Schorseneer zaaien, verzorgen en oogsten

Beschrijving en plantkunde

De schorseneer behoort tot de zeer grote composietenfamilie, die soorten omvat die stuk voor stuk bijzonder zijn, zoals de aster, ambrosia, duizendblad, dahlia, zinnia en gazania… maar ook planten die op ons bord belanden, zoals de schorseneer en haverwortel, evenals witlof, artisjok, aardpeer en dragon.

Als we ons richten op het geslacht Scorzonera, ontdekken we verschillende soorten, zoals de akker-schorseneer, de kleine schorseneer, de schorseneer met slangenkruidbladeren en Scorzonera austriaca, kruidachtige vaste planten met verschillende groeigebieden. Maar de soort die ons interesseert omdat ze een plaats in onze moestuin zou kunnen krijgen, is Scorzonera hispanica, ook wel schorseneer, haverwortel of Spaanse schorseneer genoemd. Deze benamingen zorgen alleen maar voor verwarring bij een nieuwsgierige tuinier. Om te beginnen is de schorseneer geen haverwortel. Beide wortelgewassen zijn weliswaar verwant, maar verschillen qua uiterlijk: de schorseneer vormt een bijna 30 cm lange wortel met een harde, zwarte schil, terwijl de haverwortel een kortere, geelwitte wortel heeft.

In tegenstelling tot wat de Latijnse naam doet vermoeden, komt de schorseneer bovendien helemaal niet uit Spanje. Waarschijnlijk ligt haar oorsprong eerder in de Kaukasus. Vast staat dat ze in de oudheid veel werd gegeten, vooral vanwege haar geneeskrachtige eigenschappen. De Grieken en Romeinen oogstten haar in het wild en aten vooral de bladeren, waarvan ze de werking bij darmproblemen en hartkwalen prezen. Ook gebruikten ze de plant om de pest te behandelen en zelfs om slangengif te verwijderen. Pas in de 15e en 16e eeuw werd ze als moestuinplant gekweekt. Ze verdrong de haverwortel dankzij haar mildere, zoetere smaak en minder vezelige structuur. In die tijd werden de schorseneer en de haverwortel in botanische handboeken nog samengebracht onder de naam ‘trapogodon’.

Botanische plaat

In 1749 noemt de auteur in de École du jardin potager de schorseneer ‘het vastenvoedsel van Allerheiligen tot Pasen’ en beschrijft hij haar hartversterkende en zweetdrijvende geneeskrachtige eigenschappen. Men dronk haar als kruidenthee tegen de pokken en gebruikte haar in de samenstelling van gedistilleerde waters tegen borstkwalen.

Later prees Jean-Baptiste de la Quintinie, tuinier van Versailles, haar verdiensten! Tegenwoordig is het een groente die nog maar zelden in winkels of op markten te vinden is. En als we haar al tegenkomen, is dat vaak onder de naam haverwortel. Laten we de schorseneer dus in ere herstellen!

Scorzonera hispanica is dus een kruidachtige vaste plant die als moestuinplant als eenjarige wordt gekweekt. De stengelbladeren zijn lancetvormig, langwerpig en stijf, en groeien rechtop vanuit de wortelhals. Ze zijn breder dan die van de haverwortel. De stengel is vertakt, behalve aan de basis, en kaal of licht wollig.

Van juni tot september vormt de plant felgele bloemen die langer zijn dan het omwindsel en sterk lijken op die van de paardenbloem. De bloemen vormen zwarte nootjes met kleine haartjes erbovenop.

De schorseneer vormt wortels met een zwarte schil en wit vruchtvlees, met een penwortel en zonder vezelwortels bij de wortelhals of haarwortels (in tegenstelling tot de haverwortel). Ze zijn cilindrisch, langwerpig en dun. Ze kunnen 30 cm lang worden. Deze wortels worden geoogst in het jaar na het zaaien, maar in het tweede jaar zijn ze groter en vleziger, zonder vezelig of hard te worden. De schorseneer kan trouwens 3 tot 4 jaar in de grond blijven; in die tijd wordt ze steeds dikker.

Links bloemen van de schorseneer en rechts een bloem van de haverwortel

De verschillende rassen schorseneer

Er bestaan weinig variëteiten schorseneer. Toch kunnen we de meest verspreide variëteit naar voren brengen, de ‘Géante noire de Russie’ met wortels van goede lengte, met een gelijkmatige vorm en een uitstekende smaak. ‘Hoofmanns Schwarze” vormt dikke, cilindervormige wortels met stevig en mals vruchtvlees en een dunne, bruinzwarte schil. ‘Pilots’ heeft zeer lange wortels met een zeer zwarte schil.

Onze favoriete variëteit

Schorseneer Reuzen zwarte van Rusland BIO - Ferme de Sainte Marthe

Deze variëteit schorseneer, soms ook ‘Géante Westlandia’ genoemd, schiet niet snel door en vormt lange wortels met een zeer zwarte schil en een nooit holle kop

• Uiteindelijke planthoogte 50 cm

Productfiche bekijken

Het planten van schorseneer

Waar zaaien?

De schorseneer staat graag op een zonnige en warme standplaats, hoewel hij ook in de halfschaduw kan groeien. Wat de bodem betreft, geeft hij de voorkeur aan zanderige, frisse, goed losgemaakte en diepe bodems vanwege zijn penwortels. De bodem moet vooral worden verrijkt met organische stof, eerst in het najaar met compost of goed verteerde stalmest, naar rato van 4 kg/m2, en vervolgens zodra het mooie weer terugkeert, met een extra boost.

De schorseneer verdraagt geen stenige bodems. Als je grond te zwaar is, moet je deze losmaken door zand toe te voegen.

Wanneer zaaien?

Schorseneer wordt gezaaid in maart-april.

Hoe zaaien?

Schorseneer wordt in rijen gezaaid, met een onderlinge afstand van 20 tot 25 cm.

• Hark de bodem vóór het zaaien goed los en verwijder de laatste stenen
• Trek voren van 2 cm diep
• Zaai de zaden en bedek ze met 2 cm bodem
• Druk de bodem licht aan met de achterkant van de hark en geef water

Geef regelmatig water om de bodem vochtig te houden en het kiemen van de zaden te bevorderen.

Wanneer de planten 4 tot 5 bladeren hebben, is het tijd om uit te dunnen, zodat er nog maar één plant per 8 tot 10 cm overblijft.

Schorseneer combineren in de moestuin?

In de moestuin stelt de schorseneer het gezelschap van andere wortelgewassen zoals de wortel, de pastinaak of de koolraap op prijs. Ook met zijn verwant, de haverwortel, gaat hij goed samen. Groenten uit de lookfamilie, zoals de prei, de ui, de knoflook of de sjalot, kunnen naast de schorseneer worden geplant, net als de sla.

In de moestuin kan de schorseneer zonder problemen naast de wortel, de pastinaak, de koolraap, de prei, de sla en de ui staan

De schorseneer gaat daarentegen niet goed samen met de witlof, de aardpeer en de artisjok.

Onderhoud en ziekten van schorseneer

De schorseneer stelt weinig eisen aan de verzorging. Je hoeft in de zomer alleen regelmatig te schoffelen en te wieden om optimaal te profiteren van water geven, wat alleen nodig is bij grote hitte of zelfs droogte. Verder volstaat een mulchlaag om de grond vochtig te houden.

Tussen juni en september richt de plant zich vooral naar boven als ze dorst heeft. Voor mooie, stevige en lange wortels is het noodzakelijk om deze bloemstengels meteen na hun verschijning af te knippen.

Schorseneerplanten kunnen 3, zelfs 4 jaar in de grond blijven. Zo kun je de oogst spreiden van oktober tot het volgende voorjaar. Om de oogst in de winter te vergemakkelijken, kun je de schorseneerplanten het beste afdekken met een dikke mulchlaag. Die beschermt ze bovendien tegen kou en vorst. Ook al is de schorseneer zeer winterhard.

Hoewel de schorseneer weinig gevoelig is voor ziekten, kan ze wel worden aangetast door witte roest. Deze ziekte treft vooral planten uit de Composietenfamilie (Asteraceae) en de Kruisbloemenfamilie (Brassicaceae). Je herkent haar aan de gladde, ronde, witte tot crèmekleurige puistjes die aan de onderkant van de bladeren verschijnen. De bladeren kunnen uiteindelijk uitdrogen. Door te voorkomen dat je het blad besproeit en brandnetel- of paardenstaartgier te spuiten, kom je snel van deze cryptogamie af.

Ook de andere roestziekte kun je behandelen met brandnetelgier. Bladluisaanvallen kun je tegengaan door de bodem vochtig te houden en de zomermulch aan te vullen.

De oogst en het bewaren van schorseneren

De oogst begint vanaf oktober en loopt door tot het volgende voorjaar, naar behoefte. Toch kan de oogst na dit eerste jaar worden voortgezet en kun je planten schorseneer bewaren voor het volgende jaar. Let er wel op dat je de bloemstengels meteen na hun verschijning afknipt. De schorseneren blijven doorgroeien zonder hard te worden en kunnen in het volgende najaar en de daaropvolgende winter worden geoogst.

Bij het oogsten van schorseneren moet je enkele voorzorgsmaatregelen nemen om te voorkomen dat ze breken. Je moet beslist een spitvork gebruiken om de wortels uit de grond te halen. Om het werk gemakkelijker te maken, kun je de schorseneren in de winter bedekken met een dikke laag stro, zodat de bodem minder snel bevriest.

Eenmaal geoogst zijn schorseneren, gewikkeld in keukenpapier, slechts 2 tot 3 dagen houdbaar in de groentelade van de koelkast.

Schorseneren uit de tuin op het bord

Bekend om het hoge vezelgehalte, maar ook om de vitaminen E, B en C, kalium, ijzer en calcium, bevat de schorseneer bovendien inuline (net als de artisjok, de aardpeer en de asperge), een uit glucose en fructose opgebouwde vezel die de bloedsuikerspiegel zou helpen reguleren.

In gerechten wordt de schorseneer gewaardeerd om het witte vruchtvlees met een verfijnde, subtiele smaak. Je kunt hem rauw eten, geraspt in een salade. Of op allerlei manieren bereid. De schorseneer kan in water of gestoomd worden gekookt, in stukjes gesneden, gefrituurd of als beignet bereid, in de pan gebakken of gewokt, verwerkt in puree, een gratin of soep… Hij past bij alle soorten vlees en vis en kan worden toegevoegd aan een stoofpot.

De schorseneer heeft een milde, subtiele smaak

Het schillen blijkt daarentegen nogal lastig. Schorseneren hebben de neiging om je vingers zwart te maken en er een kleverige substantie op achter te laten. Handschoenen zijn dan ook noodzakelijk. Zodra de schorseneren van hun schil zijn ontdaan, leg je ze bovendien in water met citroen of azijn, want ze worden zeer snel zwart.