Myrtus ugni Butterball - Chileense guave

De Ugni molinae 'Butterball' (synoniem Myrtus ugni 'Butterball') is een prachtige cultivar van de eetbare bessenmirt die gewaardeerd wordt om zijn jeugdige botergele blad met koraalroze tinten en zijn compacte groeiwijze, die perfect geschikt is voor kleine ruimtes en teelt in pot. Deze kleine groenblijvende heester biedt ook een heerlijke vruchtzetting met een smaak van wilde aardbei en een voorjaarsbloei met witroze klokjesbloemen die naar lelietje-van-dalen geuren. De Chileense guave blijft sterk ondergewaardeerd in onze tuinen, hoewel de teelt in een geschikt klimaat niet moeilijk is, waarschijnlijk vanwege zijn beperkte winterhardheid. Oorspronkelijk afkomstig uit Zuid-Amerika, geeft deze plant de voorkeur aan de koelte en zachtheid van een zeeklimaat. Hij gedijt het beste in verse, goed doorlatende grond, zonder teveel kalk, op een zonnige of halfbeschaduwde plek.

De Ugni molinae, ook wel Eugenia ugni genoemd, is een kleine struik die in zijn natuurlijke omgeving 2 m hoog kan worden, maar bij ons zal hij zelden meer dan 1,50 m in alle richtingen bereiken. Het is een plant uit de mirtefamilie (Myrtaceae), die in het wild voorkomt in Chili, Bolivia en Argentinië, op de bewaterde hellingen van het Andesgebergte en niet ver van waterlopen. In Europa groeien de mooiste exemplaren in Ierse tuinen, en in Frankrijk waardeert hij de kustklimaten van Zuid-Bretagne tot Aquitanië.

De cultivar 'Butterball' is compacter en kleurrijker dan de soort. Zijn groei is langzaam en zijn groeiwijze is van nature opgaand, dicht, vertakt en bossig. Hij bereikt ongeveer 1 m hoogte en 80 cm breedte op volwassen leeftijd. De bladeren, die 's winters groen blijven, zijn glanzend, ovaal en leerachtig, en verspreiden bij kneuzing een geur van aardbei en specerij. Ze zijn niet langer dan 1,5 cm en 1 cm breed, en ontluiken in een lichtgele kleur met koraaloranje punten voordat ze donkergroen worden. De struik is zelfbestuivend en zeer aantrekkelijk voor bijen, en bloeit royaal in juni. De kleine, bolvormige, geurige bloemen, wit tot roze, hebben 4 tot 5 bloemblaadjes en zijn ongeveer 1 cm breed. Ze verschijnen in de bladoksel, op de eenjarige scheuten, en worden gevolgd door de vorming van kleine, ronde, vlezige, eetbare en aromatische vruchten, eerst donkerrood, later lichter wordend bij rijpheid, van september tot november. Hun smaak doet denken aan die van wilde aardbei, guave en kiwi, met een harsachtige en kruidige toets. Ze kunnen rauw gegeten worden, in jam of in gebak en zijn een ingrediënt van een Chileense likeur genaamd Murtado.

Winterhard tot ongeveer -8°C, is de Ugni molinae 'Butterball' in koudere klimaten een zowel betoverende als smakelijke oranjerieplant. De kleine rode bessen van zijn wilde voorouder, die in september geoogst worden, waren naar verluidt een lekkernij voor Koningin Victoria. In een kas of serre vormt hij samen met een sinaasappelboom, een Yuzu en een mangoboom 'Keitt' een uiterst decoratief kwartet, dat landschappen met exotische charme en geur oproept. In een mild klimaat, met name aan de Atlantische kust van ons land, kan hij worden gebruikt als lage haag - hij verdraagt snoei goed - of in een border, of zelfs in een goed beschutte fruittuin, tussen blauwe bessen, Feijoa, goumi, ragouminier, Pawpaw en andere Meidoorn.