Corylus avellana Contorta - Hazelaar

De Corylus avellana 'Contorta' is een bijzonder merkwaardige maar zeer aantrekkelijke vorm van onze inheemse hazelaar. Hij wordt de kronkelhazelaar genoemd, vanwege zijn ongewone, intens grillige groeiwijze, gekroond met kronkelende en ineengestrengelde takken in een donkere kleur. Deze zijn goed zichtbaar en buitengewoon grafisch na de bladval in het najaar en gedurende de hele winter. In februari-maart tooien de kale twijgen zich met gele, hangende katjes die bij het minste briesje heen en weer wiegen. Daarna verschijnt het blad, dat eveneens ongebruikelijk is, meer gekruld en opgerold dan dat van de gewone hazelaar. Reken er niet op dat 'Contorta' u een mooie oogst hazelnoten geeft, die zijn zeldzaam! Daarentegen is het een bijzondere aanwinst voor een originele tuin.

De Corylus avellana behoort tot de Berkenfamilie (Betulaceae), net als de berk. Hij is oorspronkelijk afkomstig uit de gematigde zones van het noordelijk halfrond en komt voor in het grootste deel van ons land, hoewel hij in het zuiden lijkt terug te lopen door de klimaatverandering. Het is een kleine, eenhuizige fruitboom, die op hetzelfde individu aparte mannelijke en vrouwelijke bloeiwijzen draagt. De gewone hazelaar is een lichtminnende soort die houdt van een vrij vruchtbare, neutrale bodem die niet te droog is.

'Contorta' werd rond 1863 in Engeland ontdekt in een tuinhaag. Hij onderscheidt zich van de gewone hazelaar door een langzamere groei, een iets beperktere ontwikkeling en zijn zeer kronkelende twijgen. De struik ontwikkelt een of meer eveneens kronkelende stammen, bekroond door een dichte, ronde kroon. Op 10-jarige leeftijd bereikt hij ongeveer 3 meter hoogte bij 2 meter breedte. Uiteindelijk wordt hij niet hoger dan circa 5 meter en kan hij ongeveer 60 jaar oud worden. De jonge, behaarde twijgen zijn groen van kleur en krijgen later een lichtbruine schors die in de loop der tijd zeer donker wordt. De bloei vindt in twee fasen plaats: in februari-maart verschijnen de mannelijke bloemen, bleekgeel, verzameld in hangende katjes van 5 cm lang, die zeer in trek zijn bij bijen. In een tweede fase komen de zeer onopvallende vrouwelijke bloemen uit, in maart-april. Ze hebben de vorm van een knop van 6 tot 8 mm die felrode stempels gedeeltelijk verbergt. Het blad verschijnt laat, in de maand mei. Zeer vol, geeft het de Corylus 'Contorta' zijn bossige aanzien. De bladeren zijn rond van vorm, sterk generfd, licht gekruld en opgerold, en meten 6 tot 10 cm lang. De zeldzame vruchten die zich vormen op eenjarige scheuten bij oudere exemplaren zijn nootvruchten die we hazelnoten noemen. Ze zijn eerst wit en worden bij rijpheid bruinrood. Ze groeien met 1 tot 4 bij elkaar, hebben een diameter van 2 cm en zijn eind augustus of begin september rijp. Het blad verkleurt geel voordat het in de herfst valt.

Deze kronkelhazelaar zal liefhebbers van originele planten verrukken. Makkelijk te telen in gewone grond, wordt hij afgeraden op te droge standplaatsen. Hij is uiteraard prachtig als solitair geplant, en zo komt hij het beste tot zijn recht, vooral in de winter wanneer zijn zo karakteristieke silhouet afsteekt tegen een loodgrijze lucht. Je zou hem ook kunnen plaatsen in een tuin in Japanse stijl, op een zonnige plek. Het is mogelijk om een kleine clematis aan de voet van een al wat oudere boom te laten groeien, die vervolgens zijn takken kan beklimmen. De teelt in een grote kuip, op een terras of balkon, is ook mogelijk. Tuiniers die houden van curiositeiten zullen in een ruime tuin ook de merkwaardige Robinia pseudoacacia 'Tortuosa' (Kronkelacacia) waarderen.