Sambucus nigra Madonna - Gewone vlier

De Sambucus nigra ‘Madonna’ is een selectie van de zwarte vlier, interessant vanwege het bont blad met crèmegele panachure, dat bijzonder helder is van het voorjaar tot het najaar. De jonge bladeren kunnen een abrikooskleurige nuance krijgen, wat een prachtig effect geeft. In het begin van de zomer verschijnen er grote witte bloemtrossen die mooi afsteken tegen het blad, gevolgd door zwarte bessen die geliefd zijn bij vogels. Deze robuuste heester, minder omvangrijk dan de wilde zwarte vlier, is zeer geschikt voor vrije hagen, achtergrond van borders en cottagetuinen.

Deze variëteit behoort tot de familie van de Viburnaceae. Het is een bladverliezende heester: de bladeren vallen in de herfst en in het voorjaar verschijnen er nieuwe scheuten. De soort Sambucus nigra, ook wel zwarte vlier of gewone vlier genoemd, komt van nature voor van de Azoren en Europa tot West-Iran. Hij groeit in hagen, lichte bossen, braakliggend terrein en gronden die rijk zijn aan organische stof, vaak in de buurt van nederzettingen. 'Madonna' onderscheidt zich door een gematigdere groei en vooral door de zeer opvallende panachure van het blad. De heester heeft een opgaande, goed vertakte groeiwijze die met de jaren ronder wordt. De groei is middelmatig snel. Na vijf tot tien jaar bereikt hij 2 tot 2,50 m hoogte bij 1,50 tot 2 m breedte. De grote bladeren staan in paren langs de twijgen. Ze worden tot 20 à 25 cm lang en bestaan meestal uit vijf tot zeven ovale, puntige en sterk getande deelblaadjes. Het centrum is grijsgroen tot middengroen, omgeven door een brede onregelmatige rand, eerst goudgeel tot bijna abrikooskleurig, later crèmegeel of lichtcrème. Deze kleuring is sterker naarmate de plant meer licht krijgt. De jonge twijgen bevatten een zacht, licht merg; de schors wordt grijs en scheurt met de jaren. In mei en juni, soms begin juli afhankelijk van het klimaat, openen talrijke kleine witte tot crèmewitte bloemen zich in grote platte bijschermen. Deze lichte bloempluimen, aangenaam geurend, worden bezocht door bestuivende insecten. Ze maken plaats voor kleine ronde vruchten aan het einde van de zomer, eerst roodachtig, dan zwart en glanzend, in hangende trossen. Vogels eten ze graag. De bloemen en rijpe vruchten kunnen na verhitting ook in de keuken worden gebruikt; andere delen van de plant en rauwe vruchten zijn niet bestemd voor consumptie. De twijgen van de vlier, gemakkelijk uit te hollen vanwege het brede merg, werden vroeger gebruikt om fluitjes en kleine fluiten van te maken.

In een vrije haag of achter in een grote border doet deze vlier het goed in combinatie met donkere bladeren die de elegante panachure laten uitkomen. U kunt kiezen voor de Physocarpus opulifolius ‘Little Devil’, met bijna zwarte bladeren. Daarnaast zorgt de Cornus alba ‘Kesselringii’ in de winter voor kleur met zijn bruinpaarse twijgen. Aan de voet van de heesters kan men de Geranium phaeum ‘Samobor’ planten vanwege de granaatrode bloemen en het chocoladebruine blad in het voorjaar. De Persicaria amplexicaulis ‘Blackfield’ neemt het in de zomer over met zijn bordeauxrode aren.