Gewone schurft van aardappelen

Wat is de gewone aardappelschurft?

Veel voorkomende schurft bij aardappelen is een infectie die wordt veroorzaakt door bacteriën van het geslacht Streptomyces. Deze bacteriën met een draadvormige structuur behoren tot de klasse van de Actinomyceten, saprofytische en heterotrofe bacteriën. Deze twee ietwat barbaar klinkende termen duiden op bacteriën die in de bodem leven en zich “voeden” met de organische stoffen die ze daar vinden. 

Veel voorkomende schurft bij aardappelen komt in twee verschillende vormen voor  :

• Verheven schurft : deze vorm van veel voorkomende schurft, die wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van puistjes op de schil van aardappelen, wordt voornamelijk veroorzaakt door Streptomyces scabies, bacteriën die zich ontwikkelen bij temperaturen tussen 19 en 24 °C
• Kurkachtige of platte schurft : deze vorm van schurft wordt veroorzaakt door Streptomyces reticuliscabies, een bacterie die de voorkeur geeft aan lagere temperaturen, rond 13 tot 17 °C, en een vochtigere atmosfeer.

Deze twee soorten bacteriën tasten alleen de schil van de knollen aan. De symptomen zijn dus volledig onzichtbaar tot aan de oogst, omdat de bovengrondse delen niet worden aangetast. Deze bacteriën leven in de bodem en kunnen daar vele jaren overleven.

Veel voorkomende schurft bij aardappelen heeft gevolgen voor de kwaliteit van de knollen, maar niet voor de opbrengst, voedingswaarde of smaak. De aardappel behoudt namelijk zijn eigenschappen, maar hij moet dieper worden geschild, en niet slechts oppervlakkig. Bovendien zijn de aardappelen minder aantrekkelijk voor wie ze wil verhandelen.

Deze ziekte kan ook andere wortelgewassen aantasten, zoals de wortel en pastinaak, de biet, de koolraap en de knolrapen.

Wat zijn de symptomen van de ziekte?

Omdat er twee vormen van gewone schurft bestaan (die gezien de ontwikkelingsomstandigheden overigens als twee verschillende infecties kunnen worden beschouwd!), uiten de symptomen zich verschillend:

• Gewone poederschurft is te herkennen aan de pustels die over de knollen verspreid zijn. De schil vertoont scheuren en schurftplekken met een onregelmatige vorm en is bedekt met bruine vlekken die kleine kraters in het aardappelvlees kunnen vormen. De aantastingen kunnen diep zijn en het aardappelvlees ernstig beschadigen.
• Gewone kurkschurft is herkenbaar aan oppervlakkigere vlekken, die ruw aanvoelen en dikke plekken vormen.
  

  Een symptoom van gewone schurft op een aardappel (©Rasbak)

Hoe dan ook tasten deze littekenweefsels noch de stengels, noch het blad aan. En ze ontwikkelen zich niet verder nadat de aardappelen zijn geoogst. 

Factoren die het ontstaan van gewone schurft bevorderen

De Streptomyces zijn in de bodem aanwezig, zelfs als er geen waardplant aanwezig is, op vergeten knollen of gewasresten. Ze overleven de winter. De verspreiding vindt op verschillende manieren plaats: door opspattend water als gevolg van besproeiing of regen, via de wind, zaden, gereedschap of landbouwmachines.

Wat de factoren betreft, zijn er veel die de groei van de betrokken bacteriën bevorderen:

• Een luchtige en goed beluchte bodem
• Een lichte en zanderige bodem
• Een neutrale tot alkalische bodem met een pH hoger dan 5,5 
• Een droge en warme bodem tijdens de knolvorming; een temperatuur tussen 19 en 24 °C versterkt de ontwikkeling van Streptomyces scabies, de veroorzaker van de gewone schurft met reliëf. De kurkschurft ontwikkelt zich daarentegen onder vochtige omstandigheden en bij temperaturen tussen 13 en 17 °C
• Een te grote hoeveelheid verse stalmest bevordert het overleven van de bacteriën

Hoe voorkom je gewone schurft?

Omdat er geen doeltreffende natuurlijke behandeling bestaat, draait alles om preventie:

• Verwijder alle gewasresten van aardappelen en verwijder alle knollen die mogelijk besmet zijn en in de bodem kunnen achterblijven
• Hanteer een strikte vruchtwisseling van minstens 4 jaar voor aardappelen, maar ook voor wortelgewassen zoals wortels, pastinaak, knolraap…
• Vermijd het gebruik van stalmest of slecht verteerde organische stoffen
• Bewerk de bodem niet te veel om de beluchting te bevorderen
• Vermijd lichte en zandige bodems voor het planten van aardappelen en houd de bodem tijdens de knolvorming voldoende vochtig, dat wil zeggen 4 tot 6 weken na het planten
• Beperk het gebruik van kalkhoudende bodemverbeteraars of het bekalken vóór het planten van aardappelen
• Kies resistente of weinig gevoelige rassen en gecertificeerd pootgoed dat vrij is van schurft
• Zaai groenbemesters zoals wikke, mosterd of lupine als voorvrucht

Meer lezen :

• De vruchtwisseling 
• Groenbemesters: alles wat je moet weten 
• Zure, neutrale of kalkrijke bodem: hoe weet je welke je hebt?

Jullie vragen, onze antwoorden over gewone schurft

• Kun je aardappelen die zijn aangetast door gewone schurft eten? Ondanks hun weinig aantrekkelijke uiterlijk kunnen door schurft aangetaste aardappelen prima worden gegeten. Je hoeft ze alleen goed te schillen om de beschadigde plekken, soms diep in de aardappel, te verwijderen. Je zult misschien wat moeten wegsnijden, maar het vruchtvlees verliest niets van zijn smaak. Bovendien zijn aardappelen goed te bewaren.
• Welke rassen zijn het meest resistent tegen of minder gevoelig voor gewone schurft? De rassen ‘Amandine’, ‘Apollo’, ‘Roseval’ en ‘Ratte’ blijken beter bestand tegen schurft dan andere rassen.