7 bomen die veel blad laten vallen

De afbraak van bladeren

De bladeren van sommige bomen zijn dikker of taaier dan andere. De bladeren van onder andere de eik, de beuk en de plataan zijn van nature rijk aan koolstof, met een koolstof-stikstofverhouding (C/N) tussen 50 en 60.

Bij de afbraak van planten, wanneer deze C/N-verhouding hoger is dan 20, is er niet genoeg stikstof om de koolstof af te breken. Deze bladeren verteren dan langzamer en vooral de micro-organismen moeten ter compensatie stikstof aan de bodem onttrekken. Dit verschijnsel wordt “stikstofhonger” genoemd. Terwijl we juist stikstof aan de bodem willen toevoegen, wordt deze juist aan de reserves ervan onttrokken. De afbraak verloopt dus langzaam en geeft slechts een kleine hoeveelheid minerale stikstof aan de bodem terug.

Omdat de natuur goed in elkaar zit, komt er echter in een bepaald stadium van de afbraak weer evenwicht, wanneer de stikstof opnieuw wordt verdeeld, onder andere door het afsterven van de afbrekende micro-organismen en door hun afscheidingen. Daarom verteren sommige bladeren langzamer dan andere. Het is dus bijvoorbeeld lastiger om ze aan de compost toe te voegen, temeer omdat sommige bomen een hoeveelheid bladeren verliezen die ons soms astronomisch lijkt!

Geen paniek, een oplossing kan bijvoorbeeld zijn om ze als mulch te gebruiken, vermengd met andere bladeren die gemakkelijker verteren.

Gevallen bladeren zijn goud waard voor de tuin

→ Meer lezen: “Stikstofhonger: wat is het, hoe voorkom en verhelp je het?”
→ Luister ook naar onze podcast “Wat te doen met gevallen bladeren in de tuin?”:

De plataan

Het is een reus van meer dan 20 m die vaak in steden wordt aangeplant en zeer goed tegen vervuiling kan. De Platanus x acerifolia, of gewone plataan, heeft taai, bladverliezend loof, bestaande uit grote getande bladeren van ongeveer vijftien centimeter. De “dwergvorm” van de plataan, die beter geschikt is voor tuinen, is de bolplataan Platanus acerifolia ‘Alphen’s Globe’, die eveneens grote, glanzende en handvormige bladeren draagt. In het najaar worden deze talloze bladeren geel en vervolgens bruin voordat ze afvallen. Ze bedekken dan de bodem onder de boom volledig en verteren zeer moeilijk, waardoor tuiniers veel tijd kwijt zijn aan het bijeenharken ervan. Hoewel deze bladeren taai zijn, kunnen ze wel degelijk worden gecomposteerd, maar het duurt langer voordat ze verteren. Om het verteringsproces te versnellen, kun je ze versnipperen en mengen met groenafval, zoals grasmaaisel. Door hun weerstand tegen vertering kunnen ze als mulch in borders worden gebruikt, gemengd met andere bladeren.

Silhouet en bladeren van de plataan

→ De tip van Sophie: In de zuidelijke regio wordt de plataan aangetast door de iepziekte, veroorzaakt door een schimmel. Op dit moment bestaat er geen behandeling en deze ziekte richt enorme schade aan onder de rijen platanen langs de wegen en het Canal du Midi. Grote kapcampagnes zijn noodzakelijk geworden, omdat aangetaste bomen gevaarlijk worden. Als je plataan roodbruine, vlamvormige strepen op de stam vertoont, is hij mogelijk aangetast en kan een professionele diagnose nodig zijn.

De walnootboom

De walnoot of Juglans regia is een loofboom van ongeveer twintig meter hoog, waarvan de kruin zich over zo’n vijftien meter kan uitstrekken. Een groot bladoppervlak dus, bestaande uit dicht en leerachtig loof. De grote, ovale bladeren zijn kaal en worden meer dan twintig centimeter lang. In het voorjaar zijn ze eerst bronskleurig, waarna ze aan de bovenzijde verkleuren naar helder, glanzend groen. In het najaar vallen ze vervolgens in grote hoeveelheden af. Walnootbladeren hebben de bijzonderheid dat ze rijk zijn aan juglon, een “giftige” stof die voorkomt in de bladeren, wortels en schors van bomen uit de familie van de Juglandaceae, en vooral in de zwarte walnoot. Omdat walnoten vaak op deze laatste soort worden geënt, is het mogelijk dat de bladeren van je walnoot een aanzienlijke hoeveelheid juglon bevatten. Juglon is echter een allelopathische stof, dat wil zeggen een stof die de kieming en groei van andere planten remt.

Je kunt walnootbladeren dan ook beschouwen als ideale mulch. Als je bang bent dat ze deze kiemremmende stof aan de bodem afgeven, verzamel ze dan op een hoop en laat ze enkele maanden rusten. De regen zal de juglon uitspoelen en verdunnen, waarna je deze mulch gemengd met andere bladeren kunt gebruiken aan de voet van heesters en vaste planten die al op hun plek staan.

Silhouet en bladeren van de walnoot

De tamme kastanje

De tamme kastanje of Castanea sativa is een imposante loofboom, die bekendstaat om zijn voedzame vruchten: kastanjes. Zijn lange, groene bladeren kunnen tot 25 cm lang worden en vormen een zeer dichte boomkroon, ideaal om grote oppervlakken schaduw te geven. En wanneer ze vallen, bedekken duizenden bladeren de bodem onder de boom. Deze bladeren zijn rijk aan tanninen, die de eigenschap hebben het afbraakproces van de bladeren te vertragen. Er zijn dus verschillende mogelijkheden om de bladhopen van je tamme kastanje nuttig te gebruiken: versnipper ze (door er met de grasmaaier overheen te gaan als je geen hakselaar hebt) en gebruik ze als mulch in de borders. Eenmaal versnipperd kun je ze ook aan de compost toevoegen, door ze te mengen met ander groenafval en indien mogelijk met brandnetelbladeren. Laat deze compost minstens een jaar rijpen en daarna kun je hem in de tuin gebruiken!

Silhouet en bladeren van de tamme kastanje

De eik

Afhankelijk van de soort vormen eiken majestueuze bomen, waarvan sommige meer dan 30 m hoog worden, met een brede, dichte kroon. Tot de bladverliezende eiken behoren onder meer:

•  de zomereik, Quercus robur 
• de moeraseik, Quercus palustris
• de scharlakeneik, Quercus coccinea ‘Splendens’
• of de Amerikaanse eik, Quercus rubra

Net als de bladeren van de kastanje bevatten eikenbladeren tannines. Ook deze stoffen vertragen hun afbraak. In tegenstelling tot wat sommigen denken, zijn eikenbladeren niet giftig; je moet ze gewoon niet opeten… iets wat niemand doet! Toch krijgen we zelf tannines binnen, bijvoorbeeld via rode wijn of thee. De dosis bepaalt of iets giftig is, dus moeten we ons gezond verstand gebruiken en deze tannines “verdunnen” door de eikenbladeren te mengen met andere bladeren en groenafval. Dit mengsel vermindert tegelijkertijd de zuurgraad van de verkregen compost, omdat de pas gevallen bladeren van deze eerbiedwaardige bomen iets zuurder zijn dan andere.

Silhouet en bladeren van een eik

Als je de taaie eikenbladeren als mulch wilt gebruiken, moet je ze vooraf fijnmaken met de grasmaaier of bosmaaier. Zo bevorder je hun afbraak en de uitspoeling van tannines en zuren door de regen.

De beuk

De beuken zijn loofbomen die hun bladeren verliezen of verdord aan de takken houden en goed bekend zijn bij tuiniers en boswandelaars! Of het nu gaat om de gewone beuk Fagus sylvatica, de bruine beuk Fagus sylvatica ‘Atropurpurea’, of de goudgele smal opgaande beuk Fagus sylvatica ‘Dawyck Gold’, ze zijn herkenbaar aan hun ovale bladeren met een rand van kleine haartjes, die 7 tot 10 cm lang en 5 tot 8 cm breed zijn. Deze vrij dikke bladeren blijven in de winter gedeeltelijk aan de bomen zitten (vandaar de term “marcescent”). Het is een schaduwboom: in een beukenbos zijn jonge planten vooral bang voor zonlicht en profiteren ze van de schaduw van het dichte loof van hun ouders. Beuken produceren door hun dichte boomkroon dus een grote hoeveelheid bladeren, die langzaam verteren. Profiteer van deze overvloed: het is uitstekende gratis mulch, die je rond de voet van bomen en hagen of in heester- en vasteplantenborders kunt uitspreiden! Zo kan het bodemleven zich ontwikkelen en komt een positieve kringloop op gang die de bodem verrijkt.

Silhouet en bladeren van de beuk

De magnolia

Het geslacht van de magnolia’s omvat meer dan honderd soorten, voornamelijk bomen en grote heesters. De bladeren van magnolia’s zijn over het algemeen groot, ovaal en leerachtig. Afhankelijk van de soort zijn ze bladverliezend of wintergroen. De grote, solitaire bloemen zijn zeer decoratief, waardoor magnolia’s geliefde bomen zijn bij tuiniers. Het wordt iets lastiger wanneer het najaar aanbreekt en de talloze bladeren op het gazon vallen, waar magnolia’s vaak solitair worden geplant: dan moet je ze snel bij elkaar harken, en veel mensen brengen ze in volle zakken naar het afvalbrengstation. De beste manier om deze afgevallen bladeren in de tuin te gebruiken, is er mulch van te maken, die nuttig is om je meest vorstgevoelige planten tegen de kou te beschermen. Probeer ze zo fijn mogelijk te vermalen, zodat je een gelijkmatige mulch krijgt, en spreid die uit in een dikke laag, een echte isolerende bedekking!

Silhouet en bladeren van de magnolia

plataanbladige moerbei

De plataanmoerbei of Morus kagayamae is een bladverliezende schaduwboom, herkenbaar aan zijn grote, ingesneden en glanzende bladeren. Hij kan ongeveer tien meter hoog worden en spreidt zijn kroon over een groot oppervlak uit, waarbij hij snel een veelvoud aan leerachtige bladeren produceert: ideaal om je in de zomer tegen de felle zon te beschermen, maar een ramp wanneer ze in het najaar allemaal moeten worden opgeruimd! Als je met dit probleem te maken krijgt, weet je dat je ze zo in de compost verwerken niet de beste oplossing is, omdat ze langzaam verteren. Je moet ze op een hoop verzamelen en ze zo fijn mogelijk verkruimelen: zo vormen ze een aanzienlijke toevoeging aan de compost en kun je ze samen met het versnipperde materiaal van takken en andere, fijnere bladeren als mulch uitspreiden.

Boomkroon van een plataanmoerbei