Aardbei planten, telen en verzorgen

Beschrijving en plantkunde

Het geslacht Fragaria omvat zo’n vijftien soorten die afkomstig zijn uit de gematigde gebieden van het noordelijk halfrond, op één na die ongetwijfeld de loop van de geschiedenis van de aardbei heeft veranderd. Zonder de Chileense aardbei (Fragaria chiloensis) zou deze kleine rode vrucht waarschijnlijk een onbeduidend gewas zijn gebleven. De geschiedenis van de aardbei vloeit namelijk voort uit een nogal verbazingwekkende samenloop van omstandigheden. Het verzamelen van bosaardbeien (Fragaria vesca) begon in Europa in de prehistorie. Deze soort komt ook voor in Noord- en Zuid-Amerika, Noord-Afrika en gematigd Azië. Ze groeit in bossen en aan de voet van hagen tot op 1600 m hoogte, in eerder droge, basische bodems. Vanaf de 14e eeuw werd ze geteeld voor medicinaal gebruik van de wortels, bladeren en vruchten. In 1368 werden 12.000 planten in de tuinen van het Louvre geplant.

De meeste aardbeienplanten die tegenwoordig worden geteeld, zijn hybriden die zijn ontstaan uit de kruising van twee soorten: de Virginia-aardbei (Canada), ook wel scharlaken aardbei genoemd, (Fragaria virginiana) en de Chileense aardbei (Fragaria chiloensis). De eerste, zeer smakelijk en winterharder dan de Europese aardbeienplanten, werd meegebracht door Jacques Cartier, die onder Frans I op ontdekkingsreis naar Canada vertrok. Ze werd een groot succes en werd in Frankrijk rond Brest en in Engeland geteeld tot het einde van de 19e eeuw. De tweede, Fragaria chiloensis, produceert ook vrij grote vruchten met een witte of rode schil en wit vruchtvlees. Het toeval wilde dat de enkele planten die de reis van Amédée François Frézier hadden overleefd, geen vruchten droegen. Deze ingenieur in de wapenindustrie was door Lodewijk XIV uitgezonden om de Spaanse vestingwerken te bespioneren en was bovendien gepassioneerd door plantkunde. De planten waren afkomstig van het eiland Chiloé, waar ze waren blootgesteld aan zware omstandigheden: veel neerslag (2000 mm), harde wind en een gemiddelde jaartemperatuur van 8,5 °C. De vijf meegebrachte planten waren normaal gesproken tweeslachtig, maar droegen helaas geen meeldraden, waardoor vruchtzetting onmogelijk was. Het toeval wilde dat de twee soorten op dezelfde plek werden geteeld, in Plougastel-Daoulas (Finistère). Zo ontstond in 1760 een buitengewone hybride, Fragaria x ananassa met grote vruchten waarvan de geur aan ananas doet denken, de voorouder van de meeste huidige aardbeienplanten. Tegelijkertijd verkreeg een jonge botanicus uit Versailles, Antoine Nicolas Duchesne, in 1761 doelbewust kruisingen tussen deze twee soorten, die hij de ‘Fraisier de Versailles’ noemde.

Fragaria vesca – botanische illustratie

Aardbeienplanten zijn halfwintergroene, kruipende of gedrongen vaste planten met een trage groei. Het loof staat in een rozet en sterft aan het einde van de zomer gedeeltelijk af. Het is vaak aangetast door anthracnose, maar vormt zich zonder problemen opnieuw zodra de eerste tekenen van warmer weer zich aandienen. De bladeren hebben een lange, dikke bladsteel en bestaan uit 3 (soms 5) ovale, gekartelde deelblaadjes van 3-4 cm lang. Het blad is sterk geaderd en afhankelijk van de soort meer of minder behaard, met een heldergroene, glanzende kleur.

De bloemen staan in afwisselende bijschermen aan het uiteinde van een lange stengel die meestal boven het loof uitkomt en zijn typisch voor de Rozenfamilie (Rosaceae), met hun 5 witte of roze bloembladen met afgeronde randen rond een geel hart. De kelk, verdubbeld door de bijkelk, vormt een kraag met grote tanden die aan de basis van de vrucht blijft zitten. De bloembodem draagt enkele rijen meeldraden die talrijke vrije vruchtbladen omringen. Deze worden verlengd door piepkleine stampers en vormen de kleine korrels op het oppervlak van de aardbei. Elk door de bij bestoven vruchtblad is een dopvrucht (een vruchtblad met één zaadknop waaruit een droge vrucht ontstaat) die een hormoon produceert waardoor de bloembodem opzwelt en vlezig wordt. Deze polyachene wordt een schijnvrucht genoemd. De kleine korrels op de aardbei zijn de dopvruchtjes, terwijl het vruchtvlees afkomstig is van de opzwelling van de bloembodem, die dikker wordt en een ronde, langwerpige of driehoekige vorm aanneemt. De meeste aardbeien zijn rood, met verschillende tinten: van oranjerood, zoals bij de Gariguette, tot purperrood bij Cherry Berry. Er bestaan echter ook vormen met witte vruchten, zoals Ananas, en sommige vormen van de Chileense aardbei. Zoals we in de geschiedenis van de aardbei hebben gezien, kunnen sommige bloemen of planten eenslachtig zijn, waardoor een partner nodig is voor vruchtzetting. Ook bij tweeslachtige planten blijven bijen van groot belang voor een gelijkmatige ontwikkeling van de vrucht.

De aardbei, rijker aan vitamine C dan de sinaasappel, behoort tot de minst calorierijke vruchten. 150 g volstaat om in de dagelijkse behoefte te voorzien. Dankzij het provitamine A-gehalte stimuleert de aardbei de afweer en ook de celvernieuwing, dankzij vitamine B9, die vooral voor zwangere vrouwen onmisbaar is. De vrucht bevat ook een aanzienlijke hoeveelheid magnesium, calcium en ijzer. Bij gevoelige mensen kan ze ook netelroos veroorzaken. Thee of aftreksels van bladeren die in het voorjaar worden geplukt en wortelstokken die in de winter van de bosaardbei worden geoogst, werken vochtafdrijvend en samentrekkend. De beroemde botanicus Carl von Linné genas zijn pijnlijke jicht dankzij deze plant.

Belangrijkste aardbeienrassen

Onze favoriete eenmaal bloeiende variëteiten

Onze favoriete doorbloeiende variëteiten

Bijzonder decoratieve variëteiten

Aardbei Gariguette

Deze vroege en productieve variëteit, die in Frankrijk veel wordt gekweekt, is de eerste die al in mei aardbeien geeft! Deze eenmaal bloeiende aardbei produceert een mooie oogst van langwerpige, oranjerode vruchten met stevig, sappig en zeer aromatisch vruchtvlees.

• Uiteindelijke planthoogte 25 cm

Productfiche bekijken

Aardbei Ciflorette

Een hoogwaardige aardbei die wordt gewaardeerd om haar zeer smaakvolle vruchten! Deze eenmaal bloeiende, halfvroege aardbei geeft in mei en juni een goede opbrengst van oranjerode tot baksteenrode aardbeien. De vruchten zijn zeer regelmatig eivormig, vrij glanzend en wegen gemiddeld 17 g.

• Uiteindelijke planthoogte 25 cm

Productfiche bekijken

Aardbei Magnum Marionnet 97

Eenmaal bloeiende variëteit die zeer grote rode vruchten van 20 tot 25 g produceert. Ze zijn zeer smakelijk, stevig en heerlijk zoet. Hoge opbrengsten en weinig gevoeligheid voor ziekten.

• Uiteindelijke planthoogte 25 cm

Productfiche bekijken

Aardbei Mara des Bois (doordragend)

Productieve, zeer doorbloeiende variëteit die zeer aromatische vruchten geeft met de smaak van bosaardbeien. Eet ze puur of gebruik ze op een taart om optimaal van hun uitzonderlijke aroma te genieten. Deze makkelijk te telen en meermaals bekroonde variëteit is uitgegroeid tot een grote klassieker die onverminderd populair blijft.

• Uiteindelijke planthoogte 25 cm

Productfiche bekijken

Aardbei Gento (doordragend)

Productieve variëteit die zeer grote aardbeien van 40 tot 50 g geeft! De vruchten zijn sappig, zoet en zeer aromatisch. Deze winterharde, doorbloeiende aardbei geeft meerdere regelmatige oogsten, van eind mei tot aan de nachtvorst in oktober.

• Bloeitijd juni tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 25 cm

Productfiche bekijken

Aardbei Ostara (doordragend)

Doorbloeiende variëteit die vanaf juni tot aan de eerste nachtvorst vruchten produceert. Middelgrote aardbeien van 8 tot 10 g, kegelvormig en glanzend rood, met lichtzurig, zacht en sappig vruchtvlees en een goede smaak. De krachtige, zeer productieve planten zijn goed bestand tegen ziekten en houden van licht alkalische bodems, in tegenstelling tot de meeste aardbeienrassen.

• Uiteindelijke planthoogte 25 cm

Productfiche bekijken

Aardbei Toscana Deep Rose F1 (jonge planten in perspotjes)

Zeer productieve hybride variëteit met grote, donkerroze bloemen, die mooie, kegelvormige en zeer smakelijke rode vruchten geeft. Deze doorbloeiende variëteit met overhangende groeiwijze is bijzonder geschikt voor de teelt in een pot of hangmand.

• Bloeitijd juni tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 10 cm

Productfiche bekijken

Klimaardbei Mount Everest (jonge planten)

Doorbloeiende variëteit die lange stengels van 1 tot 1,50 m vormt. Leid ze langs een steun of laat ze langs een hangmand naar beneden hangen. De plant produceert grote rode vruchten van zeer goede smaak. Bespaart ruimte en maakt het plukken gemakkelijker.

• Bloeitijd juni tot augustus
• Uiteindelijke planthoogte 1,25 m

Productfiche bekijken

Fragaria Pink Panda - Aardbei

Deze zeer winterharde sieraardbei bloeit bijzonder lang met sprankelende roze bloemkronen met een geel hart. Kan zowel als bodembedekker als in een bloembak worden gebruikt.

• Bloeitijd juli tot september
• Uiteindelijke planthoogte 30 cm

Productfiche bekijken

Aardbeien planten

Waar aardbeien planten?

De aardbei is een zeer winterharde vaste plant (-28 °C), die goed bestand is tegen een bergklimaat, net als de blauwe bes of de framboos. Hybride variëteiten verdragen vorst tussen -15 en -20 °C. De plant heeft zelfs kou nodig om de bloei in gang te zetten, waardoor het opwarmen van een teelt in de kas pas vanaf februari mag beginnen.

Aardbeienplanten houden van goede, diepe, humusrijke en losse tuingrond die licht zuur is en die je jaarlijks verrijkt met compost, stalmest of andere organische meststof. Kies een tamelijk zonnige plek, hoewel de aardbei ook genoegen neemt met halfschaduw. Aardbeienplanten zijn goede buren van knoflook, bonen, sla, uien, prei, tijm en spinazie. Ze houden daarentegen niet van het gezelschap van kolen en andere Kruisbloemenfamilie (Brassicaceae). Aardbeienplanten blijven 3 tot 4 jaar op dezelfde plek staan.

Goed om te weten: Afhankelijk van de variëteit produceert één aardbeienplant in een jaar 200 g tot 1,5 kg vruchten, vooral in juni en vervolgens in september bij doorbloeiende variëteiten. Variëteiten zoals Gariguette, Charlotte, Ciflorette en Cijosée zijn bijzonder geschikt voor de teelt onder glas.

Wanneer aardbeien planten?

Geef de voorkeur aan het najaar of zelfs de zomer (bij professionele kwekers) om je aardbeienplanten te planten, want zo zal de oogst het volgende jaar overvloediger zijn. Planten in het voorjaar blijft echter mogelijk en wordt zelfs aangeraden bij bosaardbeien!

Lees hierover ook: “Aardbeienplanten, 3 redenen om ze in het najaar te planten”

Hoe plant je aardbeien in de volle grond?

Deze plant is heel gemakkelijk te telen, vooral als je ervoor zorgt dat je gecertificeerde planten koopt die vrij zijn van virussen en andere ziekten. Ziekteresistente variëteiten zijn een pluspunt als je bodem zwaar is of als er in de voorgaande jaren aardbeienplanten hebben gestaan. Wacht minstens 3-4 jaar voordat je op hetzelfde perceel opnieuw aardbeienplanten zet. De planten worden in de zomer en het najaar geleverd in kweekpotjes of met blote wortel.

Lees voor alle informatie deze fiche: “Aardbeienplanten met blote wortel planten”

De stappen voor het planten van aardbeienplanten:

• Maak enkele maanden voor het planten de grond los en werk een ruime hoeveelheid goed verteerde compost in. Voeg bij kalkrijke grond turf toe en breng daarna een mulchlaag aan van zure materialen (dennennaalden of pijnboomschors…). Als je grond vochtig is, plant je de planten op ruggen of bedden van 10 tot 20 cm hoog.
• Verwijder onkruid en stenen uit de bodem.
• Plant de planten op 35 cm afstand van elkaar, in alle richtingen.
• Graaf een plantgat en zet de aardbeienplant erin, met de wortelhals op gelijke hoogte met de bodem. Vul het plantgat met fijne aarde.
• Geef overvloedig water en breng mulch aan, zowel om de grond vochtig te houden, besmetting door opspattend water te voorkomen als onkruid onder controle te houden.

Uit onderzoek van de vereniging Terre Vivante is gebleken dat mulch van BRF (verse houtsnippers) en zelfs oude potgrond de beste resultaten opleverde op het gebied van opbrengst en onkruidbestrijding, vergeleken met stro en plastic.

In een pot: leg onder in de pot een laag grind of kleikorrels om de drainage te verbeteren. Vul de pot met een mengsel van potgrond, tuingrond en compost.

→ Bekijk ook onze adviesfiches: aardbeien kweken op het balkon; Hoe plant je aardbeien in een bloembak? en onze handleiding Hoe maak je een aardbeientoren?

Onderhoud, ziekten

Het onderhoud van aardbeienplanten is eenvoudig:

• Houd de bodem vochtig door regelmatig water te geven tijdens de bloei en vruchtvorming, vooral bij hoge temperaturen.
• De plant is gevoelig voor vorst zodra ze is begonnen te bloeien. Voor een rijke oogst plaatst u tijdens koude nachten een tunnel of vliesdoek.
• Plaats een beschermend net tegen vogels voordat de vruchten rood kleuren.
• Verwijder in het najaar de droge of gevlekte bladeren.
• Breng in het voorjaar compost aan als topdressing.
• Verwijder te veel uitlopers of maak ze los van de moerplant om ze elders opnieuw te planten.
• Vervang de planten elke 3 of 4 jaar.

Wacht 4 jaar voordat u op dezelfde plek opnieuw aardbeienplanten plant.

Naaktslakken en huisjesslakken kunnen jonge planten en aardbeien aantasten. Strooi as of koffiedik rond de planten of plaats andere biervallen om ze op afstand te houden.

De paarsebladvlekkenziekte, die in het najaar vaak het loof aantast, vereist zelden een behandeling. Verwijder de gevlekte of verwelkte bladeren voordat de groei hervat. Botrytis is een grauwe schimmel die aardbeien aantast als het gewas onvoldoende lucht krijgt of als de planten te dicht op elkaar staan.

De valse meeldauw bij aardbeien en anthracnose zijn twee ernstige ziekten die worden veroorzaakt door bodemschimmels. Ze treden op in een vochtige bodem of wanneer het loof onvoldoende lucht krijgt. Trek de planten uit en wacht een aantal jaren voordat u opnieuw aardbeien plant (zie de speciale fiches).

→ Lees meer in deze fiches: Welke mulch kiest u voor aardbeien?, Hoe teel je aardbeien?, Ziekten en plagen van aardbeien en Hoe bemest je aardbeien op natuurlijke wijze?

Vermeerderen

Het scheiden van stolonen in het najaar is een zeer eenvoudige manier om aardbeien met grote vruchten te vermeerderen, op voorwaarde dat ze niet zijn aangetast door virusziekten (vergeling of krulling van het loof). Het scheuren van de plant of het zaaien wordt toegepast bij de bosaardbei en haar cultivars.

Planten scheuren of stolonen scheiden

• Zodra er wortels verschijnen aan de basis van de jonge rozet van de stoloon, maakt u deze los van de moerplant door de stoloon (bovengrondse horizontale stengel) met een schoon en goed scherp mes door te snijden.
• Plant de rozetten meteen opnieuw om de teelt uit te breiden of om ze aan een buur te geven.

Deze handeling voorkomt ook dat de moerplant uitgeput raakt.

Stoloon scheiden en een nieuwe aardbeiplant verspenen

Aardbeien zaaien

Het zijn bosaardbeien die in de vorm van zaden worden aangeboden, omdat ze geen stolonen vormen en hun eigenschappen behouden.

Wanneer aardbeienzaden zaaien?

Je kunt vanaf februari tot en met juni zaaien, zolang de temperatuur boven 16 °C ligt (optimaal bij 22 °C), of anders in het najaar. Als je vroeg begint, is de teelt onder een raam, in een kas of op een veranda dus onmisbaar. De kieming vindt plaats in de schaduw. Afhankelijk van de zaaidatum moet je de verspeende planten al dan niet onder een (onverwarmd) raam houden.

Hoe zaaien?

• Leg je zaden enkele dagen in het vriesvak van je koelkast en vervolgens in de groentelade. Hierdoor komen de zaden in natuurlijke omstandigheden terecht: de koude winterperiode, gevolgd door de dooi in het voorjaar, stimuleert de kieming.
• Bereid bij voorkeur de dag ervoor je substraat voor met een derde zaai- en stekgrond, gemengd met een derde fijne tuingrond en een derde zand. Maak het mengsel indien nodig vochtig door er water over te vernevelen.
• Vul de volgende dag een zaaibakje of tray tot aan de rand, zonder aan te drukken.
• Zaai je zaden zo dun mogelijk uit, eventueel met een pincet.
• Bedek ze eventueel met een dun laagje potgrond of vermiculiet van 1 tot 2 mm dik en druk dit licht aan.
• Geef water met een fijne broes en zorg ervoor dat het substraat vochtig blijft.

Aardbeiplanten doen er soms lang over om op te komen, tot wel 35 dagen, maar in juni duurt dit slechts 15 dagen.

• Wanneer de planten 2 tot 3 bladeren hebben, verspenen je ze afzonderlijk in kweekpotjes van 7 tot 8 cm breed, in een substraat van tuingrond en potgrond of compost.

Planten in de volle grond

Zodra er geen vorst meer wordt verwacht, meestal na de IJsheiligen, rond half mei, en je planten meerdere bladeren hebben:

• Maak de grond tot 20 cm diep los en verrijk deze met goed verteerde compost.
• Hark de grond vlak en graaf vervolgens gaten met een onderlinge afstand van 35 cm.
• Begraaf de wortelkluiten zonder de plantenhals onder de grond te zetten en druk de grond voldoende aan, zodat de plant stevig staat.

Met zaaien in februari kun je van half juni tot november aardbeien oogsten, terwijl je bij zaaien in het najaar vanaf mei kunt oogsten.

Oogst en bewaren

Oogst van aardbeien

Pluk de vruchten van de planten zodra ze rijp zijn. Aardbeien zijn kwetsbaar. Pluk ze met hun steeltje door de steel 1 tot 2 cm boven de vrucht aan te knijpen. De textuur van de vrucht is een goede indicatie van de rijpheid. De vrucht moet stevig en soepel aanvoelen onder de vinger.

De opbrengst varieert gedurende het seizoen van 400 tot 700 g/m² voor aardbeien met kleine vruchten en bedraagt gemiddeld 1,5 kg/m² voor soorten met grote, doorbloeiende en eenmaal bloeiende vruchten.

→ Lees ook: Hoe bescherm je de aardbeienoogst? en Hoe verleng je de aardbeienoogst in de zomer?

Bewaren

Aardbeien zijn ongeveer een week houdbaar in de groentelade van je koelkast, maar je kunt ze het beste snel opeten, omdat het vel zeer gevoelig is voor stoten, druk…

• Je kunt ze na kort afspoelen onder de kraan rauw eten, eventueel met wat suiker, slagroom of als garnering op taarten. (Verwijder de steeltjes na het wassen.)
• Als je oogst groot is, is suiker een uitstekende manier om de vruchten te verwerken en te bewaren als jam, marmelade, compote of siroop. Je kunt er natuurlijk ook ijs, sorbet of coulis van maken, maar die blijven minder lang goed.
• Je kunt ze ook in de oven drogen nadat je ze in dunne plakjes van minimaal 1 mm hebt gesneden, die je aan je muesli kunt toevoegen.
• Tot slot kunnen aardbeien zeer goed worden ingevroren. Tegenwoordig zijn er kleine bakjes om kleinfruit zoals aardbeien, frambozen of aalbessen in te vriezen.

→ Ontdek ook ons recept voor zelfgemaakte aardbeienjam in onze stapsgewijze tutorial!

Gebruik en combinaties

Aardbeiplanten kunnen randen rond een moestuin vormen om ruimte te winnen. Ze kunnen ook worden gecombineerd met knoflook, uien en prei, of met bonen, sla, spinazie of tijm. Ze houden daarentegen niet van het gezelschap van kool en andere Kruisbloemenfamilie (Brassicaceae).

Met hun productie van stolonen vormen ze ook mooie hangmanden. Ze kunnen zonnige groene muren sieren, in houten bakken worden geplant of in een piramide van op elkaar gestapelde kaders worden geplaatst, zodat je staand kunt oogsten.

Een idee voor een opstelling in potten op een terras: kweek aardbeien met in de buurt courgettes (niet-rankende), tomaten, paprika’s en pepers, sla en kruidenplanten (tijm, rozemarijn, peterselie, basilicum, bieslook, oregano…). Je kunt ook bloemen toevoegen: afrikaantjes, anjers, bernagie, lavendel, zomerheide, salie…)