Hoe vorm je een boom als meerstammige boom?

Wat is een meerstammige groeivorm?

Een boom die als meerstammige boom wordt opgekweekt, heeft vanaf zijn wortelvoet meerdere stammen. Dit type boom wordt soms ook aangeduid als: multicaulische bomen (met meerdere stammen of stengels), hoewel deze term eerder wordt gebruikt voor planten die van nature meerdere stengels vanaf de wortelvoet vormen, zoals hazelaars. Het afzetten van bomen en heesters in het algemeen heeft veel voordelen: een heester verjongen, jonge krachtige takken verkrijgen (bijvoorbeeld voor de productie van stokken of wilgentenen), takken met intensere kleuren of enorm loof verkrijgen, de ontwikkeling van een krachtiger wortelstelsel stimuleren, de hoogtegroei beheersen… Maar hier bespreken we alleen het afzetten met als doel een meerstammige boom te verkrijgen.

Uiteraard wordt een als meerstammige boom opgekweekte boom breder, waardoor hij meer ruimte nodig heeft. Het verdient daarom de voorkeur om hem solitair te planten, zodat je optimaal van zijn bijzondere groeiwijze kunt genieten. Door de boomkroon in de vorm van een “plateau” zal de schaduw nog doeltreffender zijn dan bij een boom met één stam. Een meerstammige boom is dan ook ideaal om in zijn schaduw uit te rusten of rustig te eten.

De hoogtegroei van meerstammige bomen blijft beperkt. Dat kan een voordeel zijn voor tuiniers die op termijn geen grote snoeiwerkzaamheden op hoogte willen uitvoeren.

Let op: je kunt ook een “kunstmatige meerstammige boom” creëren door 3 (of 5 of 7) jonge planten dicht bij elkaar in hetzelfde plantgat te zetten. Dit kan alleen bij jonge planten van soorten met een vrij beperkt wortelstelsel. Dat is bijvoorbeeld het geval bij berken.

Parrotia op stam en als meerstammige boom

Wanneer en hoe creëer je een meerstammige boom?

Het juiste moment voor het werk

Het afzetten moet gebeuren tijdens de vegetatieve rust, dus in het najaar of aan het einde van de winter, voordat de groei begint. Probeer deze ingreep niet aan het einde van het voorjaar of aan het begin van de zomer uit te voeren, want daardoor kan de boom of heester waarschijnlijk afsterven.

Hoe vorm je een boom op stam om tot een hakhoutvorm?

Bij een boomkwekerij kun je al in hakhoutvorm gevormde bomen kopen, maar je kunt de ingreep ook zelf uitvoeren. Zo doe je dat!

Bij afzetten wordt een boom of heester onderaan afgezaagd, vlak boven de wortelhals, om de vorming van krachtige wortelopslag te stimuleren. De boom moet gezond en relatief jong zijn (niet ouder dan 5 of 6 jaar). De zaagsnede moet netjes aan de voet van de stam worden gemaakt, vlak boven de wortelhals (2-3 cm boven de bodem). Zaag niet te hoog af, want het hout van de stronk zal na verloop van tijd vergaan, waardoor de uitlopers slecht kunnen wortelen. Bij geënte planten maak je de zaagsnede daarentegen boven de entplaats.

Wanneer de wortelopslag uit de stronk komt, houd je alleen de mooiste en best geplaatste uitlopers over. Selecteer de uitlopers in het voorjaar, zodat ze ver genoeg uit elkaar staan en ingesloten schors wordt voorkomen. Laat bovendien geen uitlopers staan die op de wondrol van de stronk groeien (adventieve bladknoppen); geef de voorkeur aan de bladknoppen die lager, aan het begin van de stronk, zitten. Deze uitlopers ontstaan uit proventieve bladknoppen. Uitlopers die aan de voet van de stronk beginnen, kunnen soms een zelfstandig wortelstelsel ontwikkelen, waardoor ze beter op gang komen. Sommige mensen houden slechts twee uitlopers over of een oneven aantal (3, 5, 7…), maar niets verhindert je om een hakhoutvorm met 4, 6 of 8 stammen te vormen. Kies de te behouden “stammen” zorgvuldig: de boom moet een volledig natuurlijke en open groeiwijze hebben. Vermijd het weinig fraaie “kapstokeffect” van rechtopgaande stammen. Aan deze “stammen” kun je de boomkroon hoger opwerken door takken te verwijderen tot de gewenste hoogte en het geheel mooi transparant te maken.

Nota bene: in theorie is een boom in hakhoutvorm een boom waarvan de meerdere stammen vanuit de stronk, dus vanaf de bodem, beginnen. Sommige mensen vormen de hakhoutvorm echter hoger op de stam, op 1 meter of zelfs hoger. Dat is vooral een kwestie van smaak.

Hoe onderhoud je een boom in hakhoutvorm?

Het onderhoud is vrij beperkt. Je hoeft alleen de takken te verwijderen die onderaan groeien of verkeerd geplaatst zijn, zodat de boom tot minstens 1 tot 1,5 m hoogte transparant blijft.

Vergeet geen goede mulchlaag of, beter nog, eerder lage, bladverliezende of wintergroene bodembedekkende vaste planten om de voet aan te kleden en de bodem vochtig te houden.

Magnolia virginiana, bodembedekking bestaande uit Geraniums macrorrhizum en Sedums (© K M)

Welke bomen en heesters zijn hiervoor het meest geschikt?

In werkelijkheid kunnen bijna alle bomen als hakhout worden geteeld. Maar de mooiste zijn die waarvan de schors of de stand van de takken het mogelijk maakt om echt spectaculaire exemplaren te creëren. De soorten die het beste uitlopen zijn: populieren en wilgen, kastanjes, elzen, iepen, esdoorns, de Morus en de lindebomen.

Bijzondere schors vinden we onder meer bij berken, de aardbeiboom, Eucalyptus, de plataan, de Tibetaanse sierkers, de Acer griseum…

Voor een bijzondere, sierlijke of soms zelfs wat kronkelige vorm zijn er de kronkelwilg en de katwilg, de kronkelhazelaar, bladverliezende Magnolia’s, Liquidambar, Catalpa en Paulownia, de judasboom, de Japanse soforaboom, haagbeuk, Nothofagus antartica, Cercidiphyllum japonicum, Koelreuteria paniculata, het Perzisch ijzerhout of Ginkgo Biloba…

Maar ook enkele grote heesters: Cornus mas, krentenboompjes, Acer campestre…

Let wel op: er zijn bomen en heesters die niet uitlopen en dus niet kunnen worden afgezet, zoals buxus, brem, cistus, toverhazelaars, hulst, sleedoorns, pieris, rozemarijn en mimosa. Hetzelfde geldt voor appelbomen, perenbomen, kersenbomen en pruimenbomen… Ook deze kunnen niet worden afgezet.

Bovendien zijn de meeste coniferen niet geschikt om als hakhout te worden geteeld. Enkele lopen wel goed uit, zoals Sequoia sempervirens, Taxodium, Metasequoia, Araucaria en de venijnboom.

Venijnboom als hakhout in Parc Monceau en als meerstammige boom gevormde levensboom in de Jardin des Plantes in Nantes (© Gwenaëlle David)