Ziekten en plagen van de aardappel

De vijanden van de aardappel

Of ze nu vliegen, kruipen, zich onder de grond of in de lucht voortbewegen, of aan planten zuigen, ervan eten of erin steken, veel insecten maken van de aardappel hun favoriete maaltijd. Of ze nu de bladeren, stengels, scheuten of knollen aantasten, ze zijn overal aanwezig en klaar om hun oorlogswapen te trekken om je het leven zuur te maken. En als we het over aardappelen hebben, kunnen we nauwelijks om de coloradokever heen, ook al verschuilen andere vijanden zich heimelijk om je jonge planten op te eten.

De coloradokever

Beschrijving

De coloradokever is onmiskenbaar en heeft een ovaal, bolvormig lichaam. Elk van zijn dekschilden is voorzien van 5 zwarte lijnen op een gele achtergrond. De larven zijn oranjerood. Larven en volwassen kevers worden 1 tot 1,5 cm groot.

Coloradokevers kunnen ernstige schade veroorzaken

Coloradokevers overwinteren op 25 tot 50 cm diepte in de bodem. Zodra de temperatuur ongeveer 15 °C bereikt, komen ze tevoorschijn en storten ze zich op de jonge aardappelbladeren. Nadat ze zich hebben volgegeten, leggen ze eitjes aan de onderkant van de bladeren die aan hun eetlust zijn ontsnapt. En zodra de larven uitkomen, zetten ze hun vernietigende werk voort, waardoor een hele teelt in gevaar komt. Daarna worden de larven volwassen en graven ze zich in de bodem in om het volgende voorjaar weer tevoorschijn te komen.

Symptomen

De eerste symptomen zijn gaten in de bladeren. Vervolgens eten volwassen kevers en larven het hele blad op, vanaf de rand. Ook de jonge volwassen kevers doen zich tegoed aan de knollen.

Preventie

• Pas een vruchtwisseling van minstens 3 jaar toe.
• Verwijder alle aardappelopslag die in het voorjaar opkomt.
• Doe er alles aan om natuurlijke vijanden van coloradokevers aan te trekken, zoals merels, hagedissen, kleine zoogdieren en lieveheersbeestjes die de eitjes eten.
• Zaai een bloemenweide met eenjarige bloemen die coloradokevers afweren

Natuurlijke behandelingen

• Door de onderkant van de bladeren goed te bekijken, kun je kleine gele eitjes ontdekken die in dichte groepjes bij elkaar zitten en verwijderd moeten worden.
• Verzamel volwassen coloradokevers en larven met de hand.
• Bij de oogst moeten de stengels en aardappelresten worden vernietigd.
• Besproei met nematoden tegen coloradokevers

Emelten van kniptorren

Beschrijving

In feite moet je oppassen voor de larve van de kniptor, een kleine kever van het geslacht Agriote. Deze dunne, cilindervormige, glanzend gele larve met een donkerbruine kop staat bekend als de ritnaald. Ze verschijnt van mei tot eind augustus, nadat ze meerdere jaren in de bodem waarin ze geboren is, heeft geleefd. Ze houdt van vochtige bodems.

Symptomen

De larve van de kniptor dringt door in aardappelen, waarvan ze zich voedt, waardoor de plant verzwakt.

Preventie

• Pas strikt een vruchtwisseling toe.
• Bewerk de bodem goed en maak hem los voordat je aardappelen plant.
• Voeg in het najaar stalmest en compost toe.
• Omdat larven van kniptorren zich vaak ontwikkelen in pas omgewoelde grond, kun je kippen loslaten als je die hebt.
• Lok natuurlijke vijanden van de kniptor, zoals loopkevers, spitsmuizen en vogels.
• Strooi kalk, vooral in zure bodems.
• Besproei met een aftreksel van varens, dat afwerend lijkt te werken.
• Zaai zaden van wonderboom of vlas, die coloradokevers doeltreffend verjagen.

Natuurlijke behandelingen

• Maak vanaf het planten van je aardappelen lokazen met andere aardappelen die je doormidden hebt gesneden. Leg de snijkant op 4 of 5 cm diepte. Controleer je vallen om de 2 dagen. Ook vallen tegen kniptorren zijn zeer doeltreffend.

Aardappelcysteaaltje

Beschrijving

Nematoden zijn kleine, lichtgele of witte microscopische wormen die vele jaren kunnen leven in de bodem waarin ze geboren zijn. De vrouwtjes hechten zich aan de wortels om eitjes te leggen. De nematoden die aardappelen aantasten, behoren tot het geslacht Globodera. Ze verplaatsen zich niet, maar de cysten kunnen door gereedschap of schoenen worden verspreid.

Aantasting door cysteaaltjes van het wortelstelsel van aardappelen

Symptomen

Het wortelstelsel wordt aangetast en de planten blijven klein, vergelen en vertonen verwelking. De weefsels worden aangetast door cysten en de aardappelen kunnen bezaaid zijn met fijne barstjes.

Preventie

• Vruchtwisseling is van essentieel belang.
• Vermijd een teveel aan stikstof.
• Je kunt in het najaar wat kleipoeder door de bodem mengen.
• Verbrand planten die door nematoden zijn aangetast.
• Maak je gereedschap zorgvuldig schoon.
• Plant afrikaantjes, knoflook of ui tussen de rijen aardappelen.

Natuurlijke behandelingen

Er bestaat geen doeltreffende behandeling tegen nematoden.

Naaktslakken

Beschrijving

Er bestaan naaktslakken in verschillende maten en kleuren. Omdat ze hermafrodiet zijn, bevruchten ze elkaar en planten ze zich vooral voort bij vochtig weer en als er geen natuurlijke vijanden zijn. . Ze leven slechts 9 tot 12 maanden en zijn actief van april tot augustus.

Symptomen

De schil van de knollen wordt doorboord. Naaktslakken graven er gangen in en eten het vruchtvlees. Ook zie je ontbladering van de planten en slijmsporen.

Preventie

• Plaats insectenhotels, voederplaatsen of houtstapels om vijanden van naaktslakken aan te trekken, zoals egels, loopkevers, vogels en spitsmuizen.
• Controleer de compost en verwijder naaktslakken die er schuilen.
• Geef alleen ‘s ochtends water.
• Bedek de bodem met dennennaalden of fijngehakte varens.
• Plaats koperen netten of strips of slakkenbarrières, die zeer doeltreffend voorkomen dat buikpotigen passeren.

Natuurlijke behandelingen

• Verzamel naaktslakken met de hand, vroeg in de ochtend.
• Leg karton, dakpannen of planken aan de rand van de tuin. Naaktslakken verschuilen zich eronder en ‘s ochtends hoef je ze alleen maar te verzamelen en ver weg te brengen.

Bladluizen

Beschrijving

Op aardappelen komen meestal vier soorten bladluizen voor: Aphis nasturtii, Myzus persicae, Macrosiphum euphorbiae, Aulacorthum solani, afhankelijk van het klimaat. Ze zijn op zichzelf niet gevaarlijk voor aardappelen, maar brengen vooral verschillende virussen over.

Symptomen

De bladeren krijgen een lichte kleur, raken gekreukt en sterven af.

Preventie

De beste preventie is het aantrekken van natuurlijke vijanden zoals zweefvliegen, gaasvliegen en lieveheersbeestjes door honinggevende bloemen te planten.

Natuurlijke behandelingen

• Besproei met een oplossing op basis van zwarte zeep.
• Besproei met brandnetelgier.

Virusziekten bij aardappelen

Voornamelijk verspreid door bladluizen of van generatie op generatie via de knollen, tasten virussen aardappelplanten in verschillende mate aan. Er bestaan meerdere virussen:

• Het bladrolvirus wordt verspreid door de perzikluis (Myzus persicae) en is herkenbaar aan omkrullend blad, bladchlorose en het verschijnen van necrotische vlekken.
• Mozaïek: er verschijnen kleine gele vlekken op het bladmoes, die bontgekleurde patronen vormen die aan de broodboom doen denken. Soms ontstaan er vlekken op de knollen.
• Het marmeringsvirus wordt verspreid door kevers. Het is herkenbaar aan de marmertekening die op de bladeren verschijnt.
• Krulziekte: de bladeren rimpelen en worden ruw.
• Bontheid: op de oudere bladeren van volwassen planten ontstaan bruine, necrotische vlekken.

Preventie

• Bestrijd de verspreider van het virus, meestal bladluizen.
• Maak je gereedschap zorgvuldig schoon.

Natuurlijke behandelingen

Verwijder alle zieke delen van de aardappelplant en verbrand ze.

Schimmelziekten van de aardappel

Veroorzaakt door schimmels kunnen verschillende cryptogamische ziekten de aardappel aantasten. Allereerst de gevreesde valse meeldauw. Deze ziekte lag overigens aan de basis van de ernstige hongersnood die Ierland halverwege de 19e eeuw trof.

Valse meeldauw

Beschrijving

De schimmel Phytophthora infestans veroorzaakt deze ziekte. Om zich te ontwikkelen heeft hij vocht en milde temperaturen van ongeveer 10 tot 25 °C nodig. Afwisselend onweerachtige regen en mist bevorderen de ontwikkeling ervan.

Symptomen

Vanaf mei ontstaan er op de bovengrondse delen van aardappelplanten, aan de boven- en onderzijde van de bladeren, bruine vlekken met een enigszins olieachtig uiterlijk. Vaak is er ook een witte viltlaag zichtbaar.

De kenmerkende donkerbruine vlekken van valse meeldauw

Preventie

• Kies rassen die van nature weinig gevoelig zijn voor valse meeldauw, zoals de Mona Lisa, de Charlotte en de Désirée.
• Maak het loof niet nat bij het water geven
• Plant de knollen niet te dicht op elkaar, zodat de grond goed kan beluchten.
• Wied en schoffel regelmatig.
• Pas vruchtwisseling toe
• Spuit met Bordeauxse pap of met een afkooksel van heermoes.

Natuurlijke bestrijding

• Verwijder de aangetaste delen van de aardappelen en verbrand ze.

Zwarte of bruine rhizoctonia

Beschrijving

De schimmel Rhizoctonia solani veroorzaakt deze ziekte, die in het voorjaar de kiemen en wortels van aardappelen aantast. De schimmel ontwikkelt zich bij koud en vochtig weer aan het begin van de groei.

Symptomen

Er ontstaan donkerbruine vlekken en de stengels sterven af. De planten ontwikkelen zich slecht. Na het aanaarden krullen de bladeren op en worden ze lichter. Bij vochtig weer kan er aan de voet van de stengels een witachtige schede verschijnen. Op de knollen ontstaan korsten.

Een door rhizoctonia aangetaste aardappelwortel

Preventie

• Plant niet te vroeg en niet te diep en wacht tot de bodem goed is opgewarmd.
• Pas elke 3 jaar vruchtwisseling toe
• Laat de knollen niet te lang in de bodem zitten.

Natuurlijke bestrijding

Er is geen specifieke behandeling. Vernietig de aangetaste planten.

Schurft

Beschrijving

De schimmel Streptomyces scabies komt in de meeste bodems voor, maar ontwikkelt zich vooral in zandgrond of te kalkrijke bodems wanneer de temperaturen tussen 15 en 24 °C liggen.

Symptomen 

Op de knollen verschijnen bruine, gebarsten, vlakke, ingezonken of verheven vlekken. De aardappelen zijn slecht te bewaren.

Preventie

• Kies weinig gevoelige rassen, zoals de‘Apollo, de Sirtema, de Roseval, de Béa, de Ratte en de Rosa…
• Zaai vóór de aardappelteelt groenbemesters zoals wikke, lupine, rogge of mosterd. Deze groenbemesters remmen de ontwikkeling van de ziekte.
• Geef bij droogte water aan het begin van de knolvorming
• Houd 4 jaar tussen twee teelten aan.

Natuurlijke bestrijding

Geen natuurlijke behandelingen

→ Lees meer over schurft bij aardappelen in ons advies!

Alternaria

Beschrijving

Alternaria, ook wel bruinvlekkenziekte genoemd, wordt veroorzaakt door twee schimmels: Alternaria solani en Alternaria alternata die de bladeren van aardappelen aantasten. Ze ontwikkelen zich bij vochtig weer.

Symptomen

Op de bovenzijde van de bladeren ontstaan eerst bruine en daarna zwarte vlekken. Ze vormen concentrische cirkels. De bladeren verdrogen of rotten. Tijdens de bewaring ontstaat er droge rot op de knollen.

Preventie

• Pas vruchtwisseling toe
• Plant niet te dicht op elkaar
• Geef niet te veel water

Natuurlijke bestrijding

Vanaf het verschijnen van de ziekte kan er met Bordeauxse pap worden gespoten.