Wanneer en hoe vlierbloesem drogen?

De bloemen van de gewone vlier, Sambucus nigra, verspreiden in het voorjaar een heerlijke geur in de lucht. Vers kunnen ze onder andere worden gebruikt om limonade te maken. Door ze te drogen, kun je er het hele jaar door van genieten, bijvoorbeeld in de vorm van kruidenthee.

Over welke vlier hebben we het?

Om te beginnen moet je de plant goed herkennen. Er bestaan namelijk verschillende soorten vlier, waarvan sommige giftig zijn. Het is daarom van groot belang dat je je niet vergist. Hier gaat het om de gewone vlier, of Sambucus nigra. Verwar hem vooral niet met de kruidvlier, die giftig is.

De gewone vlier is een heester met verhoute takken die 4 tot 5 meter hoog kan worden, terwijl de kruidvlier, Sambucus ebulus, een kruidachtige plant is die 1,5 meter hoog wordt en in de winter verdwijnt. De verwarring ontstaat vooral bij het verzamelen van de bessen voor de jam. Houd er rekening mee dat de na het koken eetbare vruchten van de gewone vlier in schermen hangen die naar de grond wijzen, terwijl de giftige vruchten van de kruidvlier rechtop staan.

Voor kruidenthee kies je het best gewone vlieren die zo dicht mogelijk bij de botanische soort staan. Er bestaan tegenwoordig namelijk veel cultivars met zeer decoratieve en sierlijke eigenschappen, maar die zijn niet geselecteerd voor culinair gebruik.

Daarom raad ik je aan om cultivars te kiezen waarvan de oogsttijd voor de vruchten wordt vermeld. Naast de botanische soort Sambucus nigra kun je bijvoorbeeld kiezen voor cultivars zoals Sambucus nigra Haschberg. Die leveren bovendien mooie bessen op om jam van te maken, op voorwaarde dat je natuurlijk enkele bloemen aan de boom laat zitten. Deze bessen zijn ook waardevol voor de biodiversiteit. Ze vormen een belangrijke voedselvoorraad voor vogels, die je de volgende winter graag in de tuin zullen komen opzoeken.

Wanneer pluk je vlierbloemen?

Hier verzamelen we de bloemen van de vlier. Ze zijn heel klein, hebben 5 bloembladen en staan in schermen, een soort bloemtrossen.

Je oogst de bloemen in het voorjaar, tijdens de bloei rond het einde van mei. Dat tijdstip kan wel verschillen afhankelijk van de regio en het weer.

Hoe oogst je vlierbloemen?

Pluk dan de schermen waarvan de bloemen volledig open zijn. Om te weten of het juiste moment is aangebroken, strijk je met je hand over de bloemen en kijk je of er stuifmeel op je hand terechtkomt. Als dat het geval is, kun je gaan oogsten. Wacht bij voorkeur niet te lang. De schermen mogen namelijk helemaal niet verwelkt zijn. Bij schermen die al enkele dagen bloeien, kunnen sommige bloemen nog mooi zijn, terwijl andere gemakkelijk hun bloembladen beginnen te verliezen.

De bloeiwijzen van de vlier zijn heel gemakkelijk te plukken. Je hebt geen schaar, snoeischaar of ander mes nodig. Een eenvoudige kneep met je vingers aan de basis van de bloemtrossen volstaat. Schud ze of tik er voorzichtig tegenaan om de vele kleine bewoners die erin leven te verwijderen. Leg de geplukte bloemen bijvoorbeeld voorzichtig in een mand. Ze zijn vrij kwetsbaar.

Hoe laat je de bloemen drogen?

De bloemen zijn vrij klein en drogen snel: in 2 of 3 dagen op een droge, schaduwrijke en goed geventileerde plek. Leg de schermen zorgvuldig ondersteboven op een doek, zodat je alle bloembladen kunt opvangen die tijdens het drogen naar beneden vallen. Spreid de bloemen in één enkele laag uit om schimmelvorming te voorkomen. Houd ze vooral uit het licht. De bloemen zijn bijzonder kwetsbaar.

Na het drogen moeten de bloemen hun vrij lichte crèmekleur behouden en mogen ze niet bruin worden.

Bedenk dat de bloemen worden gebruikt voor kruidenthee en niet de bloeiwijzen – dus niet de bloemtrossen. Daarom moet je de bloemstelen verwijderen. Het eenvoudigst is om te wachten tot de bloemen droog zijn. Daarna kun je ze gemakkelijk uit elkaar halen en de bloemstelen verwijderen. Houd de bloemsteel met één hand vast en sluit je andere hand voorzichtig om de bloemen heen om ze los te maken. Verwijder ten slotte de overgebleven bloemen tussen twee vingers.

Op papier lijkt deze handeling misschien lang te duren, maar in de praktijk valt dat mee. Je hoeft dit niet meteen te doen en het bespaart je bovendien veel opslagruimte.

Hoe gebruik je vlierbloemen?

Laten we nu kijken hoe je deze gedroogde bloemen gebruikt. Zoals we eerder al zeiden, zijn de bloemen vrij kwetsbaar. Dat geldt trouwens voor de meeste bloemen die voor kruidenthee worden gebruikt. Kies daarom voor een infusie van de bloemen: giet kokend water over de bloemen. Kook ze niet, want een afkooksel is een intensiever proces dat meestal voor wortels wordt gebruikt.

Met één goed gevulde eetlepel per theepot krijg je een warme drank met een smaak die lijkt op de geur van je verse bloemen. Ruik daarom gerust aan de bloemen tijdens het plukken, zodat je zeker weet dat je de geur aangenaam vindt. Sommige schermen geuren misschien sterker dan andere of hebben andere geurtonen. De smaak van je toekomstige kruidenthee heb je dus zelf in de hand: aan de slag!

Welke voordelen heeft vlier?

Naast een smakelijke warme drank voor de winter heeft vlier ook geneeskrachtige eigenschappen.

Het is een ideale plant om kleine kwaaltjes tijdens het koude seizoen te verzachten. Aan vlier worden zweetafdrijvende eigenschappen toegeschreven, wat betekent dat de plant zou helpen om koorts te verlagen, en ook vochtafdrijvende eigenschappen. Bovendien zou hij ook een werking op de luchtwegen hebben. Liefhebbers van homeopathie leggen misschien al de link met kleine zuigtabletten die de Latijnse naam van de plant dragen.

Weet ook dat de gewone vlier nog veel meer toepassingen heeft, onder andere dankzij de vruchten die na het koken kunnen worden gegeten. Het is beslist een heester om in je tuin aan te planten, ook al staat hij in Frankrijk minder goed aangeschreven dan in Oost-Europa, waar zijn voordelen al lange tijd worden erkend.