Arctostaphylos uva-ursi - Berendruif

De Arctostaphylos uva-ursi, in de volksmond vaak Berendruif of Gewone berendruif genoemd, is een kleine, kruipende en wintergroene struik voor ruwe klimaten en goed doorlatende, zelfs droge gronden. Als bodembedekker over de grond en rotsen, vormt hij een wirwar van stengels en creëert prachtige groene cascades en een superieur, gazonachtig tapijt dat in het najaar en de winter onder invloed van de kou felrood kleurt. In het late voorjaar verschijnen er trossen met kleine, witroze klokjesbloemen, die plaatsmaken voor decoratieve, eetbare rode bessen. Deze zijn een lekkernij voor de mens en ook voor veel vogels en zoogdieren, waaronder beren in het wild. In de tuin stelt hij slechts twee eisen: een bodem die geen water vasthoudt en vrij is van kalk. Hij doet het fantastisch in rotstuinen, vormt mooie groene tapijten over muurtjes en is een traktatie voor fijnproevers, jong en oud.

De Berendruif is een plant uit de heidefamilie (Ericaceae), verwant aan bosbessen en aardbeibomen. Hij komt veel voor, tot in laaglandgebieden, in landen op zeer hoge breedtegraden, net onder de poolcirkel. Meer naar het zuiden houdt deze soort stand in bergachtige gebieden, ver van de warmte waar hij niet tegen kan. In Nederland en België gedijt de Berendruif het beste op beschutte, zonnige plekken met de juiste grond. Deze dwergstruik groeit van nature tussen rotsen, op droge, arme en zure grond, of in silicaatrijke alluviale gronden.

Het is een zeer langzaam groeiende bodembedekker die niet hoger wordt dan 25 cm, maar zich wel over meer dan 1 meter kan uitbreiden: zijn kruipende twijgen met roodbruine schors wortelen gemakkelijk waar ze de grond raken. De twijgen dragen wintergroen blad, glanzend groen aan de bovenkant en bijna wit aan de onderkant. De bladeren zijn eenvoudig, dik, leerachtig, gaafrandig, ovaal langwerpig van vorm en 15 tot 20 mm lang. Ze verkleuren naar brons of intens rood, afhankelijk van de kou. De nectarrijke bloei vindt plaats in mei-juni, in de vorm van kleine hangende trossen witte bloemen met een roze kelk, die op klokjes lijken. Na bestuiving ontstaan er ronde steenvruchten, eerst groen, die bij rijping felrood en zeer decoratief worden en aan druiven kunnen doen denken. De textuur is wat melig en de smaak is niet heel uitgesproken, maar ze zijn rijk aan vitamines. Ze kunnen rauw gegeten worden, in gebak of als jam.

Deze struik, die extreem winterhard is, past zich gemakkelijk aan in de tuin, op elke standplaats, mits de grond kalkvrij en perfect gedraineerd is. Met zijn dichte bladerdek en nette uiterlijk is de berendruif een uitstekende bodembedekker, ideaal voor rotstuinen, keermuren, de rand van een pad op zeer goed doorlatende grond en grote taluds waar hij de grond effectief vasthoudt en erosie tegengaat. Hij wordt niet aangetast door plagen of ziekten en verdraagt snoei perfect, waardoor zijn ontwikkeling eenvoudig in toom gehouden kan worden. Je kunt hem combineren met planten die dezelfde groeiomstandigheden waarderen: in de zon met bijvoorbeeld steenbrek, muurklokje, Aubriëtia en Arabis, of in de (half)schaduw met Waldsteinia, maagdenpalm, ooievaarsbek (Geranium macrorrhizum), viooltjes en vele andere planten.

Eigenschappen:

De berendruif is ook een medicinale plant, die sinds de Middeleeuwen wordt gebruikt vanwege zijn urineafdrijvende en antiseptische eigenschappen voor de urinewegen. De naam 'berendruif' is van Provençaalse oorsprong: 'Bouisserolo' verwijst naar de buxus, een benaming die verband houdt met de vrij duidelijke gelijkenis tussen de bladeren van deze twee planten.