurten op regelmatige basis. De groei van kool is langzaam; deze werkzaamheden moeten gedurende een lange periode regelmatig worden herhaald. Je kunt ze minder vaak uitvoeren of sterk beperken als je de bodem mulcht met dunne, opeenvolgende lagen vooraf gedroogd gemaaid gras, bijvoorbeeld gemengd met gevallen bladeren.

Bemesting

Kool is een veeleisende groente die de bodem uitput en daarom een uitstekende basisbemesting nodig heeft. Tijdens de teelt kun je 2 tot 3 handenvol verteerde compost rond de voet van de kolen strooien.

Bestrijding van ziekten en plagen

Kolen zijn redelijk gevoelig voor ziekten en plagen. Tijdens de teelt kunnen ze worden bedreigd door:

• de koolvlieg, waarvan de larven de wortels opeten,
• het koolwitje, waarvan de rupsen het loof kaalvreten,
• aardvlooien, die de bladeren van kruisbloemigen in het algemeen doorboren.

Er bestaan verschillende manieren om deze plagen te bestrijden (kartonnen kraagjes tegen de koolvlieg, verneveling van Bacillus thuringiensis, rupsen met de hand verwijderen…), maar om ze op afstand te houden, is de beste preventie het luchtdicht aanbrengen van een insectengaas.

Van de ziekten is knolvoet de meest verwoestende. Deze ziekte uit zich in verwelking van het loof, samen met het ontstaan van wortelknolletjes aan de wortelhals en op de wortels. Er bestaat geen natuurlijke oplossing, maar de beste preventie is een goede vruchtwisseling in de moestuin door kool minstens 5 jaar lang niet op dezelfde plek te telen. Sommige rassen, zoals sluitkool ‘Kilaton F1’, staan bekend als resistent. Kool is ook gevoelig voor blindkoolziekte, veroorzaakt door de larven van een piepkleine vlieg die de groei remmen, waardoor de kool of de bloemen zich niet kunnen ontwikkelen.

Savooiekool ‘Wirosa F1’

Hoe oogst en bewaar je ze?

Oogst

De oogst vindt 4 tot 7 maanden na het planten plaats, van augustus tot december, afhankelijk van het ras. Oogst wanneer de kool een mooie krop heeft gevormd en voordat de bladeren geel beginnen te worden; snijd de krop eenvoudig met een mes af.

Bewaren

Er zijn verschillende manieren om kolen te bewaren. Bewaar kolen in de groentelade van de koelkast, waar ze 2 tot 3 weken houdbaar zijn. Om ze langer te bewaren, kunnen deze kolen na blancheren tot 12 maanden worden ingevroren. Ze kunnen ook vele maanden worden bewaard door middel van lactofermentatie. Hierbij wordt de kool in dunne reepjes gesneden, gezouten en vervolgens in potten aangedrukt. Het zout onttrekt vocht aan de kool, waardoor een zure omgeving ontstaat waarin melkzuurbacteriën goed kunnen gedijen. Zo fermenteert en conserveert de kool.

Kool combineren in de moestuin?

Kool combineert goed met veel groenten, zoals sla of tomaat. Kool staat graag in de buurt van selderij, waarvan de geur het koolwitje verjaagt. Ook combinaties met biet, komkommer, pompoenen, courgettes, aardappelen en Fabaceae zoals bonen en doperwten zijn gunstig. Vermijd de nabijheid van aardbeien en venkel, courgettes en prei. Omring je kool met nuttige bloemen, zoals afrikaantjes, zinnia’s, cosmea’s en Oost-Indische kers. Deze trekken bladluizen aan, zodat ze je kool met rust laten.

Het is belangrijk om gewassen af te wisselen op percelen waar kool heeft gestaan om het ontstaan van ziekten te voorkomen: wacht vier jaar voordat je er opnieuw kool plant.