Penstemon: planten, snoei en onderhoud

Plantkunde

De penstemons, ook wel slangenkoppen genoemd, zijn vaste planten met een lange, kleurrijke bloei. In het wild komen ze voor in Noord- en Midden-Amerika, vooral in het westen van de Verenigde Staten en in Mexico, maar ook in Canada en Guatemala. Ze groeien vaak in bergachtige gebieden, maar ook in laaggelegen gebieden. Er zijn tussen de 250 en 300 soorten. Sinds het begin van de 19^e eeuw worden ze in Europa gekruist, vooral in Engeland en Duitsland, waardoor talrijke variëteiten zijn ontstaan.

Penstemons werden vroeger ingedeeld bij de familie van de Scrophulariaceae, samen met Verbascum (toortsen) en Buddleia’s; maar ze zijn onlangs opnieuw ingedeeld bij de Plantaginaceae, de familie van de weegbree, net als leeuwenbekken, vingerhoedskruiden en ereprijzen. Hun bloei doet trouwens denken aan die van vingerhoedskruid.

De naam Penstemon zou afkomstig zijn van het Griekse Penta: vijf, en stemon: meeldraden, als verwijzing naar de vijfde, steriele meeldraad (de vier andere zijn fertiel), een van de bijzonderheden van penstemons.

De penstemon is een plant die snel groeit. De meeste variëteiten worden tussen 40 en 80 cm hoog. De penstemons barbatus kunnen echter hoger dan een meter worden, terwijl sommige veel lager blijven: Penstemon cardwellii, Penstemon menziesii en Penstemon rupicola worden niet hoger dan 20 cm. In de natuur kunnen de grootste soorten drie meter hoog worden en de kleinste slechts tien centimeter!

Hoewel de penstemon vaak stevige, rechte, opgaande stengels heeft, zijn er ook kleine kruipende penstemons met een spreidende groeiwijze, zoals Penstemon menziesii. Penstemons kunnen ook een struikachtige vorm hebben en de basis van hun stengels is soms houtig. Het komt ook regelmatig voor dat de stengels een vrij donkere, rode of paarse kleur krijgen. Dat is vaak het geval bij Penstemon digitalis, wat een prachtig contrast vormt met de witte bloei. De stengels kunnen licht behaard zijn, zoals bij Penstemons pallidus of hirsutus.

Penstemons hebben als voordeel dat ze lang bloeien! Ze staan meestal vanaf mei-juni tot aan de eerste nachtvorst in bloei. Penstemons snoeien kan de bloei vertragen, maar zorgt er vaak voor dat deze rijker en langer wordt.

Tijdens de bloei draagt de penstemon lange, opgaande stengels met bloemen in eindstandige pluimen of trossen. Deze zijn verkrijgbaar in tinten blauw – violet – roze – rood, tot zeer donker bordeauxrood en soms paars. Ze kunnen effen of tweekleurig zijn. Vaak zijn ze genuanceerd door een witte keel, geleidelijk of met een duidelijke lijn. De keel kan fijne strepen hebben die patronen vormen, zoals bij de variëteit ‘Souvenir d’Adrien Régnier’. De contrasten en kleurnuances zijn vaak prachtig! De bloemen kunnen ook volledig wit zijn. Veel zeldzamer zijn enkele penstemons met gele bloemen, zoals ‘Mersea Yellow’.

De bloei van de penstemons! Van links naar rechts de variëteiten ‘Le Phare’, ‘Hewell Pink Bedder’ en ‘Sour Grapes’ (foto Eric Hunt)

De bloemen zijn buisvormig of hebben de vorm van langwerpige klokjes. Ze kunnen tussen 2 en 7 cm lang zijn en zijn afhankelijk van de soort meer of minder fijn. Zo heeft Penstemon barbatus fijne, slanke, weinig geopende bloemen, in tegenstelling tot andere variëteiten zoals ‘Gloire des Quatre rues’. De bloemen bestaan uit vijf vergroeide bloembladen, die opengaan in twee lippen. De bovenlip eindigt in twee lobben en de onderlip in drie lobben. De bloemen van Penstemon mensarum hebben een iets andere vorm dan die van andere soorten, met veel duidelijkere lobben aan de onderlip. Binnen in de kroonbuis bevinden zich vijf meeldraden, waarvan vier fertiel en één steriel zijn.

De bloemen van penstemons lijken op die van vingerhoedskruid en kunnen, wanneer ze kleine klokjes vormen, ook aan klokjesbloemen doen denken. De grootbloemige variëteiten, zoals ‘Gloire des quatre rues’, hebben een zeer « horticultureel » uiterlijk. Ze zijn perfect om veel kleur te brengen in borders en gemengde borders, in combinatie met andere vaste planten, maar kunnen ook wat « kunstmatig » aandoen. De kleinbloemige variëteiten en botanische penstemons in het algemeen hebben een natuurlijker en spontaner uiterlijk. Ze passen beter in tuinen met een landelijke of naturalistische stijl.

De bloemen zijn rijk aan nectar en trekken bestuivers aan. In het wild worden penstemons bestoven door bijen en kolibries.

De bladeren van penstemons zijn gaaf en niet gedeeld. Ze kunnen ovaal of lancetvormig zijn, maar hebben vaak een langwerpige, vrij smalle vorm. De bladeren van Penstemon schoenholzeri hebben een mooie, lineaire, fijne en lichte vorm… maar de fijnste zijn die van Penstemon pinifolius, omdat ze op dennennaalden lijken! De bladeren zijn tussen 4 en 12 cm lang en kunnen uitzonderlijk zelfs 20 cm lang worden. De bladeren van Penstemon barbatus en Penstemon digitalis zijn vrij groot en worden langer dan 10 cm. De bladeren kunnen met een bladsteel aan de stengel vastzitten of zittend zijn, dus rechtstreeks met het blad aan de stengel vastzitten. Ze staan tegenover elkaar op de stengels of zijn kransstandig, met minstens drie bladeren die op dezelfde hoogte ingeplant zijn.

De bladeren zijn meestal groen, maar kunnen ook paarse of roodachtige tinten krijgen. Zo hebben de jonge bladeren van Penstemon digitalis ‘Husker’s Red’ een zeer donkere, paarse kleur. De Penstemon ‘Dark Towers’ heeft nog donkerder, bijna zwart loof. Bij Penstemon grandiflorus zijn de bladeren blauwgrijs, met een dikke, bijna succulente textuur.

Afhankelijk van de variëteit en het klimaat waarin je ze kweekt, kunnen de bladeren van penstemons bladverliezend, wintergroen of halfwintergroen zijn.

Het loof van Penstemon schoenholzeri en de behaarde bladeren en stengels van Penstemon hirsutus (foto Salicyna)

In het najaar vormt de penstemon na de bloei vruchten (capsules) die eivormig zijn. Ze drogen en worden bruin en openen zich bij rijpheid om talrijke kleine zaden vrij te geven.

Penstemons zijn vaste planten, maar in de koudste gebieden kunnen ze als eenjarige planten worden gekweekt. Hun winterhardheid varieert meestal tussen – 5 en – 15 °C. Dat hangt af van de gekozen variëteit, maar ook van de waterafvoer van de grond. Planten zijn gevoeliger voor kou in grond die in de winter verzadigd is met water. Daarom is het belangrijk om penstemons in geschikte grond te kweken of de waterafvoer bij het planten te verbeteren. Ook bescherm je de planten door een laag mulch aan te brengen.

Penstemons zijn planten die niet erg lang leven. Meestal worden ze na vier jaar teelt minder krachtig. Dan is het tijd om de pollen te vernieuwen. Je kunt ze daarvoor stekken.

De capsules van Penstemon pinifolius (foto Salicyna) en de zaden van Penstemon digitalis

Belangrijkste variëteiten van penstemons

Belangrijkste variëteiten

Onze favoriete variëteiten

Andere variëteiten om te ontdekken

Penstemon Alice Hindley - Slangenkop

Het gaat om een vrij hoge plant met grote, langwerpige klokvormige bloemen in mauve tot lila, met witte nuances in het midden van de bloemkroon. Een zeer verfijnde bloei!

• Bloeitijd juli tot november
• Uiteindelijke planthoogte 75 cm

Productfiche bekijken

Penstemon Midnight - Slangenkop

De penstemon 'Midnight' biedt in de zomer klokvormige bloemen in een vrij donkere violet-mauve kleur. De purper getinte stengels dragen vrij grote, lancetvormige, donkergroene, halfwintergroene bladeren.

• Bloeitijd augustus tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 60 cm

Productfiche bekijken

Penstemon Gloire des quatre rues - Slangenkop

Het gaat om een variëteit met grote bloemen die lijken op die van vingerhoedskruid, in een vrij diepe violet-purpere kleur, geaccentueerd door een witte keel. Een schitterende bloei die de aandacht trekt! Het loof is halfwintergroen.

• Bloeitijd juli tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 60 cm

Productfiche bekijken

 

 

Penstemon digitalis Husker Red - Slangenkop

Een zeer mooie variëteit met witte bloemen op bordeauxrode stengels. Ook het loof is zeer donker en purper... Hierdoor komt de lichte bloei nog beter uit. Een prachtig contrast! Deze plant is zeer winterhard.

• Bloeitijd juli, augustus
• Uiteindelijke planthoogte 65 cm

Productfiche bekijken

Penstemon Blackbird - Slangenkop

Deze variëteit biedt een vrij donkere, purper-bordeauxrode bloei met langwerpige, trompetvormige bloemen. De binnenkant van de bloemkroon is bedekt met witte vlekken.

• Bloeitijd juli tot november
• Uiteindelijke planthoogte 65 cm

Productfiche bekijken

Penstemon Apple Blossom - Slangenkop

De Penstemon 'Apple Blossom' biedt zeer lichtroze bloemen met een witte keel. Deze plant heeft de Award of Garden Merit van de Royal Horticulture Society (RHS) gekregen.

• Bloeitijd augustus tot november
• Uiteindelijke planthoogte 70 cm

Productfiche bekijken

Penstemon Garnet - Slangenkop

Deze variëteit draagt kleine, felrode bloemen en smal, fijner loof dan andere penstemons. Deze plant heeft de Award of Garden Merit van de Royal Horticulture Society (RHS) gekregen. Ze behoort tot de meest winterharde variëteiten.

• Bloeitijd augustus, september
• Uiteindelijke planthoogte 1 m

Productfiche bekijken

 

 

Penstemon Souvenir dAdrien Régnier - Slangenkop

Deze penstemon draagt roze bloemen met een witte keel, versierd met prachtige fijne purperkleurige strepen. Een zeer winterharde variëteit, die gewaardeerd wordt om haar verfijnde, delicate bloei.

• Bloeitijd juli tot november
• Uiteindelijke planthoogte 50 cm

Productfiche bekijken

Penstemon barbatus Coccineus - Slangenkop

Het gaat om een penstemon met lange, fijne rode bloemen en vrij fijn loof. Deze plant oogt nog natuurlijker dan de andere variëteiten en is goed bestand tegen de kou.

• Bloeitijd augustus tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 1 m

Productfiche bekijken

Penstemon Sour Grapes - Slangenkop

Deze variëteit draagt zeer mooie klokvormige bloemen in blauwviolet, met roze nuances, die een beetje doen denken aan de bloei van klokjes.

• Bloeitijd augustus tot december
• Uiteindelijke planthoogte 50 cm

Productfiche bekijken

Planten

Waar planten?

Plant penstemons bij voorkeur in de zon, eventueel in de halfschaduw. Volle zon is ideaal, vooral als je in het noorden van Frankrijk woont. In het zuiden kun je genoegen nemen met een licht beschaduwde standplaats, omdat penstemons bang zijn voor brandende zon. Zet ze ook beschut tegen koude wind.

Plant je penstemons in een goed doorlatende, lichte bodem, want ze houden niet van bodems die in de winter doordrenkt blijven met water. Als je bodem kleiachtig is, moet je lavagrind of grind toevoegen om de drainage te verbeteren. Je kunt ze ook op een heuvel planten om de plant hoger te zetten en te voorkomen dat het water blijft staan. Een te zware bodem die water vasthoudt, kan ervoor zorgen dat de wortels van de plant gaan rotten.

Penstemons groeien goed in een vruchtbare bodem die rijk genoeg is aan humus. We raden aan om in het voorjaar wat compost toe te voegen. Rots- en heesterachtige variëteiten hebben minder organische stof nodig; ze nemen genoegen met een arme, stenige bodem.

Sommige variëteiten, vooral de kleinere met een kruipende groeiwijze, kunnen in een rotstuin, een droge tuin of op een stenen muurtje worden geplant. Ze verdragen droogte en arme, weinig vruchtbare bodems zeer goed. Op deze manier kun je Penstemon cardwellii, Penstemon hirsutus var. pygmaeus of Penstemon pinifolius telen.

Als de standplaats geschikt is en aan de voorwaarden wordt voldaan, is de penstemon sterker en vraagt hij veel minder onderhoud. Zijn twee grootste vijanden zijn kou en overmatige vochtigheid. Als je hem op een goed doorlatende plek zet, beschut tegen de wind, zal hij iets winterharder zijn.

Penstemons houden niet van wortelconcurrentie van andere planten. Je kunt ze beter niet vlak naast heesters, bomen of bijzonder groeikrachtige planten zetten.

Ze kunnen ook in een pot worden geplant. Dat is een interessante oplossing voor weinig winterharde variëteiten, die je in de winter onder glas kunt zetten.

Wanneer planten?

De beste periode om de penstemon in de tuin te planten is het voorjaar, in april-mei, maar als je in een regio met een zacht klimaat woont, kun je hem ook in het najaar planten.

Hoe planten?

Plant penstemons in groepen voor een mooi effect van grote partijen, met minimaal drie of vijf planten bij elkaar. Houd 30 tot 40 cm afstand tussen de planten aan, iets minder voor de meest compacte variëteiten.

1. Zet de wortelkluit 10-15 minuten in een met water gevulde teil.
2. Graaf ondertussen een plantgat dat twee tot drie keer zo groot is als de wortelkluit.
3. Maak de bodem van het plantgat los en voeg drainerend materiaal toe. Voeg ook wat goed verteerde compost toe en meng die door de bodem.
4. Zet de wortelkluit in het plantgat en vul de ruimte rondom weer aan met bodem.
5. Geef royaal water.
6. Breng een laag mulch aan rond de voet van je penstemons.

Geef het eerste jaar regelmatig water, minstens één keer per week. Daarna kun je minder vaak water geven.

Bekijk ook onze video met tips – Hoe plant je vaste planten?

Penstemons passen zich vrij goed aan een teelt in een pot of kuip aan. Leg een laag drainage onderin, voeg vervolgens de potgrond toe, zet de plant erin en geef water. Lees meer in onze adviesfiche Penstemons in een pot telen.

Onderhoud van de Penstemon

Penstemons hebben over het algemeen maar weinig onderhoud nodig. Geef in de maanden na het planten af en toe water, zodat de plant goed kan aanslaan. Als u ze in een pot kweekt, moet u wat vaker water geven, omdat het substraat snel uitdroogt. Hoewel het planten zijn die redelijk goed tegen droogte kunnen, is het beter om de bodem in de zomer vochthoudend te houden, zodat ze rijkelijk blijven bloeien. Pas echter op voor een teveel aan water, want daardoor kunnen de wortels gaan rotten. Om ervoor te zorgen dat de bodem langer vochtig blijft, kunt u mulch aanbrengen. Die voorkomt ook de groei van onkruid. In alle gevallen raden wij aan om aan het einde van het najaar een dikke laag mulch aan te brengen om de plant tegen de kou te beschermen.

Het kan gebeuren dat de stengels door het gewicht van de bloemen doorbuigen. Om dit probleem te voorkomen, kunt u ze snoeien voor een compactere en vertakte groeiwijze, ze ondersteunen met plantensteunen of ze tussen planten met een stevige groeiwijze klemzetten, tegen een muur of andere elementen die ze op hun plaats houden.

Het is aan te raden om in het voorjaar wat goed verteerde compost toe te dienen. Leg deze aan de voet van de plant en werk hem met een lichte grondbewerking met handklauw oppervlakkig door de bodem. U kunt ook organische meststof geven (hoornmeel, bloedmeel, guano…)

Penstemons zijn planten met een korte levensduur; meestal worden ze na vier jaar in de tuin minder groeikrachtig. Het is beter om ze om de drie à vier jaar te vernieuwen. Hun korte levensduur wordt gecompenseerd door het feit dat ze heel gemakkelijk te stekken zijn! U kunt de pollen ook in het voorjaar scheuren.

Wij raden aan om penstemons te snoeien om de planten krachtig, bossig en rijkbloeiend te houden. Dit stimuleert de plant om zich te vertakken en nieuwe scheuten te vormen, en verlengt tegelijkertijd de levensduur. Doe dit niet in het najaar, want de oude stengels en bladeren beschermen de pol tegen de kou. Wacht liever tot het begin van het voorjaar, wanneer de eerste scheuten verschijnen. U kunt de krachtigste variëteiten sterk terugsnoeien (tot 5-10 cm boven de basis) en de andere tot 20-30 cm terugknippen. De plant vormt dan snel nieuwe scheuten. Knip midden in de zomer de uitgebloeide bloemstengels weg om de vorming van nieuwe bloemen te stimuleren.

Over het algemeen zijn penstemons weinig gevoelig voor ziekten. Toch kunnen ze last krijgen van echte meeldauw, een cryptogame ziekte die wordt gekenmerkt door het verschijnen van een witte viltlaag op de bladeren. Wij raden aan om de planten te behandelen door zwavel te spuiten. U kunt ook een knoflookinfusie of paardenstalmest gebruiken. Let ook op naaktslakken en slakken, die aan de jonge scheuten knabbelen. U kunt uw planten beschermen door rondom as of houtsnippers neer te leggen, zodat de slakken niet in de buurt komen. Ook kunnen penstemons worden aangetast door nematoden.

Vermeerdering: stekken, scheuren en zaai

Omdat penstemons niet altijd goed winterhard zijn, kun je ze het beste regelmatig vermeerderen. Zo houd je je variëteiten in stand en kun je ze opnieuw planten als ze de winter niet overleven. Stekken is hiervoor de beste techniek. Je kunt ze ook scheuren of zaaien, en enkele half verhoutende soorten kunnen worden afgelegd.

Stekken

Stekken is de eenvoudigste en betrouwbaarste techniek om penstemons te vermeerderen. Doe dit in de zomer, rond augustus.

1. Neem een stek van ongeveer tien centimeter lang van een stengel zonder bloemen. Snijd netjes vlak onder een knoop af (het punt waar de bladeren aan de stengel vastzitten).
2. Verwijder de bladeren onderaan de stengel, zodat er alleen twee of drie bladeren aan het bovenste deel overblijven.
3. Vul een pot met een mengsel van potgrond en zand, eventueel aangevuld met vermiculiet, en geef water om het mengsel vochtig te maken.
4. Dompel de onderkant van de stengel in stekpoeder.
5. Maak een gat in het substraat, bijvoorbeeld met een potlood of een klein houten stokje.
6. Plaats de stek in het gat.
7. Druk het substraat rondom goed aan, zodat de stek goed contact maakt met het substraat.
8. Zet de pot onder glas op een lichte plek, uit de directe zon.

Het substraat mag niet uitdrogen zolang de stek nog geen wortels heeft gevormd. Je kunt de jonge planten het volgende voorjaar in de tuin planten.

Scheuren

In de loop der jaren worden penstemons, vooral kruipende variëteiten, soms minder bossig en raken ze uitgeput, waardoor ze steeds minder gaan bloeien. Het is dan beter om ze te scheuren, zodat de pollen verjongen. Doe dit in het voorjaar, in april. Sommige soorten laten zich gemakkelijker scheuren dan andere. Als je plant hier niet geschikt voor is, kun je haar beter stekken.

Zoek een mooie, grote pol uit en kijk of alle wortels vanuit hetzelfde punt groeien, of dat de plant uit meerdere rozetten bestaat: in dat geval is scheuren vrij eenvoudig. Graaf de pol uit en verdeel deze in verschillende stukken, die elk minstens één bladrozet en wortels hebben. Plant de delen meteen opnieuw op een andere plek of in een pot. Geef overvloedig water.

Blijf regelmatig water geven.

Zaaien

Penstemon zaaien is lastiger en kost meer tijd dan stekken. Bij sommige soorten kunnen de zaden lang nodig hebben om te kiemen: soms enkele maanden of zelfs meerdere jaren. Beperk het zaaien tot botanische soorten. De beste periode loopt van het einde van de winter tot het begin van het voorjaar, rond maart.

Over het algemeen kiemen Penstemon-zaden beter nadat ze minstens zes maanden droog zijn bewaard. Bovendien moeten de zaden van sommige soorten vóór het zaaien worden gestratificeerd. Leg ze hiervoor in vochtig zand en zet dit enkele weken in de koelkast (of buiten gedurende de winter).

• Zonder stratificatie kun je een pot vullen met potgrond die met zand is gemengd. Zaai de zaden en bedek ze vervolgens. Gebruik gezeefde potgrond.
• Als je de zaden hebt gestratificeerd, haal ze dan uit de koelkast zodra ze beginnen te kiemen en plant ze opnieuw in potten met substraat.
• Geef water.
• Zet de potten onder glas op een lichte plek.

Je kunt ze aan het begin van de zomer, rond juni, in de tuin planten.

Penstemons combineren in de tuin

Penstemons en hun schitterende kleuren zijn perfect om de tuin meer leven te geven. Ze combineren ook heel goed met andere zomerbloeiende vaste planten… Maak daar gebruik van om kleurrijke borders of gemengde borders te creëren! Je kunt ze combineren met duizendblad, ooievaarsbekken… en met de kleurrijke bloei van asters en de Echinacea purpurea, voor een bloeiende tuin tot in het najaar! Je kunt de penstemon ook combineren met de dropplant, die lang bloeit en vergelijkbare groeiomstandigheden heeft. Voor een delicate en romantische sfeer kun je de penstemons gerust naast enkele rozen planten; hun bloemkleuren laten zich gemakkelijk combineren.

Penstemons combineren heel goed met grassen, zoals Pennisetums of Stipa tenuifolia. Ook dit zijn planten die van zon houden en goed tegen droogte kunnen. Gebruik ze samen om een landelijke, natuurlijke tuin te creëren en je borders de uitstraling van een bloeiende weide te geven! Creëer een schijnbare wanorde waarin de stengels door elkaar groeien: een border met een spontane, levendige en vrije uitstraling! Plant tussen de penstemons en grassen enkele kleurrijke bloemen, zoals Gaura lindheimeri, de beemdkroon (Knautia arvensis) of pimpernellen – met name Sanguisorba minor, die redelijk goed tegen droogte kan. Maak ook gebruik van cosmos, met hun lichte en overvloedige bloei!

Penstemons vinden gemakkelijk een plek in een droge tuin of een grindtuin. Voeg ook hier enkele pollen grassen toe, evenals boerenwormkruid, alsem, Patagonisch ijzerhard, Karpatenklokjes (Campanula carpatica) of Centranthus ruber. De kleinere penstemons, vooral de bodembedekkende soorten, komen goed tot hun recht in rotstuinen of op muurtjes, gecombineerd met sedums, huislook, Campanula muralis of Phlox paniculata.

→ Ontdek nog meer ideeën voor combinaties met penstemons in onze plantengids!

Verwerk penstemons in een border met andere lichte en kleurrijke bloeiers! Combinatie met Sanguisorba ‘Red Tip’, Pennisetum en Epilobium album /Penstemon ‘Gloire des Quatre Rues’ / Pennisetum setaceum ‘Rubrum’ / Achillea ‘Terracotta’