Hop (Humulus lupulus): planten, kweken en gebruik

Beschrijving en plantkunde

De hop is een klimmende vaste plant uit de hennepfamilie (ja, ja, net als… cannabis). De naam Humulus lupulus komt van het Latijnse woord “humus“, dat “grond” betekent, omdat de plant over de bodem groeit, en van “lupulus“, dat “kleine wolf” betekent, omdat de Romeinen (Plinius de Oudere voorop) dachten dat hop het sap uit de boom zoog. Er bestaan ook twee andere Aziatische soorten, Humulus japonicus en Humulus yunnanensis, die sterk op onze hop lijken, maar iets minder winterhard zijn. Humulus japonicus ‘Variegata’, met gerimpeld groen-wit blad, is soms te vinden bij een gespecialiseerde kweker.

Humulus lupulus komt voor op het hele noordelijk halfrond, behalve in het hoge noorden. Zijn natuurlijke groeiplaatsen zijn uiteenlopend: bossen, hagen, oeverbossen (houtige begroeiing langs waterlopen) en vochtige ruigten (overgangsgebieden met grote niet-houtige planten en hoge grassen), maar altijd op vochthoudende grond.

De hop is buitengewoon winterhard (-28 °C) en groeit op alle grondsoorten, ook op kleigrond, zolang die rijk en diep zijn. Hop staat het liefst in de halfschaduw, maar kan in de koelste streken ook in de zon groeien.

Deze klimplant hecht zich aan elke steun (muren, pergola’s, betonnen palen, bomen enzovoort) dankzij de vierkante, houtige en ruwe stengels die zich met de klok mee om hun steun winden. De plant groeit gemakkelijk tot 6 meter hoog en minstens even breed, maar laat zich eenvoudig snoeien. Het is een plant die zich heel gemakkelijk laat afleggen en daardoor snel kan overwoekeren. Net als de meeste sterk groeiende klimplanten kan hop ook met succes als bodembedekker worden gebruikt.

Humulus lupulus – botanische illustratie

De groei begint pas vanaf april. Het blad van de hop is namelijk niet wintergroen en de twijgen verdrogen in de winter. De bladeren zijn afvallend, staan tegenover elkaar en zijn 10 tot 15 cm lang. Ze bestaan uit 3 tot 5 lobben en doen enigszins denken aan het blad van de wijnstok (vandaar een van zijn volksnamen: noordelijke wijnstok).

Hop is een tweehuizige plant, wat betekent dat er mannelijke en vrouwelijke planten bestaan. De mannelijke planten dragen lichtgroene bloemen in pluimen, terwijl de vrouwelijke planten bloemen in de vorm van katjes voortbrengen, die uitgroeien tot eivormige, hangende kegels (dezelfde die voor bier en kruidenthee worden gebruikt), bedekt met een geurige, meelachtige hars die lupuline wordt genoemd. Deze lupuline geeft bier zijn bitterheid en zorgt ervoor dat het houdbaar blijft. Vanaf september worden deze kegels geoogst en gedroogd. De vruchten zijn 3 mm lange nootjes en worden alleen door de vrouwelijke planten gevormd. De bestuiving gebeurt door de wind (anemogamie), net als de verspreiding van de zaden (anemochorie).

Naast zijn onmiskenbare sierwaarde wordt hop al eeuwenlang gebruikt vanwege zijn therapeutische eigenschappen en in de voedingsindustrie. Vooral Hildegard van Bingen (de heilige Hildegard!) maakte in de twaalfde eeuw het idee populair om hop aan bier toe te voegen om “de nonnen in haar klooster te kalmeren en hun kleur terug te geven“. De voordelen waren echter talrijk: hop maakte bier namelijk kiemvrij (in een tijd waarin je door het drinken van water de ergste ziekten kon oplopen), gaf het aroma en zorgde voor een aangename bitterheid, in plaats van de bitterstoffen die toen werden gebruikt: paardenbloem, heide of calendula. Het “echte” bier was eindelijk geboren!

De therapeutische eigenschappen van hop zijn ook al sinds de 10e eeuw bekend. Hop heeft eigenschappen die helpen bij slaapstoornissen, stress en nerveuze vermoeidheid, en bij gebrek aan eetlust. Daarnaast heeft de plant koortsverlagende, wormdrijvende, zweetafdrijvende en zuiverende eigenschappen en helpt hij bij overgangsklachten. Hop voor therapeutisch gebruik wordt toegepast als droog extract, etherische olie, poeder of aftreksel van gedroogde kegels. Let wel: in hoge doseringen kan hop ook te sterk versuffen, hoofdpijn veroorzaken en het libido verlagen. Je bent gewaarschuwd…

Onze favoriete variëteiten

Hop groen Magnum - Humulus lupulus

De variëteit 'Magnum' heeft geen snorren of bloemenshirts, maar wel bijzonder grote hopbellen. Daardoor is ze niet alleen erg decoratief, maar ook zeer geschikt voor de oogst van kwaliteitsvolle hop. Het is een groeikrachtige variëteit die in één seizoen tot 6 meter hoog kan worden.

• Bloeitijd juli, augustus
• Uiteindelijke planthoogte 6 m

Productfiche bekijken

Gouden hop Aureus - Humulus lupulus

De variëteit 'Aureus' is zeer lichtgevend dankzij het prachtige goudgele loof. Deze hop combineert uitstekend met een klimroos of een mooie clematis met blauwe bloemen. Deze variëteit is iets minder groeikrachtig dan de botanische soort, maar bereikt in één seizoen toch een hoogte van 5 meter.

• Bloeitijd september tot november
• Uiteindelijke planthoogte 5 m

Productfiche bekijken

Hop planten

Waar en wanneer planten?

Hop plant je in het voorjaar. Hop groeit op alle grondsoorten, ook op kleigrond, maar heeft voor een goede groei een voedselrijke, diepe bodem nodig. De beste standplaats voor hop is halfschaduw, maar in de koelste streken kan hij ook in de zon staan.

Hoe planten?

Hop heeft een wortelstokvormende stronk. Houd hier rekening mee bij het planten.

Hop planten:

• Dompel de pot met hop eerst enkele minuten onder in lauw water om de kluit opnieuw te bevochtigen
• Graaf een gat dat twee keer zo groot is als de wortelkluit.
• Maak de grond goed los en voeg wat verteerde stalmest of goed verteerde compost toe voor een goede start.
• Zet de wortelkluit onder in het plantgat en vul het gat weer op. Let er wel op dat je de wortelhals van de plant niet bedekt.
• Druk de grond licht aan met je handen en geef overvloedig water om luchtholtes tussen de wortels en de grond te voorkomen.

Hop vormt snel een groen scherm!

→ Lees ook hoe je hop in een pot kunt telen en hoe je hop kunt leiden en steunen in onze adviesfiches.

Vermeerdering van hop

Door te zaaien

Om de zaden te oogsten, schud je de vrouwelijke hopbellen aan het einde van het najaar. Zaaien kan in mei rechtstreeks in de volle grond, in rijke en goed bewerkte bodem. Je kunt ook in een zaaitray zaaien in zaai- en stekgrond voor het verspenen in het voorjaar.

Door te stekken

Neem in augustus halfverhoute stengels van 15 cm lang; dit zijn jonge, gedeeltelijk verhoute stengels. Verwijder de bladeren, behalve de twee bovenste aan het uiteinde van de stengel, om uitdroging door verdamping te voorkomen. Plant ze in een licht substraat of in water. Al snel verschijnen er wortels. Zodra deze tevoorschijn komen, plant je je jonge hop in een pot zodat hij sterker kan worden. Daarna kun je hem in april van het volgende jaar definitief planten.

Door afleggen

Hop legt van nature af. Je hoeft dan alleen maar een goed bewortelde aflegger te nemen en die in het voorjaar op een andere plek naar keuze uit te planten.

Een andere oplossing is afleggen volgens de slangmethode. Leg hiervoor een lange stengel plat op de bodem en laat hem als een slang kronkelen. Zet de stengel op bepaalde plekken met een U-vormige kram vast aan de bodem. Wacht een jaar totdat de wortels zich goed hebben gevormd en plant de stengel het volgende voorjaar over.

→ Meer lezen over het vermeerderen van hop in de tutorial van Ingrid

Onderhoud van hop

Onderhoud

Er is eigenlijk geen onderhoud nodig.

Je kunt de jonge scheuten van je hop begin mei toppen, zodat de plant zich beter vertakt.

Hoewel de hop zich zelf aan zijn steun vasthecht, kun je hem ook een beetje in de richting van de steun leiden die je wilt laten begroeien.

Vergeet niet om de plant het eerste jaar tijdens relatief droge periodes water te geven en de voet van de plant te mulchen om gedurende zijn hele leven vocht vast te houden. 

De hopbellen worden bruin naarmate ze ouder worden

Ziekten of plagen

De hop heeft geen last van ziekten (behalve in de industriële monocultuur…).

Op zeer (te) voedselrijke bodems kun je uiteraard te maken krijgen met een aantasting door bladluizen. Dit gebeurt vooral bij het gebruik van kunstmest. Geef altijd de voorkeur aan een organische bemesting: stalmest, hoornmeel, compost, … of zelfs helemaal niets. De bodem wordt vanzelf rijker als je plantaardig “afval” op de bodem laat liggen.

→ Meer lezen: “Bladluizen: herkennen en bestrijden”

De hop is waardplant voor enkele rupsen van nachtvlinders, zonder dat dit echte gevolgen heeft voor de plant: hopdwergspanner, hopmot, plakker en snuituil.

De eerste dagen na het planten is de hop gevoelig voor aantasting door naaktslakken. Je hoeft hem alleen maar met een stolp te beschermen. Hoewel een glazen stolp ideaal is, kun je het eenvoudigst een plastic waterfles van 5 liter gebruiken. Snijd de bodem eruit en verwijder de dop. Plaats deze geïmproviseerde “stolp” over de jonge plant totdat deze een stukje boven de flessenhals uitkomt. Verwijder de stolp daarna: je hop is nu goed aangeslagen en hoeft niet langer bang te zijn voor naaktslakken.

Combineren en toepassingen in de tuin

In gezelschap van andere klimplanten

De gouden hop doet het uitstekend in combinatie met een zeer groeikrachtige ramblerroos: bijvoorbeeld een banksiaroos ‘Lutea’, die zich gedurende twee maanden letterlijk bedekt met gele pompons. Voeg daar ook een mooie, zeer groeikrachtige clematis aan toe: de clematis ‘Blue Pirouette’ met haar grote, donkerblauwe bloemen, die mooi contrasteren met het geel van de bloemen van de roos en het goudgele loof van de hop. Het is belangrijk om metgezellen te kiezen die net zo groeikrachtig en sterk zijn als de hop, om te voorkomen dat deze zijn buren verstikt. Vervolgens kunt u de drie planten langs een stevige steun laten klimmen, of misschien in een wat kalere grote boom. Vergeet niet de voet van de klimplanten aan te kleden; dat staat mooier en houdt de bodem bovendien aangenaam vochtig. Brunnera’s ‘Jack Frost’ fleuren het begin van het voorjaar op met hun vele blauwe bloemen; daarna is ook hun witgemarmerde loof bijzonder mooi. Om de bloei te verlengen, zijn de donkere ooievaarsbekken perfect. Als finishing touch vormt de bijzondere bloei van Euphorbia waldsteinii ‘Betten’ een prachtig contrast met het blauw en violet van de bloemen van de vaste planten, terwijl deze tegelijk mooi aansluit bij het loof van de gouden hop.

Een idee voor een combinatie: Humulus lupulus ‘Aureus’, Rosa banksiae ‘Lutea’ en Clematis fargesii ‘Summersnow’

→ Bekijk ons charmante natuurduo van gouden hop en Clematis fargesii.

Langs een wat sombere wintergroene boom

Ik denk hierbij vooral aan een oude, kalende buxus of een conifeer … Soms kunnen een lichte uitdunningssnoei en een mooie klimplant zoals hop deze bomen en heesters aan het einde van hun loopbaan weer tot leven brengen … Het is het overwegen waard voordat u met de kettingzaag aan de slag gaat en onherstelbare schade aanricht.

Om een oude muur of een lelijk element in de tuin te verbergen …

We hebben allemaal wel een bijzonder lelijk bouwwerk in onze tuin dat helaas moeilijk te verplaatsen of af te breken is. Geen probleem: de oplossing kan zijn om het te verbergen met een groeikrachtige hop. Die groeit veel sneller dan klimop of een klimhortensia en vervult deze rol uitstekend.

Wist je dat?

• De jonge scheuten van de hop zijn eetbaar en doen denken aan de smaak van asperges.
• De lange rankende stengels van de hop worden gebruikt voor wild vlechtwerk: het maken van manden of klein speelgoed.
• De verse of gedroogde vrouwelijke hopbellen zijn prachtig om in bloemstukken te gebruiken.
• Er bestaan meer dan honderd verschillende cultivars voor het telen van hop voor de bierproductie. Deze hop wordt geteeld langs ijzerdraden die over een houten constructie zijn gespannen.
• Deze hop voor de bierproductie wordt vooral in Duitsland en de Verenigde Staten geteeld. Maar ook Tsjechië en België leveren, hoewel de teelt daar bijna anekdotisch is, enkele van de beste cultivars en zijn onlangs begonnen met het telen van biologische hop.
• Hop wordt niet op elk willekeurig moment tijdens de bierproductie toegevoegd. Hij zorgt voor bitterheid wanneer hij aan het begin van het koken wordt toegevoegd. Voeg je hem in het laatste halfuur toe, dan geeft hij zijn bijzondere smaak af. Het zijn onder andere het moment van toevoegen en de verschillende gebruikte hopsoorten die de smaak van het bier bepalen (ook de mout speelt een belangrijke rol). Daarom bestaan er overal ter wereld zoveel verschillende biersoorten. Van de vele hopcultivars bestaan er bittere hopsoorten (vaak verkocht als pellets) en aromatische hopsoorten (vaak in de vorm van gedroogde hopbellen).

Recepten

Infusie van hopbellen

Je kunt 10 g gedroogde hopbellen enkele minuten laten trekken in zeer heet water. Deze infusie kun je vlak voor het slapengaan drinken om slapeloosheid tegen te gaan. Als de bitterheid van de hop te sterk is, kun je een lepel honing toevoegen om de smaak te verzachten.