Japanse fatsia, vingerplant: planten, kweken en verzorgen

Beschrijving en plantkunde

De Fatsia is een decoratieve heester (soms beschouwd als een reusachtige vaste plant) uit de familie van de Araliaceae, net als de gewone klimop en de Schefflera. Er bestaan maar weinig soorten, waaronder Fatsia oligocarpella, Fatsia polycarpa en Fatsia japonica, waarvan de laatste het meest verspreid is en het meest in tuinen wordt toegepast. Deze plant staat ook bekend als Japanse fatsia, Japanse vingerplant of vingeraralia en komt oorspronkelijk uit Japan, Korea en Taiwan. Soms wordt hij aangeduid met andere botanische namen, zoals Fatsia sieboldii of Aralia sieboldii, maar hij mag niet worden verward met de Aralia, een heester uit dezelfde familie maar van een ander geslacht.

Fatsia japonica: botanische illustratie (Wikimedia Commons)

Heel lang bleef deze plant beperkt tot onze interieurs en werd hij uitsluitend als groene kamerplant gebruikt, maar hij bleek winterharder dan gedacht en vond geleidelijk zijn weg naar tuinen met weinig tot matig strenge winters. Dankzij zijn winterhardheid verdraagt hij namelijk temperaturen van ongeveer -10 tot -15 °C, afhankelijk van de omstandigheden waarin hij wordt gekweekt. De jonge, tere bladeren die zich in het voorjaar ontwikkelen, kunnen echter door late vorst verbranden.

Deze wintergroene heester wordt zeer gewaardeerd om zijn exotische uitstraling en tropische voorkomen. In een pot wordt hij zelden hoger dan 1,50 m, maar in de volle grond kan hij meer dan 3 m hoog worden. Zijn breedte ligt gemiddeld tussen 1,20 m en 3 m.

De belangrijkste troef van de Fatsia is dus zijn blad, dat handvormig gelobd is, met andere woorden diep ingesneden, meestal in 7 tot 9 lobben, met min of meer getande randen. Deze grote bladeren kunnen meer dan 30 centimeter in doorsnee worden. Ze zijn glanzend en staan op dikke, stevige bladstelen. Lichtgroen en glanzend bij de botanische soort, zijn ze donkerder en wit bontgekleurd bij Fatsia japonica ‘Variegata’, of groen met brede crèmekleurige vlekken bij Fatsia japonica ‘Spider’s Web’. Ook Fatsia polycarpa ‘Green Fingers’ (de Taiwanese fatsia) is groen en heeft bladeren die als de vingers van een hand zijn ingesneden. De volwassen heester krijgt een dichte, opgaande groeiwijze met een vrij ronde kroon.

De bloei van de Fatsia valt tussen het einde van de zomer en het najaar. De bloemen zijn rijk aan nectar en staan in schermen van zeer kleine, gebroken witte bloemen die doen denken aan de bloemen van klimop, boven aan stevige stengels. Daarna veranderen deze bloemen in sierlijke, ronde, zwarte bessen, die giftig zijn voor mensen.

Omdat de Fatsia vrij langzaam groeit, komt hij uitstekend tot zijn recht in een bosrijke omgeving, op een beschut patio of in een pot op een terras dat beschermd is tegen te koude wind en felle zon.

Een vochthoudende maar goed gedraineerde, lichte en neutrale tot zure bodem biedt hem de beste omstandigheden om zijn weelderige blad te ontwikkelen.

Het ingesneden blad en de bloeiwijzen van Fatsia japonica

Het onderhoud van de vingeraralia is uiterst beperkt en deze plant is dan ook zeer geschikt voor contemplatieve tuiniers. Hij is weinig vatbaar voor ziekten, maar kan wel worden aangetast door schildluizen, rode spint of witte vliegen. Gelukkig staan er tegenwoordig natuurlijke bestrijdingsmethoden tot onze beschikking.

Soorten en variëteiten

Er worden weinig soorten in de tuin gebruikt, maar enkele variëteiten vertonen interessante en zeer decoratieve kleur- of vormnuances.

Fatsia japonica - Vingerplant

De botanische soort, met grote, glanzende bladeren in een diepe groentint, is ideaal om een exotische samenstelling een weelderige sfeer te geven!

• Bloeitijd september, oktober
• Uiteindelijke planthoogte 2,50 m

Productfiche bekijken

Fatsia japonica Variegata - Vingerplant

Een iets compactere variëteit, maar met al even indrukwekkend blad, waarvan het groen onregelmatig crèmekleurig wit gevlekt is.

• Bloeitijd augustus tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 2 m

Productfiche bekijken

Fatsia japonica Spiders Web - Vingerplant

Deze mutatie is zeer geliefd vanwege het unieke blad, dat grotendeels groen is en rijkelijk met wit is bespat, wat het decoratieve karakter nog versterkt en de plant een uitgesproken moderne uitstraling geeft!

• Bloeitijd juli tot september
• Uiteindelijke planthoogte 2 m

Productfiche bekijken

Fatsia polycarpa Green Fingers - Fatsia de Taiwan

Een variëteit met sterk ingesneden, bijna rafelig blad, waardoor elk blad op een reusachtige hand lijkt!

• Bloeitijd oktober, november
• Uiteindelijke planthoogte 2 m

Productfiche bekijken

Planten

Waar planten

• Plant je Fatsia in een neutrale tot zure grond die in het seizoen vochtig is, maar in de winter goed doorlatend, en eerder rijk en licht.
• Bied hem een beschutte standplaats, beschermd tegen zowel koude en harde wind als te felle zon, die allebei het blad kunnen verschroeien. Gefilterd licht of lichte schaduw, zoals aan de rand van een bos, in het kreupelhout of onder het bladerdek van een boom, zijn perfect geschikt. Ook onder de beschutting van muren, bijvoorbeeld die van een beschut patio, gedijt hij uitstekend.
• Vermijd bij binnenteelt te warme en te droge plekken en direct licht achter een raam op het zuiden. Over het algemeen staan een lichte, niet oververhitte en vochtige atmosfeer garant voor een gezonde plant

Wanneer planten

• Planten in de volle grond gebeurt idealiter in het najaar in een zacht klimaat, of in het voorjaar in minder milde regio’s.
• Voor gebruik binnenshuis kan er het hele jaar door worden geplant

Hoe planten

In de volle grond

1. Dompel de wortelkluit in water met een groot volume water om het substraat goed te bevochtigen.
2. Graaf een plantgat dat 2 tot 3 keer zo groot is als de wortelkluit en maak de uitgegraven grond los.
3. Maak de grond indien nodig lichter met zand (dat de drainage verbetert) en potgrond. Een drainagelaag (kleikorrels, grind…) bevordert de afvoer van water bij de wortels.
4. Haal je Fastia uit de pot en zet hem in het midden, waarbij je erop let dat de bovenkant van de wortelkluit gelijk komt met het bodemoppervlak.
5. Vul aan met de rest van het substraat en druk dit licht aan rond de voet.
6. Geef overvloedig water (een emmer van 10 liter) en breng vervolgens mulch aan met het materiaal van je keuze (grasmaaisel, afgevallen bladeren, houtsnippers, gebruiksklare mulch…).
7. Houd het substraat in de gaten, het mag niet uitdrogen, want de plant is in de eerste jaren gevoeliger voor droogte.

Houd de watergift van je Fatsia in de gaten, zodat hij alle kans krijgt om zich goed te ontwikkelen

In pot

1. Dompel de wortelkluit in water om deze te bevochtigen
2. Kies een pot die iets groter is dan de pot waarin je de plant hebt gekocht.
3. Controleer of er een drainagegat in de bodem van de pot zit en breng een drainagelaag aan van enkele centimeters, bijvoorbeeld van kleikorrels.
4. Gebruik rijke en lichte potgrond. Breng eerst een laag aan, zet daarop de heester en vul vervolgens de lege ruimtes op en druk de potgrond licht aan. Laat boven in de pot enkele centimeters vrij om gemakkelijker water te kunnen geven.
5. Geef in meerdere keren water, zodat het hele substraat doordrenkt raakt.
6. Breng mulch aan bovenop de pot. Dit heeft zowel een decoratieve functie als een remmende werking op de verdamping.
7. Laat de potgrond nooit volledig uitdrogen. In de zomer kan het bij hoge temperaturen en uitdrogende wind nodig zijn om elke dag water te geven. Geef in de winter minder vaak water, zeker als het regenachtig weer is.

Tip: Om een atmosfeer met een hogere luchtvochtigheid te creëren, kun je de pot op een schotel zetten die je vooraf hebt gevuld met kleikorrels. Door deze vochtig te houden, creëer je een gunstig microklimaat voor de plant. Verwijder de schotel buiten in de winter of zet de pot eventueel iets hoger.

Onderhoud en verzorging

Buiten kweken

De Fatsia is een heester die vrijwel geen onderhoud nodig heeft. Zorg er wel voor dat de bodem in het seizoen vochtig blijft. Geef daarom liever één keer per week royaal water dan dagelijks kleinere hoeveelheden. In een pot moet je echter vaker water geven, omdat de potgrond daarin sneller uitdroogt.

Vanwege zijn beperkte winterhardheid kan het nodig zijn hem bij strenge en langdurige vorst te beschermen met een vliesdoek. Verwijder het vliesdoek zodra de temperaturen weer stijgen.

Knip aan het einde van de winter alleen de beschadigde stengels en bladeren weg en breng vervolgens een laag compost of een geschikte bodemverbeteraar aan de voet van de plant aan, voordat je de mulch aanvult.

Zodra de bloei voorbij is, dus wanneer de bessen zich beginnen te vormen, kun je de uitgebloeide stengels wegknippen. Zo kan de plant haar energie richten op de ontwikkeling van haar blad.

→ Lees ook: Onze tips voor het kweken van een Fatsia in een pot buiten.

Binnen kweken

Een Fatsia die binnen wordt gekweekt, kan snel last krijgen van een te warme en te droge omgeving. Geef het hele jaar door regelmatig water, maar in de zomer vaker en overvloediger. Besproei het blad ook om de frisheid te behouden waar de plant van houdt en aantasting door bepaalde schadelijke insecten te beperken.

Van maart tot oktober meng je elke 15 dagen tot 3 weken vloeibare meststof door het gietwater (volgens de aanbevolen dosering).

Wanneer je Fatsia te krap in zijn pot komt te staan, verpot je hem in een pot die iets groter is. Als verpotten niet mogelijk is, ververs je de bovenste laag potgrond. Hierbij schraap je een dun laagje potgrond weg en vervang je dit door nieuwe potgrond. Vergeet niet om direct daarna water te geven.

→ Lees ook Fatsia japonica: onze tips voor het kweken en verzorgen van deze plant binnenshuis.

Schadelijke insecten

• De Fatsia kan worden aangetast door schildluizen (Coccoidea), zoals de dopluis, die zich aan de onderkant van de bladeren vastzet en daar kleine bruinachtige blaasjes vormt. Je kunt ze het eenvoudigst met de hand verwijderen of met een in alcohol gedrenkt watje en ze vervolgens vernietigen. Lees meer over deze plaag in onze adviesfiche.
• Rode spint, die eigenlijk uit kleine mijten bestaat, ontwikkelt zich ook in een te droge en te warme omgeving. Lees onze tips in deze speciale fiche om te weten hoe je ze kunt herkennen en bestrijden.
• Ook bladluizen vestigen zich soms op de Fatsia. Spoel de plant in dat geval af met een vrij krachtige, gerichte waterstraal om ze te verwijderen. Al onze tips om bladluizen te bestrijden vind je in ons speciale dossier.

Tot slot zijn er natuurlijke bestrijdingsmethoden om de verspreiding van schadelijke insecten op je plant te beperken.

Vermeerderen

Stekken en zaaien geven allebei goede resultaten.

Stekken van de Fatsia

1. Neem tussen juni en september halfverhoute stekken (de basis begint al te verhouten, terwijl de top nog in de groei is en zacht aanvoelt) van ongeveer 15 cm lang. Snijd de stekken onder een knoop af (de plek waar de bladsteel aan de hoofdstengel vastzit).
2. Verwijder de bladeren aan de basis, zodat er bovenaan slechts 2 of 3 overblijven. Halveer de bladeren aan de top om ook de verdamping te beperken.
3. Steek de stekken tot aan de bovenste bladeren in een pot gevuld met lichte potgrond, zoals speciale stekgrond.
4. Houd de stekken warm en op een lichte plek, maar uit de directe zon. Dek ze af met een doorzichtige plastic zak om een omgeving met een hoge luchtvochtigheid te creëren. Zorg ervoor dat de zak de bladeren niet raakt.
5. Plant ze het volgende voorjaar in de volle grond of in een pot.

Fatsia zaaien

1. Verzamel in november de zadens van je heester.
2. Zaai ze in kleine potjes en bedek ze met een dun laagje vermiculiet.
3. Zet de kweekpotjes bij een temperatuur van ongeveer 15 tot 20 °C. De kieming vindt meestal binnen 15 dagen plaats.
4. Verspeen de planten zodra ze 2 echte bladeren hebben ontwikkeld in afzonderlijke potten en houd ze beschut.
5. Je kunt de jonge planten het volgende voorjaar al in de volle grond planten, maar een extra jaar in een pot zorgt voor stevigere planten.

Zaden van Fatsia japonica vóór de rijping

Fatsia combineren

De grote bladeren van de Fatsia geven hem een exotische uitstraling, waarmee je prachtige tropische sferen creëert. Je kunt je beplanting richten op het blad en planten kiezen die bekendstaan om de textuur, vorm, kleur of grootte van hun bladeren. Dat geldt bijvoorbeeld voor de gewone Aucuba (maar die is een stuk minder gewoon wanneer je hem combineert met goed gekozen planten). Net als de vingerplant is de Schefflera kouderesistenter dan je zou denken, en het handvormige, sierlijke blad versterkt het jungle-effect. Een andere onmisbare plant is de Gunnera manicata, met zijn enorme bladeren, en zijn neef Gunnera magellanica, die juist een dichte, zeer lage bodembedekker vormt. De Farfugium met hun ronde, soms gekrulde of met gele stippen gevlekte blad, dat bovendien wordt opgefleurd door een herfstbloei met gele margrieten, zorgen voor een echt originele toets. Andere kandidaten kunnen het geheel aanvullen, zoals de kwartjesplant (die eveneens vanuit onze interieurs naar de borders is verhuisd), de Colocasia met zijn brede, speerpuntvormige bladeren, waarvan sommige variëteiten bijna zwartpaars zijn, het schildblad, de akant, de Rodgersia, de Chinese waaierpalm of de Japanse vezelbanaan.

En nu we het toch over Japan hebben, waarom zou je dan niet de sfeer van de tuinen van de rijzende zon versterken met planten zoals bamboe (geen zorgen, bij soorten zoals Fargesia, die binnen de perken blijven, heb je geen wortelbegrenzer nodig!), Japanse esdoorns (hun voorjaarsblad is vaak erg mooi en ze worden onweerstaanbaar wanneer het najaar ze in schitterende kleuren hult), camelia’s, azalea’s en rododendrons, die onder andere gewaardeerd worden om hun uitzonderlijke bloei.

Kies bij de lage vaste planten voor Hosta’s, waarvan het prachtige blad wordt versterkt door een delicate en soms geurende bloei, gebroken hartjes met bloemen die stuk voor stuk symbolen zijn waar Cupido jaloers op zou zijn, of de Epimedium (of ‘elfenbloemen’). Voeg tot slot lage grassen met een soepele groeiwijze toe, zoals Carex of Hakonechloa, of grasachtige vaste planten zoals de Ophiopogon, en strooi hier en daar enkele bloembollen: sommige om de eerste dagen van het voorjaar op te fleuren, andere om het in de zomer over te nemen of het seizoen af te sluiten zodra het najaar is aangebroken.

→ Ontdek ook 7 ideeën om Fatsia te combineren!

Fatsia japonica, Aucuba japonica, Gunnera manicata, Hakonechloa, Rhododendron en Ophiopogon