Pastinaak: zaaien, telen, oogsten en bewaren
Inhoud
Pastinaak in het kort
- De pastinaak is een wortelgewas dat tot de Schermbloemenfamilie behoort en wordt gegeten om zijn vlezige wortel.
- Het is een groente die sinds enkele jaren, geheel terecht, opnieuw in de belangstelling staat.
- In de moestuin is de teelt eenvoudig, want het is een sterke plant met weinig plagen en ziekten.
- De pastinaak is niet moeilijker te zaaien dan de wortel, maar de kiemkracht van het zaad is kort: het zaad is slechts 1 tot 2 jaar houdbaar.
- In de keuken kan pastinaak in allerlei gerechten worden verwerkt (puree, soep, friet); de groente is voedzaam en gezond.
Het woord van onze expert
De pastinaak, Pastinaca sativa, behoort tot de Schermbloemenfamilie, net als de wortel, peterselie, selderij enzovoort. Deze groente wordt al sinds de middeleeuwen geteeld, maar werd de afgelopen decennia relatief weinig gegeten. Toch verdient hij een plaats in de tuin én in de keuken en is hij sinds enkele jaren, geheel terecht, weer steeds populairder.
In tegenstelling tot de wortel is de variëteitenkeuze relatief beperkt, maar toch zijn er mooie ontdekkingen te doen: ‘Tender and True’ staat bekend om zijn zachte smaak en subtiele aroma; ‘De Guernesey’ is een meer klassieke maar zeer doeltreffende variëteit in de tuin, omdat ze over het algemeen een zeer goede oogst oplevert; ‘White Gem’ is een variëteit met een goede smaak, die na de eerste vorst een zoetere smaak ontwikkelt. Deze variëteit is ook beter geschikt voor zware grond, omdat haar wortel korter is.
In de moestuin wordt zaaien soms ten onrechte gevreesd, maar de teelt is eenvoudig en productief, ideaal voor beginners! De pastinaak is namelijk een sterke groente die goed bestand is tegen ziekten en plagen, zoals de larven van de wortelvlieg. Let bij het zaaien vooral goed op: het zaad doet er 12 tot 25 dagen over om te kiemen en in die tijd moet je ervoor zorgen dat de grond niet uitdroogt. Ook de kiemkracht van het zaad, dat wil zeggen de houdbaarheid ervan, bedraagt slechts 1 tot 2 jaar. Je moet dus vaak nieuw zaad kopen, tenzij je je eigen zaad oogst (we leggen hieronder in de paragraaf “je eigen pastinaakzaad oogsten” uit hoe je dat doet.)
Beschrijving en plantkunde
Gegevenskaart plant
- Latijnse naam Pastinaca sativa subsp. sativa
- Familie Schermbloemenfamilie
- Algemene naam pastinaak
- Bloei Tweejarig, als eenjarige geteeld
- Height 1 jaar (soms 2 jaar)
- Blootstelling aan zonlicht zon
- Bodemtype Diep, rijk zonder verse bemesting, licht
- Winterhardheid winterhard tot zeer winterhard
De pastinaak is een plant die oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied komt, waar de wilde vormen van wortel en pastinaak zonder echt onderscheid werden verzameld. Deze verwarring bleef bestaan tot de 16e eeuw en gold ook voor de benamingen: “pastinaca”, “siser” en “gingidion” konden zowel naar de wortel als naar de pastinaak verwijzen. Wetenschappelijk wordt echter aangenomen dat de geteelde pastinaak een domesticatie is van de wilde pastinaak (Pastinaca sativa L. subsp. sylvestris), een vorm die veel voorkomt in Zuid-Europa.
Etymologisch is de geslachtsnaam Pastinaca afgeleid van het Latijnse Pastus en betekent hij voedsel of voeding. De soortnaam sativa betekent geteeld. De naam pastinaak is dus afgeleid van het Latijn.
De pastinaak, Pastinaca sativa subsp. sativa, is een tweejarige plant die als eenjarige wordt geteeld en behoort tot de schermbloemenfamilie, net als wortel, venkel en peterselie. De plant vormt een wortel die lijkt op die van de wortel; de kleur is altijd wit tot crèmekleurig of soms geelachtig, en deze heeft meer haarwortels dan de wortel. De bladeren zijn harder, groter en minder diep ingesneden dan die van de wortel. Ze zijn geveerd, gelobd en getand. In het eerste jaar vormt de pastinaak de wortel en het loof; in het tweede jaar komt hij in bloei en vormt hij in de zomer een grote, holle bloemstengel met talloze schermen van kleine geelachtige tot groenige bloemen. De bloem van de pastinaak is kruisbestuivend en insectenbestuivend; veel insecten komen erop af. De rijpe zaden zijn lichtbruin.
Pastinaakrassen
Pastinaak Halflange van Guernesey - Vilmorin
- Bloeitijd juni tot augustus
- Uiteindelijke planthoogte 50 cm
Pastinaak Tender And True BIO - Ferme de Sainte Marthe
- Bloeitijd juni tot augustus
- Uiteindelijke planthoogte 50 cm
Pastinaak Hablange Witte BIO - Ferme de Sainte Marthe
- Bloeitijd juni tot augustus
- Uiteindelijke planthoogte 50 cm
Pastinaak Turga BIO - Ferme de Sainte Marthe
- Bloeitijd juni tot augustus
- Uiteindelijke planthoogte 50 cm
Pastinaak White Gem
- Bloeitijd juni tot augustus
- Uiteindelijke planthoogte 50 cm
Ontdek andere Pastinaken
Alles bekijken →
Verkrijgbaar in 1 maten
Verkrijgbaar in 1 maten
Verkrijgbaar in 1 maten
Verkrijgbaar in 1 maten
Verkrijgbaar in 1 maten
Verkrijgbaar in 1 maten
Verkrijgbaar in 1 maten
Verkrijgbaar in 1 maten
Verkrijgbaar in 1 maten
Verkrijgbaar in 1 maten
Pastinaak zaaien
Waar en wanneer zaai je pastinaak?
Pastinaak kan in alle regio’s van Europees Frankrijk worden gezaaid. Meestal wordt hij van februari tot juni gezaaid. In Zuid-Frankrijk, vooral in de Provence, kun je hem echter beter niet in juni zaaien. In een zacht klimaat is het mogelijk om pastinaak eind september te zaaien.
Hoe zaai je pastinaak?
Vanwege de lengte van zijn wortel houdt pastinaak van een diepe bodem. Het is daarom essentieel om de bodem vóór het zaaien goed los te maken. Gebruik hiervoor een woelvork of een spitvork en maak de grond diep los zonder deze om te keren. Voeg indien nodig goed verteerde compost toe aan de border, egaliseer met een hark en breek vervolgens de laatste kluiten met een hark fijn, totdat de structuur voldoende fijn is. De zaden worden ter plaatse in de volle grond gezaaid, in rijen die 40 cm uit elkaar liggen.
Om te zaaien:
- Trek voren van 1 cm diep.
- Zaai ongeveer om de 3 cm een zaad.
- Bedek de zaden met 1 cm fijne grond.
- Druk de zaaivoor stevig aan met de achterkant van de hark.
- Geef water met een fijne nevel om korstvorming te voorkomen.
De opkomst van pastinaak duurt 12 tot 25 dagen. Geef regelmatig en voorzichtig water; de grond mag in deze periode niet uitdrogen.
Stadia van het zaaien van pastinaak – Foto: A. Gourmelen
Teelt, onderhoud en combineren
De pastinaak heeft een normale bemesting nodig (ongeveer 3 kg/m²) met gecomposteerde stalmest of goed verteerde plantencompost, aan het einde van het najaar of aan het begin van het voorjaar. Let op: de pastinaak verdraagt geen onverteerde organische bemesting. Het is een sterke, winterharde plant die weinig last heeft van ziekten en plagen.
De onderhoudswerkzaamheden bestaan uit:
- Uitdunnen tot 10 – 15 cm in de rij, wanneer de planten 3 tot 4 bladeren hebben.
- Schoffel en wied regelmatig.
- Geef bij droog en warm weer ‘s ochtends of ‘s avonds water.
- Mulch aanbrengen wanneer de bodem voldoende is opgewarmd.
Goede combinaties voor pastinaak zijn biet, koolrabi, ui en radijs. Pastinaak houdt niet van de nabijheid van sla. Ik adviseer pastinaak alleen te combineren wanneer je de wortels voor consumptie kweekt: als je pastinaak voor het zaad kweekt, combineer hem dan niet met andere groenten. Wanneer de pastinaak zaad produceert (in het tweede teeltjaar), heeft hij namelijk een ongunstige werking (men spreekt van negatieve allelopathie) op de groei van zijn buren.
Oogsten en bewaren
De oogst vindt plaats vanaf oktober en november. Vroege pastinaken zijn malser en fijner van smaak; aarzel niet om ze eerder te oogsten om ervan te genieten. Omdat de wortel zeer diep kan groeien, is het beter om een spitvork te gebruiken om ze uit de grond te halen. Pastinaken kunnen in de grond blijven en naar behoefte worden geoogst, vooral in gebieden met zachte winters. In dat geval is het beter om de bodem te bedekken met stro of droge bladeren. Anders worden de pastinaken in november allemaal uit de grond gehaald, het blad wordt afgesneden en enkele uren op de bodem gelegd om op te drogen (te drogen) voordat ze naar de kelder worden gebracht, in kratjes met afwisselend lagen zand.
Thuis zijn ze tot 4 weken houdbaar onder in de koelkast, gewikkeld in een theedoek. Denk eraan het blad af te snijden, zodat de wortels zo stevig mogelijk blijven. Je kunt ze ook invriezen: schil ze, snijd ze in stukken, blancheer ze 3 minuten en doe ze vervolgens in diepvrieszakken.
Gebruik en voedingswaarde
Pastinaak heeft een vrij uitgesproken smaak en past bij stoofschotels en potbeplanting, en geeft soepen extra smaak. Je kunt pastinaak ook gefrituurd eten of bijvoorbeeld in de wok roerbakken met sojasaus. Hij is heerlijk als puree, gegratineerd, als soufflé of met bechamelsaus. Rauw en geraspt smaakt pastinaak lekker als rauwkost met vinaigrette, alleen of in combinatie met biet, wortel en knolselderij.
Soms heeft pastinaak een wat draderige kern die onaangenaam is in de mond. Als dat het geval is, kun je die gemakkelijk verwijderen: snijd de pastinaak in de lengte in vier stukken en verwijder vervolgens met een schilmesje het draderige gedeelte uit elk stuk.
Pastinaak levert langzame suikers en vezels, heeft vochtafdrijvende, voedende en reumaverlichtende eigenschappen en bevat vitamine C en B en minerale zouten, vooral kalium.
Je eigen pastinakenzaad winnen
Pastinaak is een tweejarige plant; de zaadproductie vindt plaats in het tweede jaar. In gebieden met zachte winters is het mogelijk om enkele planten voor consumptie in de grond te laten staan en ze in het tweede jaar te laten bloeien. Bewaar dan gewoon de mooiste pastinaken en verwijder de exemplaren die te dun zijn. Houd ongeveer tweemaal zoveel afstand – dus 30 cm – aan tussen twee pastinaken die bestemd zijn om zaad te produceren.
In gebieden met strengere winters, of als je uitgebreider selectiewerk wilt doen, worden alle wortels in het eerste jaar gerooid en bewaard in een kuil of kelder. De pastinaken worden geselecteerd volgens de kenmerken van het ras: weinig vertakkingen, een goede lengte en dikte bij de wortelhals en een mooie, gelijkmatige wortel. De wortels worden in maart van het tweede jaar opnieuw geplant, tot aan de wortelhals.
De bloemstengel vormt zich aan het einde van het voorjaar, in juni. Daarna volgen de zaden, die eind juli of in augustus rijp zijn.
Let tijdens de zaadoogst extra goed op: pastinaak produceert furanocoumarinen, lichtgevoelige giftige stoffen. Onder invloed van de zon kunnen deze moleculen brandwonden op de huid veroorzaken. Het wordt aanbevolen om je handen en lichaam te beschermen en de oogst bij voorkeur ‘s avonds uit te voeren.
De bloemschermen worden afgesneden en op een groot laken gelegd, waarover ze worden uitgeslagen om de zaden los te maken. Ze kunnen door verschillende zeven worden gehaald om het afval te verwijderen en vervolgens op de Egyptische manier worden gewand om de te lichte zaden, die niet zullen kiemen, te verwijderen.
Pastinাকenzaden op de bloemschermen – Foto: A. Gourmelen
Nuttige links
- Ontdek in onze webshop ons assortiment pastinakenzaad.
- Pascale legt uit hoe je groentechips maakt en hoe je de beste pastinaakvariëteit kiest!
- Ontdek hoe je ziekten en plagen bij pastinaak herkent en behandelt
Veelgestelde vragen
-
Waarom komen mijn pastinaken niet op?
Het zaad van pastinaak is behoorlijk grillig! Om te beginnen is de kiemkracht, dat wil zeggen de periode waarin het zaad nog kan kiemen, slechts 1 tot 2 jaar, wat relatief kort is! Let goed op de ‘houdbaarheidsdatum’ of het oogstjaar op de zakjes met zaad. De tweede moeilijkheid is de kiemtijd. Eenmaal gezaaid kan het zaad van pastinaak, net als dat van veel andere soorten uit deze familie, tot 25 dagen nodig hebben om te kiemen. Je moet dus geduld hebben. Vanaf het moment dat het zaad is gezaaid, is het belangrijk om de vochtigheid van de grond te controleren en indien nodig water te geven, totdat het zaad kiemt.
- Abonneren
- Overzicht
Dit formulier wordt beschermd door reCAPTCHA: u kunt het privacybeleid en de gebruiksvoorwaarden raadplegen.
Opmerkingen