Platanus acerifolia Alphen's Globe - Gewone plataan

De Platanus (x) acerifolia 'Alphen's Globe' maakt het mogelijk om de beroemde gewone plataan van de straatkant in onze tuinen te halen. Deze vrij recente Nederlandse selectie heeft twee kenmerken: een beperkte groei en een bolvormige kroon. Voor de rest is deze kleine boom in alle opzichten identiek aan zijn voorname grote broer. Hij draagt grote, handvormige bladeren met een glanzend groene kleur die aan die van een esdoorn doen denken, en zijn stam is bedekt met een schors die op unieke wijze in grote platen afschilfert, waarbij lichtere kleurzones zichtbaar worden.

De Gewone plataan is een zeer grote, bladverliezende boom die ontstaan is uit een kruising van de westerse plataan (Platanus occidentalis), afkomstig uit Noord-Amerika, en de oosterse plataan (Platanus orientalis) die van nature voorkomt in Zuidoost-Europa en West-Azië. Deze kruising vond plaats in Spanje (vandaar de andere naam Platanus (x) Hispanica voor deze boom), maar ook in Engeland rond 1650. Zijn levensduur wordt in tientallen eeuwen geteld. De cultivar 'Alphen's Globe' wordt geënt op een onderstam, zijn totale hoogte hangt dus af van de hoogte van het entpunt.

De plataan 'Alphen's Globe', met een vrij langzame groei, bereikt over het algemeen een hoogte van 8 tot 10 meter bij een breedte van 6 meter, afhankelijk van de hoogte van het entpunt. Hij ontwikkelt een brede en massieve stam. De kroon is bolvormig, halfopen en dicht, gedragen door zeer korte, robuuste gesteltakken. De karakteristieke schors barst open in grote schubben, waardoor lichtere zones zichtbaar worden. Deze plataan draagt grote, bladverliezende bladeren, leerachtig en glanzend, van een middengroene kleur, die tot 15 cm breed kunnen worden, ingesneden in 3 tot 5 puntige en weinig getande lobben. Ze worden geel en daarna bruin in het najaar voordat ze afvallen. Ze verteren zeer moeilijk, wat tuiniers vaak dwingt tot lange sessies van bladruimen. In het voorjaar zijn de jonge scheuten bedekt met lichtbruine haren die irriterend kunnen zijn voor de ogen, keel en luchtwegen. De bloei, met een ongebruikelijk uiterlijk, vindt plaats in mei: de bloemen zijn verenigd in groene 'bolletjes' die aan een lange steel hangen. Bij de plataan zijn de vrouwelijke en mannelijke bloemen gescheiden maar aanwezig op dezelfde boom. Na bestuiving door de wind geven de vrouwelijke bloemen minuscule vruchten, zogenaamde nootjes, omgeven door een bruin pluis. Deze merkwaardige vruchtstanden in bolletjes blijven lang aan de twijgen hangen na de bladval.

De gewone plataan past zich wonderbaarlijk goed aan aan alle grondsoorten, ook in vervuilde stedelijke gebieden, aan de kust of in de zeer droge streken van het zuiden van Frankrijk, en hij verdraagt snoei als deze goed wordt uitgevoerd. 'Alphen's Globe' vormt hierop geen uitzondering, maar zijn bescheiden afmetingen zijn beter geschikt voor de grootte van onze tuinen. Hij staat prachtig als solitair, in het midden van de tuin, of om bijvoorbeeld een terras te beschaduwen. Om hem goed tot zijn recht te laten komen, kunt u denken aan het omringen met een buxushaag of struikkamperfoelies (Lonicera nitida, L. pileata). Zorg er echter voor dat u een zekere veiligheidsafstand aanhoudt, zijn hoofdwortels kunnen op termijn elke bestrating die ze in de weg zit omhoog drukken. De plataan is overigens een zeer interessant gewas, dat een hele kleine, onbekende fauna herbergt onder en op zijn vreemde, gastvrije schors.