Dille: zaaien, planten en voordelen

Beschrijving en plantkunde

De dille, Anethum graveolens, ook wel ‘valse anijs’ of ‘stinkende venkel’ genoemd, is een eenjarige kruidachtige kruidenplant uit de familie van de Schermbloemenfamilie (voorheen Umbelliferae). De plant houdt van warme klimaten en groeit in het wild in velden, langs droge paden en op braakliggend land in het Middellandse Zeegebied en West-Azië.

Er wordt slechts één soort gekweekt, Anethum graveolens, maar deze komt voor in verschillende interessante variëteiten met een meer of minder uitgesproken anijssmaak of een compactere groeiwijze.

De dille heeft een rechtopgaande, luchtige groeiwijze en vormt bredere dan hoge pollen, waarvan de hoogte afhankelijk van de variëteit varieert van 0,40 m tot 1,5 meter bij een breedte van 40 cm. De plant heeft een snelle groei en “anethon” betekent in het Grieks ‘die snel groeit’.

Uit de lange penwortel verschijnt in het voorjaar één enkele lange, slanke, blauwgroene, holle, rechtopgaande, fijn gegroefde en vertakte stengel, met uiterst fijn, bladverliezend loof dat sterk lijkt op dat van gewone venkel. De afwisselend geplaatste bladeren hebben, zoals bij de meeste planten uit de Schermbloemenfamilie, een bladsteel die de stengel gedeeltelijk omhult. Ze zijn geveerd en verdeeld in diep ingesneden blaadjes. Deze bladeren met draadvormige slippen zijn behaard en staan als twijgjes langs de stengel. Ze kunnen tot 30 cm lang worden. Dit loof heeft mooie groene tinten, van blauwgroen tot licht blauwachtig en zilverachtig.

Deze zeer aromatische bladeren verspreiden een frisse anijsgeur die sterk doet denken aan die van venkel, zijn verwant, waarmee dille vaak wordt verward. De smaak wordt soms als wat scherp ervaren, waaraan de plant de charmante bijnaam ‘stinkende venkel’ te danken heeft! De bladeren worden vers of gedroogd gebruikt, fijngeknipt in salades of bij vis, waaraan ze een pittige, naar anijs en munt smakende smaak geven die ook aan komijn doet denken.

Anethum graveolens – botanische illustratie

De bloei vindt plaats tussen juni en oktober, afhankelijk van de zaaitijd. De bloemen verschijnen aan het uiteinde van de stengels, ver boven het fijne, geveerde loof. Zoals bij alle planten uit de Schermbloemenfamilie hebben de bloemen de vorm van halfronde schermen die tot 15 cm in doorsnee kunnen worden.

Deze vlakke bloeiwijzen bestaan uit 15 tot 30 ongelijke stralen, die elk aan het uiteinde kleine deelschermen dragen. Ze zijn samengesteld uit talrijke kleine, zuurgele bloemen met lange bloemstelen en 5 bloemblaadjes, die in tuilen bijeenstaan.

Deze prachtige schermen zijn zo rijk aan nectar dat ze de hele zomer zoemen van de bijen. Ze vormen indrukwekkende, luchtige en wilde veldboeketten. In de tuin blijven de verdroogde bloemhoofdjes tot laat in het seizoen decoratief.

Aan het einde van het seizoen veranderen ze in droge vruchten: lichtbruine, eivormige en geribde diachenen die bij rijpheid in tweeën splijten. De zaden van dille kunnen worden geoogst en gedroogd om in de keuken te worden gebruikt om gerechten op smaak te brengen.

De hele plant verspreidt een anijsgeur. Hoewel verse of gedroogde bladeren en dillezaden in de keuken worden gewaardeerd om talrijke gerechten op smaak te brengen, staan ze ook bekend om hun vele krampstillende, spijsverteringsbevorderende en melkafdrijvende therapeutische eigenschappen, vergelijkbaar met die van groene anijs en venkel.

De dille is winterhard tot -5 °C en wordt in onze tuinen als eenjarige kruiden- en smaakgevende plant gekweekt. De plant is zeer productief en zaait zich toch spontaan uit!

De plant gedijt in de zon, in een tamelijk rijke, lichte, zanderige, goed doorlatende en vrij droge grond. Ze heeft warmte nodig, maar haar breekbare stengels zijn vooral bang voor wind!

Hoewel dille met haar aromatische verwanten onmisbaar is in de moestuin, vindt ze ook een plaats in een natuurlijke tuin, in een landelijke border waar ze hoogte en luchtigheid en een vleugje poëzie aan toevoegt.

Belangrijkste soorten en variëteiten

De populairste

Onze favorieten

Dille - Anethum graveolens

Dit is de klassieke dille, die wordt gewaardeerd om zijn loof en ook om zijn zaden met anijsachtige smaak. Hij is een uitstekende begeleider van je moestuinplanten, maar geeft je zomerborders ook een wat ijle uitstraling.

• Uiteindelijke planthoogte 1 m

Productfiche bekijken

Dille Hera BIO - Ferme de Sainte Marthe

Een variëteit die wordt gewaardeerd om de intense anijssmaak, de hoge opbrengst en de weerstand tegen doorschieten. Deze forse plant kan ook zonder bezwaar in de siertuin worden geplant.

• Bloeitijd juli tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 1 m

Productfiche bekijken

Dille Tetra Gold BIO - Ferme de Sainte Marthe

Een zeer productieve variëteit die weinig gevoelig is voor wind. Plant haar in de kruidentuin of in je zomerborders!

• Bloeitijd augustus
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

Dille Compatto

Een variëteit die is geselecteerd vanwege de bijzonder compacte groeiwijze. Ideaal voor de teelt in een pot!

• Bloeitijd augustus
• Uiteindelijke planthoogte 70 cm

Productfiche bekijken

Dille met dichtbezet loof BIO

Een variëteit met zeer dicht, fijn ingesneden loof. Zaai van maart tot mei voor een oogst van mei tot oktober.

• Bloeitijd augustus, september
• Uiteindelijke planthoogte 65 cm

Productfiche bekijken

Dille Vilmorin - Anethum graveolens

Een mooie variëteit met dicht, zeer aromatisch loof dat doet denken aan een uitgekiende mix van munt en venkel. Te gebruiken in de keuken, maar ook als kruidenthee.

• Bloeitijd augustus, september
• Uiteindelijke planthoogte 1 m

Productfiche bekijken

Dille zaaien

Waar dille zaaien?

Zeer weinig winterhard, dille verdraagt temperaturen rond -5 °C en wordt in onze tuinen als eenjarige gekweekt. Als de omstandigheden gunstig zijn, zaait ze zich gemakkelijk uit. Je kunt haar rechtstreeks in de volle grond in de tuin zaaien of in een pot telen.

Ze groeit in de zon op een vrij voedselrijke, lichte, zanderige en goed gedraineerde bodem. Ze verdraagt vrijwel alle grondsoorten, behalve zeer arme bodems.

Dille is vooral bang voor een winderige standplaats. Geef haar een beschutte plek tegen harde wind, waardoor haar holle stengels zouden kunnen afbreken.

Geef haar voldoende ruimte ten opzichte van naburige planten, zodat ze die niet te veel in de schaduw zet; ze heeft de neiging alle ruimte in te nemen!

Dille is een vaste waarde in moestuinen en kruidentuinen, maar met haar luchtige silhouet brengt ze ook een poëtische sfeer en een structurerend element in landelijke tuinen, natuurlijke tuinen en bloemrijke weiden, in kruidachtige borders en weelderige gemengde borders. De grootste variëteiten plant je achter in de border, gecombineerd met sterk groeiende zomerbloeiende vaste planten.

Wanneer en hoe dille zaaien?

Dille zaai je rechtstreeks op de plaats van bestemming in de volle grond (met haar penwortel houdt dille niet van verspenen) in het voorjaar, vanaf maart tot en met mei, voor een oogst twee maanden later. Als je planten wilt opkweken, zaai dan in voldoende hoge kweekpotjes of in zogenaamde “root trainers”, zodat haar lange wortel zich goed kan ontwikkelen.

De bodem moet diep worden bewerkt en losgemaakt, zodat de wortels zich optimaal kunnen ontwikkelen. Is je bodem te zwaar, maak hem dan lichter met grof zand en potgrond. Verrijk de bodem met compost.

Rechtstreeks zaaien

• Maak de bodem fijn
• Zaai de zaden in rijen, één zaadje om de 5 cm, in een vore van ongeveer 10 cm breed en 1 tot 2 cm diep
• Houd 25 cm afstand tussen de rijen
• Bedek de zaden met potgrond en druk de grond aan met de achterkant van een hark
• Geef fijn water en houd de bodem vochtig tot het kiemen, wat 10 tot 15 dagen duurt
• Dun uit zodat er om de 20 cm nog één plant staat
• Tip: hoe meer je het zaaien spreidt, met een tussenpoos van één tot twee maanden, hoe langer de oogstperiode duurt

Dille in pot zaaien

Je kunt ook rechtstreeks in een pot zaaien (dek je zaai af met plastic); geef de voorkeur aan kleine variëteiten zoals dille ‘Compatto’. In een pot die binnen wordt gehouden, kun je het hele jaar door zaaien.

• Zaai in een mengsel van goede tuingrond en potgrond twee tot drie zaden in potten met een diameter van 20 tot 40 cm, waarin je vooraf op de bodem een laag kleikorrels hebt aangebracht
• Dun uit zodat er slechts 2 tot 3 planten per pot overblijven
• Zet de pot op een zonnige en beschutte plek
• Geef regelmatig water

Al onze tips voor het succesvol zaaien van kruiden vind je op onze blog!

Zaden en zaai van dille

Oogst, bewaren en gebruik van dille

• De oogst van de bladeren en zaden:

De bladeren van dille worden naar behoefte geoogst. Toch zijn ze vlak voor de bloei het meest aromatisch. De zaden worden na de bloei in het najaar, rond september, geoogst wanneer ze goed rijp zijn (ze krijgen dan een lichtbruine kleur). Hang de stengels ondersteboven boven een doek om de zaden op te vangen en laat ze in de zon en op een droge plaats op de doek of op krantenpapier drogen.

• Dille bewaren:

Dillebladeren kunnen worden gedroogd of zelfs ingevroren, maar verliezen dan aan aroma: laat ze na het drogen aan de lucht en in de schaduw in luchtdichte dozen.

De zaden kunnen drie jaar worden bewaard in glazen potten of in een papieren zakje. Je kunt ze het volgende voorjaar gebruiken of zaaien.

→ Lees meer in onze adviesfiche Hoe bewaar je dille?

• Gebruik van dille:

Of ze nu vers of gedroogd zijn, de bladeren van dille worden veel gebruikt in de keuken om gekookte, verse of gemarineerde vis op smaak te brengen, maar ook om dressings, rauwkost en verse kazen een anijsachtige smaak te geven. De zaden met hun smaken van anijs, venkel en komijn kunnen azijn voor augurken aromatiseren of als kruiderij worden gebruikt. Bladeren en zaden worden verwerkt in infusies met een spijsverteringsbevorderende en kalmerende werking en bevorderen het inslapen.

→ Lees meer in onze handleiding Hoe oogst en bewaar je dillezaden?

De voordelen van dille

Al sinds de oudheid wordt dille gewaardeerd om haar geneeskrachtige eigenschappen. Dille heeft onder meer spijsverteringsbevorderende eigenschappen, verlicht aerofagie, bevordert de spijsvertering en werkt uitstekend krampstillend. Net als venkel is dille galactogeen, wat betekent dat ze tijdens de borstvoeding de aanmaak van moedermelk bevordert. Uit haar zaden wordt een etherische olie met kalmerende eigenschappen gewonnen.

Onderhoud, snoei en verzorging

Weinig veeleisend, dille is een eenjarige plant die weinig aandacht vraagt. Enkele keren wieden tijdens de beginfase is aan te raden.

Niet te veel en niet te weinig water! Water geven is alleen nodig wanneer de bodem droog is, vooral bij droogte of bij zeer warm weer. Door een gebrek aan water kan dille wat vroegtijdig gaan bloeien en zaad vormen. Om minder vaak water te hoeven geven, raden we aan de voet van de plant te mulchen, zodat de bodem vochthoudend blijft. In een pot is regelmatiger water geven nodig.

Dille sterft na de bloei en zodra de kou intreedt, maar de plant is zo rijkbloeiend dat je vrijwel zeker zelfuitzaai krijgt als je de schermen zaad laat vormen! Knip de bloemen regelmatig weg als je wilt voorkomen dat de plant zich uitzaait.

Mogelijke ziekten en plagen

Slakken en naaktslakken zijn dol op de eerste bladeren. Gelukkig delen wij onze geheimen om schade door deze dieren te bestrijden met je.

Dille is een zeer goede bondgenoot in de siertuin en moestuin. De geur houdt bepaalde insecten op afstand, zoals de wortelvlieg, bladluizen, rode spint en de preimot.

De kiemplantenziekte bedreigt jonge planten: volg onze adviezen om dit ongemak te voorkomen.

Vermeerderen

De vermeerdering van dille gebeurt door direct zaaien (zie hierboven) met goed rijpe en goed gedroogde zaden die je hebt geoogst. Kies anders uit onze zaden.

Goede combinaties met dille

Dille heeft een afwerende werking, waardoor het een goede bondgenoot in de moestuin is. Plant dille tussen wortels en komkommers, omdat de plant de wortelvlieg verjaagt. Ook broccoli, knolrapen, tomaten, bieten, kolen, sla en uien groeien graag in haar gezelschap. In de moestuin komt ze goed tot haar recht samen met dahlia’s, crambes en andere kruidenplanten.

Plant dille daarentegen niet in de buurt van pastinaak en peterselie. Hoewel dille natuurlijk een goede partner is voor alle aromatische vaste planten, zoals munt, citroenmelisse, koriander, bernagie en bieslook, moet je haar beslist uit de buurt houden van haar neef venkel, want dille verdraagt diens gezelschap maar moeilijk!

Een idee voor een combinatie met andere kruidenplanten: dille en Chinese bieslook, marjolein en salie (officinalis, Icterina, Tricolor), tijm, bieslook, bernagie, rozemarijn… bijvoorbeeld in een kruidenspiraal

Deze prachtige, rechtopgaande schermbloemige met een fijne structuur, draadvormige bladeren en gele bloemen brengt veel lichtheid en hoogte in natuurlijke tuinen en hedendaagse prairies, waar ze ook van nature goed tot haar recht komt.

Dille vormt een mooie combinatie met vaste planten met een luchtige bloei, zoals engelwortel, grote zonnehoeden, riddersporen, wolfsmelk en kogeldistels. In een grote, wat losse border combineert dille mooi met oosterse papavers, dropplanten, asters, cosmea’s en Zeeuws knoopje.

In een groot geel getint tafereel vormt dille een mooie combinatie met duizendblad, zonnehoed en Helianthus. In een contrastrijker blauw-gele beplanting past ze bij de blauwe bloemen van ooievaarsbek, lange ereprijs en Russische salie.

Een idee voor een ton-sur-toncombinatie: Anethum graveolens, Nicotiana Lime Green, Pétunia Sophistica Lime Green, Ipomea batatas met geel loof, zoals Sweet Caroline Light Green en Calibrachoa Superbells Lemon Slice

Alle grassen (Miscanthus, Stipa, Carex) en vaste planten met een luchtige groeiwijze en zomerbloei, zoals vrouwenmantel en ruit, vormen samen met dille beweeglijke en poëtische scènes.

Laat je inspireren door onze fiche “Kruiden: 5 goede manieren om ze in de tuin te verwerken”!