Kakiboom of kaki: zaaien, teelt, oogst

Beschrijving en plantkunde

De kakiboom, diospyros kaki, ook wel kakivrucht of kaki genoemd, is een boom die oorspronkelijk uit het Verre Oosten komt en behoort tot de familie van de Ebenaceae. Kaki’s zijn de favoriete vruchten van veel Aziatische landen, met name China, Korea en Japan. Daar worden ze meestal rauw gegeten zodra ze goed rijp zijn (onrijpe vruchten zijn wrang) en soms verwerkt in gekookte gerechten.

De kakiboom is een heester die gemiddeld 6 tot 10 m hoog wordt, hoewel sommige variëteiten soms 15 m hoog worden. Aan de takken verschijnen bladverliezende bladeren die breed en ovaal zijn, en waarvan de kleur in de loop van de seizoenen verandert. Hun groene kleur verandert in het najaar in een prachtige rode tint.

Het mannelijke of vrouwelijke geslacht van Diospyros kaki kan aan de hand van de bloemen worden bepaald. De bloei begint half mei en duurt tot en met juli.
De vrouwelijke bloemen staan afzonderlijk en zijn groter dan de mannelijke bloemen. Ze hebben ofwel 4 kelkbladen en 4 bloembladen, ofwel 5 kelkbladen en 4 bloembladen, en zijn crèmekleurig, tussen wit en geel in.
De mannelijke bloemen staan in boeketten bij elkaar en groeien op dikke stelen. Ze zijn kleiner dan de vrouwelijke bloemen en hebben een crèmegele, gele of groene kleur.

Vrouwelijke bloem van de kakiboom

De kakiboom is een fruitboom die vruchten produceert die kaki’s of kakivruchten worden genoemd. Ze verschijnen na de bestuiving van de bloemen, die mogelijk wordt gemaakt door de nabijheid van een vrouwelijke en een mannelijke plant. Maar sommige variëteiten produceren hun vruchten door parthenocarpie of zelfbestuiving. De vruchten die zo ontstaan, bevatten dan geen zaden.

De kakivrucht is rond tot ovaal van vorm en kan tot 500 gram wegen. De kaki is bedekt met een doorschijnende schil die eerst groen is en bij het rijpen oranje wordt.

De zaden zijn afhankelijk van de variëteit verschillend groot en meten 2, 3 of 5 centimeter.

De kakivrucht is rijk aan vitaminen (provitamine A, ijzer en vitamine C) en sporenelementen (carotenen, lycopeen en xanthinen). Kaki’s bevatten weinig calorieën, maar zijn ook behoorlijk rijk aan vezels, waardoor ze extra goed vullen.

Belangrijkste soorten en variëteiten

Diospyros virginiana SAA Pieper - Amerikaanse persimoen

De Amerikaanse persimoen is een variëteit met ronde, oranje vruchten ter grootte van een tomaat, die wel of geen pitten kunnen bevatten. Het is een zeer vroege, groeikrachtige en productieve variëteit.

• Bloeitijd juni, juli
• Uiteindelijke planthoogte 8 m

Productfiche bekijken

Diospyros kaki - Kaki

Deze kakiboom is een fruit- of sierboom met een beperkte groei, die daarom perfect geschikt is voor kleine tuinen en productieve moestuinen.

• Bloeitijd juni, juli
• Uiteindelijke planthoogte 6 m

Productfiche bekijken

Kakiboom Costata

Diospyros kaki Costata is een zelfbestuivende fruitboom, die met zijn mooie rode herfstloof zeer decoratief is en licht geribde vruchten zonder pitten produceert.

• Bloeitijd juni, juli
• Uiteindelijke planthoogte 8 m

Productfiche bekijken

Kakiboom Fuyu

De appelkaki Fuyu is een zelfbestuivende variëteit die pitloze, oranje vruchten ter grootte van een appel produceert. Deze vrucht is niet wrang en kan stevig worden gegeten.

• Bloeitijd juni, juli
• Uiteindelijke planthoogte 7 m

Productfiche bekijken

Kakiboom Muscat

Deze kakiboom produceert zijn vruchten door zelfbestuiving. De ronde, oranje kaki's bevatten dus geen pitten. Deze groeikrachtige en productieve variëteit is geschikt voor warme klimaten.

• Bloeitijd juni, juli
• Uiteindelijke planthoogte 8 m

Productfiche bekijken

Kakiboom zaaien

De vruchten van de kakiboom bevatten niet altijd zaden, vooral als de boom zichzelf heeft bestoven. Deze zaden zijn daarentegen vaak aanwezig als de vruchten door bestuiving zijn verkregen.

Het is dus mogelijk om de kakiboom door zaaien te vermeerderen, maar deze methode biedt niet altijd zekerheid. Om de kans op succes te vergroten, moet je je kakizaden noodzakelijk stratificeren.

Zaden van Diospyros kaki cv. Persimon ©Philmarin

Kakizaden activeren

Koude stratificatie (tussen 3 en 5 °C) van de zaden van de kaki is essentieel om hun kiemkracht te vergroten. Zaaien in het voorjaar is dan mogelijk na een stratificatieperiode van 4 maanden. Door deze behandeling wordt de buitenste zaadhuid zachter, zodat het zaad kan kiemen.

Kakizaden in de tuin stratificeren

• Maak een homogeen mengsel van rivierzand en turf.
• Vul een aardewerken pot met een drainagegat voor een derde.
• Leg er enkele zaden in.
• Voeg een nieuwe laag substraat toe.
• Leg er opnieuw enkele kakizaden in.
• Herhaal dit zonder meer dan 4 lagen aan te brengen.
• Begraaf de pot tot aan de rand in de bodem, tegen een muur op het noorden en beschut tegen regenwater.
• Zorg tijdens een droge winter dat het vochtgehalte op peil blijft door indien nodig licht water te geven.

Kakizaden in de koelkast stratificeren

Deze methode is bedoeld voor gebieden waar de zachte winters onvoldoende streng zijn om kakizaden te stratificeren.

• Vul een diepvriesdoos met zand.
• Leg de zaden erin.
• Maak het zand vochtig en sluit de doos luchtdicht.
• Leg alles in de groentelade van de koelkast.
• Het zand moet tijdens het hele proces vochtig blijven.

Let op: ruik je een lichte alcohollucht uit de doos, roer het mengsel dan om en laat de doos enkele minuten openstaan voordat je hem terug in de koelkast zet.

De kakiboom zaaien

Wanneer kaki zaaien?

Het zaaien van de kakiboom gebeurt in het voorjaar (maart tot april) of in het najaar (september tot oktober), na een stratificatieperiode van 4 maanden.

Zaaien van de kakiboom ©Eiku

Hoe zaai je de kakiboom?

• Begin met het maken van een mengsel van 2/3 turf en 1/3 zand.
• Maak het substraat vochtig zonder het nat te maken.
• Doe het mengsel in een zak met ritssluiting, tot een dikte van ongeveer 5 cm.
• Zaai de zaden halverwege de dikte voordat je de zak luchtdicht afsluit.
• Leg het zakje op een glazen plaat die aan natuurlijk licht wordt blootgesteld.
• De kamertemperatuur moet 25 °C zijn.
• Verspeen de kiemplanten in kweekpotjes zodra de wortels verschijnen.

Kakizaden verspenen in een kweekpotje

• Vul de kweekpotjes met een mengsel van ⅔ potgrond en ⅓ turf.
• Graaf een klein gat en leg de zaden erin met een deel van hun zanderige mengsel.
• Dek af met potgrond en geef water.
• Houd de zaailingen binnenshuis.
• Plant ze in de tuin wanneer de kiemplant 10 tot 15 cm hoog is.

Kaki planten

Waar plant je de kakiboom?

De Chinese kakiboom kan op verschillende plaatsen worden geplant:

• in de boomgaard,
• als solitaire plant midden in een gazon,
• of achter in een border.

De gekozen plek moet absoluut goed beschut zijn tegen de wind en zeer zonnig liggen. Als winterharde boom kan de kakiboom temperaturen tot ongeveer -18 °C verdragen. Hij heeft in de zomer echter hoge temperaturen nodig om goed te groeien. Daarom komt hij vooral voor in mediterrane streken.

Jonge scheut van de kakiboom ©Eiku

Wanneer plant je de kakiboom?

De kakiboom wordt bij voorkeur in het najaar geplant, maar planten kan ook in de winter, buiten vorstperioden. Planten kan eventueel ook in het voorjaar, op voorwaarde dat de boom regelmatig water krijgt.

Hoe plant je de kakiboom?

De kakiboom stelt weinig eisen aan de bodem, al geeft hij de voorkeur aan een rijke, goed gedraineerde en licht zure bodem.

• Begin met het graven van een plantgat met een inhoud die 3 tot 4 keer groter is dan die van de wortelkluit.
• Let erop dat je de ondergrond en de bovenste bodemlaag goed van elkaar scheidt en op twee aparte hopen legt.
• Meng de ondergrond met hoornmeel en goed verteerde compost.
• Giet het mengsel in het plantgat.
• Plaats een steunpaal.
• Dompel de wortelkluit enkele ogenblikken onder in water en zet hem in het plantgat zonder de wortelhals te bedekken. 
• Dek af met de bovenste bodemlaag.
• Druk de bodem aan en vorm een kuiltje rond de voet van de boom voordat je ruim water geeft.
• Geef gedurende het eerste jaar na het planten regelmatig water, vooral bij hoge temperaturen.

Let op: als je meerdere kakibomen in de tuin wilt planten, houd dan rondom een afstand van 5 tot 7 m aan.

Onderhoud en verzorging van de kakiboom

De kakiboom onderhouden

Elk voorjaar moet je goed verteerde compost bij je kakiboom strooien, door de bovenste grondlaag licht los te maken en erop te letten dat je de wortels niet beschadigt.

Tijdens het eerste jaar na het planten moet je de boom water geven elke 2 of 3 dagen vanaf het moment dat de regen minder wordt, van het voorjaar tot de zomer.

De Chinese kakiboom is weinig gevoelig voor ziekten en plagen. Een speciale behandeling om ziekten en plagen te voorkomen is daarom niet nodig.

De kakiboom snoeien

Met vormsnoei geef je de jonge kakiboom zijn structuur. Daarbij worden dode takken verwijderd, evenals takken die naar het midden van de boom groeien. De kakiboom verdraagt flinke snoei dankzij zijn goede vermogen om nieuwe scheuten te vormen op takken met een grote diameter. Door te snoeien zorg je voor een goede luchtcirculatie in de boom en versterk je de dragende takken.

Wanneer de kakiboom snoeien?

De kakiboom snoei je ongeveer om de twee jaar, tijdens of direct na de oogst, dus van december tot februari bij de meeste variëteiten. Vroege kakibomen worden aan het einde van het najaar gesnoeid, altijd afhankelijk van de oogst.

Hoe de kakiboom snoeien?

• Knip de gesteltakken af onder een oog, op 1 m van de stam.
• Verwijder de nieuwe takken die op de stam zijn verschenen.
• Verwijder de takken die naar het midden groeien.

Oogst, consumptie en voordelen

Wanneer kaki’s oogsten?

De oogst van kaki’s hangt rechtstreeks af van het ras. De meeste rassen kunnen in de winter worden geoogst (december tot februari), maar vroege rassen zijn in het najaar klaar om te worden geoogst (november).

©Kim, Hyun-tae

Hoe eet je kaki’s?

Kaki’s worden geoogst wanneer de schil van de vrucht zijn groene kleur verliest en oranje wordt. Je eet ze echter pas later, wanneer de kaki voldoende is gerijpt. 

De vrucht is namelijk wrang als je hem te snel eet, zonder voldoende tijd om te rijpen. Houd er dus rekening mee dat een bijna overrijpe kaki klaar is om te worden gegeten.

Goed om te weten: kaki’s vallen niet vanzelf van de boom, ook niet wanneer ze rijp zijn. Omdat de vruchten eenmaal rijp kwetsbaar zijn, kun je ze beter vroeg plukken en verpakt in papier bewaren, goed beschermd tegen insecten en licht, zodat ze rustig verder kunnen rijpen.

→ Lees ook: Hoe oogst en bewaar je kaki’s?

Rijpe vruchten hebben zacht, zoet en mals vruchtvlees, waarvan de textuur doet denken aan abrikozenjam. Je eet kaki’s vers met een lepeltje, al dan niet met slagroom.

Soms wordt de vrucht in plakjes gesneden om vervolgens te worden gedroogd. In Japan wordt de hele vrucht trouwens gedroogd nadat deze in alcohol heeft gemacereerd. Zo bereide kaki wordt gebruikt om wijn of azijn van gefermenteerde kaki te maken.

Kaki is ook een vrucht die zich uitstekend leent voor winterjam, maar ook voor compotes, gelei, marmelade, coulis en chutney. In deze laatste vorm past kaki uitstekend bij vlees.

Kaki leent zich ook voor gebak, in de vorm van ijs of sorbet, maar ook in siropen, cheesecakes, cakes en andere taarten en gebak.

Geneeskrachtige eigenschappen van kaki

Zoals we eerder zagen, is kaki rijk aan vitaminen en mineralen. Recente studies hebben dan ook de effecten ervan op een vergrote schildklier onderzocht.

De Chinese farmacopee gebruikt de samentrekkende, vochtafdrijvende, slijmoplossende, laxerende en maagversterkende eigenschappen ervan om aften, abcessen en steenpuisten te verlichten. De kelk heeft op zijn beurt hoeststillende eigenschappen. Een afkooksel ervan wordt voorgeschreven bij misselijkheid, braken en de hik. Kaki wordt onder andere verwerkt in hoestpastilles.

De jonge bladeren van de kakiboom zijn rijk aan vitamine B en C en zouden antibacteriële eigenschappen hebben. De traditionele Chinese geneeskunde gebruikt ze gedroogd en tot poeder vermalen in kruidenthee om het aderstelsel te versterken en hoge bloeddruk te behandelen. Het sap van de groene vruchten van de kakiboom wordt eveneens gebruikt tegen hoge bloeddruk.

Mogelijke ziekten en plagen

De kakiboom is een heester die min of meer gevoelig is voor kroonknolziekte, die zelf wordt veroorzaakt door de bacterie Agrobacterium tumefaciens. Hij is ook gevoelig voor roest.

Wat plagen betreft, is de kakiboom gevoelig voor aantastingen door wolluizen.

→ Lees meer over de ziekten en plagen van de kaki in onze tuingids!

Vermeerdering van de kakiboom

Zoals we eerder hebben gezien, wordt de kakiboom vermeerderd door zaaien in het voorjaar. Hij kan ook worden vermeerderd door enten. Omdat zaailingen niet altijd soortecht zijn, worden zaailingen overigens soms uitsluitend gebruikt voor de productie van onderstammen.

Het enten van de kakiboom gebeurt door middel van spleetenting of oculatie. De beste onderstam is de Amerikaanse persimoen, Diospyros Virginiana, verkregen uit zaai.

Hoewel het niet onmogelijk is, is het stekken van de kakiboom uiterst moeilijk en is het slagingspercentage laag.

Kaki combineren

De kakiboom kan in een boomgaard, een vrije haag of naast andere fruitbomen worden geplant, zoals de amandelboom Texas, de perenboom ‘William’s Bon Chrétien’, de gojibes – Lycium barbarum en de nashipeer ‘Shinseiki’ – Pyrus pyrifolia.