Fallopia, Japanse duizendknoop: planten, kweken en onderhoud

Beschrijving en plantkunde

De Fallopia is een plant met een tumultueuze geschiedenis. Dit geslacht behoort tot de familie van de Polygonaceae, waartoe bijvoorbeeld ook boekweit, zuring, rabarber en duizendknopen behoren, en komt oorspronkelijk uit de zuidelijke en oceanische gebieden van Oost-Azië. De naam van het geslacht is namelijk drie keer veranderd. De stengels met hun opvallende knopen kregen eerst de naam Polygonum (van het Griekse ‘poly’, wat ‘meerdere’ betekent, en ‘gonu’ voor ‘knieën’). De volksnaam duizendknoop verwijst eveneens naar ‘meerdere keren geknoopt’. Later werd de plant door de flora van Guinochet (1973) ingedeeld bij het geslacht Reynoutria, om uiteindelijk Fallopia te worden, als eerbetoon aan Gabriele Falloppio, een Italiaanse natuuronderzoeker uit de zestiende eeuw.

Dit geslacht omvat klimmende eenjarigen (Fallopia convolvulus, F. dentatoalata, F. dumetorum), min of meer struikachtige vaste planten (F. forbesii, F. japonica, F. sacahlinensis), klimmende vaste planten (F. baldschuanica, F. cynanchoides, F. denticulata, F. multiflora, F. scandens), halfklimmende vaste planten (F. cilinodis) en klimmende halfheesters (F. aubertii). Kruisingen hebben ook hybriden voortgebracht, zoals Fallopia x. bohemica (ontstaan uit F. japonica x F. sachalinensis).

Oorspronkelijk groeide Fallopia japonica van nature in de vochtige bossen van China, Korea, Japan en Siberië.

Aan het begin van de negentiende eeuw bracht Philipp Von Siebold, een arts en botanicus die toen in Japan werkte, deze plant mee naar zijn tuin in Nederland. Door haar zeer sierlijke groeiwijze, haar mooie herfstbloei en haar overvloed aan nectar werd ze al snel zeer populair in Europa en de Verenigde Staten. In 1847 kreeg ze zelfs een gouden medaille van de Landbouw- en Tuinbouwvereniging van Utrecht (Nederland). Ze werd toen uitgeroepen tot de «interessantste plant van het jaar», zowel als voederplant, nectarplant als plant die de bodem vasthoudt. Zo begonnen Fallopia japonica en Fallopia sachalinensis, die op beide continenten geleidelijk verwilderden, aan hun kolonisatieproces. Ze verspreidden zich zo sterk dat ze tegenwoordig door het Conservatoire de la Nature, vooral wat betreft Fallopia japonica, worden beschouwd als een van de 100 meest problematische exotische soorten. De Commissie voor het Behoud van Soorten van de Internationale Unie voor Natuurbescherming beschouwt haar eveneens als een van de «schadelijkste invasieve exotische planten ter wereld».

Fallopia sachalinensis

Tegenwoordig komt ze overal in ons land veel voor, met een grotere concentratie in het noordwesten, het zuidwesten en het oosten. Haar expansiedrift is zo groot dat ze in sommige gevallen inheemse soorten verdringt. Het beheer en de bestrijding ervan in natuurgebieden zijn problematisch geworden.

Sommige soorten groeien zeer snel. Enkele zijn wintergroen, maar de meest gebruikte soorten zijn bladverliezend. Hun droge vegetatie verdwijnt in de winter en loopt het volgende voorjaar krachtig weer uit vanuit de wortelstok. Afhankelijk van de soort zijn de holle stengels rechtopstaand, kronkelend of kruipend. Ze zijn soms rood getint, vooral aan het begin van de groei. De bladeren staan verspreid, zijn enkelvoudig en gaaf, en hebben een driehoekige, hartvormige of min of meer ovale en pijlvormige bladbasis. Ze staan op bladstelen waarvan de aanhechting aan de stengel wordt omgeven door een dunne, bruine en cilindervormige, membraanachtige schede, de ochrea, een typisch orgaan van de Polygonaceae. Afhankelijk van de soort zijn ze 2 tot 30 cm lang en tot 25 cm breed. De bladeren zijn meestal matgroen, maar kunnen ook zeer mooie bonte patronen in lichtgroen, wit en rozeachtig crème vertonen (Fallopia bohemica ‘Spectabilis’ of Fallopia japonica ‘Variegata’) of volledig goudkleurig zijn (Fallopia aubertii ‘Summer Sunshine’). Het is goed om te weten dat deze soorten met kleurrijker blad meestal minder invasief zijn.

De mooie bladeren van Fallopia japonica ‘Variegata’ en Fallopia aubertii ‘Summer Sunshine’

De struikachtige soorten worden meestal 2 tot 3 m hoog, maar de klimmende en kruipende soorten kunnen hun stengels tot 12 m lang maken en hebben daarom zowel ruimte als een geschikte steun nodig.

De bloei vindt plaats tussen de zomer en het najaar. De zeer kleine maar talrijke bloemen staan gegroepeerd in okselstandige of eindstandige, min of meer losse aren van 3 tot 15 cm lang. Ze zijn wit met groenachtige of rozeachtige tinten en bestaan uit 5 tepalen en 6 tot 8 meeldraden met witte helmknoppen. De nectarrijke en soms geurende bloemen trekken veel bestuivers aan. De zwarte zaden zijn nootjes, dat wil zeggen droge vruchten die het eigenlijke zaad bevatten, net als bijvoorbeeld de zaden van de zonnebloem. Ze zijn driezijdig en omgeven door de kelk. Duizendknopen verspreiden zich vooral via hun krachtige wortelstokken, die zich over meerdere meters kunnen uitbreiden, terwijl hun wortels ook zeer diep in de bodem doordringen. Deze groeikracht maakt het beheer van de plant moeilijk, want het is zelden mogelijk om alle wortels te verwijderen en uit één achtergebleven stukje ontstaat een nieuwe plant. Japanse duizendknoop houdt van vochthoudende, diepe en tamelijk voedselrijke bodems, maar neemt ook genoegen met armere en drogere grond. Je vindt haar vaak aan bosranden en langs waterlopen, maar ook langs wegen. Roestkleurige, vulkanische en met metalen verrijkte bodems zijn zeer geschikt voor haar, waardoor ze soms als luchtzuiverende plant wordt gebruikt. Ze kan op elke standplaats worden gekweekt, met een voorkeur voor zon of halfschaduw, en verdraagt droogte goed zodra ze is aangeslagen.

Ze is zeer winterhard en bestand tegen temperaturen van ongeveer -30 °C. Ook heeft ze geen last van ziekten of plagen.

De klimmende soorten en variëteiten kunnen snel en op een sierlijke manier een lelijk element in de tuin verbergen, bijvoorbeeld een gevel of draadgaas. Als je ervoor kiest deze plant in je tuin te zetten, is het raadzaam een wortelbegrenzer te plaatsen om haar uitbreiding zo veel mogelijk te beperken.

De bloei van Fallopia baldschuanica

Verschillende variëteiten

Heestersoorten

Klimmende soorten

Fallopia bohemica Spectabilis - Bastaardduizendknoop

Deze door kruising verkregen variëteit heeft bont blad in groen, roomwit en roze. De zeer groeikrachtige plant siert het blad vanaf september met roomwitte bloemen

• Bloeitijd september, oktober
• Uiteindelijke planthoogte 2 m

Productfiche bekijken

Fallopia japonica Variegata - Japanse duizendknoop

Met gemarmerd blad in groen en crème, soms afgezet met een rood randje, en koraalkleurige stengels is deze variëteit bijzonder decoratief!

• Bloeitijd juni tot september
• Uiteindelijke planthoogte 1,20 m

Productfiche bekijken

Fallopia sachalinensis - Sachalinse duizendknoop

Het brede groene blad, gedragen door stevige stengels, vormt een pol die tot 3 m hoog kan worden. Aan het einde van het seizoen zijn de aren met witte bloemen een feestmaal voor bestuivers.

• Bloeitijd september tot november
• Uiteindelijke planthoogte 2,50 m

Productfiche bekijken

Fallopia aubertii - Bruidsluier

Een bruidssluier met uitzonderlijke groeikracht, die muren, draadgaas of oude stammen tot bijna 12 meter kan bedekken. De uitbundige witte bloei vormt tussen september en de eerste nachtvorst een prachtig plantentapijt!

• Bloeitijd augustus tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 8 m

Productfiche bekijken

Fallopia aubertii Summer Sunshine - Bruidssluier

Een minder groeikrachtige klimplant die toch 7 meter hoog kan worden. Het lichtgroene tot goudkleurige blad is bijzonder helder en vormt een omlijsting voor een schuimige, licht geurende bloei.

• Bloeitijd augustus tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 7 m

Productfiche bekijken

 

Planten

Waar planten?

• Fallopia stelt weinig eisen aan de bodem en geeft de voorkeur aan lichte, diepe grond. Op vochthoudende en natte bodems wordt het woekerende karakter sterker. De plant staat ook graag in de zon en halfschaduw, maar kan ook op een schaduwrijkere plek groeien.
• De omvang en de neiging om zich snel uit te breiden, vragen om de nodige waakzaamheid, want de plant kan haar kwetsbaardere buren snel verstikken en verdringen. Klimmende variëteiten hebben een steun nodig die past bij hun groei, dus voldoende groot en stevig.

Wanneer planten?

De meeste vaste planten worden in het najaar geplant, maar planten in het voorjaar is ook mogelijk.

Hoe planten?

Bepaal allereerst hoeveel ruimte je aan je Fallopia wilt toewijzen.

1. Plaats een wortelbegrenzer rondom het toegewezen gebied, tot ongeveer 70 cm diep, en laat deze 4 of 5 cm boven de bodem uitsteken.
2. Dompel de wortelkluit in water om het substraat goed te laten vollopen.
3. Graaf in het midden van het gebied een gat dat iets groter is dan de wortelkluit en maak de bodem goed los.
4. Haal je duizendknoop uit de pot en zet hem in het midden.
5. Geef water en breng mulch van je keuze aan.

Plant je een klimmende soort, zet de plant dan dicht bij de steun waarin hij kan groeien.

Plaats altijd een wortelbegrenzer als je een Fallopia plant

Onderhoud

• Bij het onderhoud van de duizendknoop gaat het er vooral om de groeikracht in toom te houden.
• Bij klimmende soorten kunt u gerust de stengels snoeien die buiten de grenzen komen die u voor de plant hebt bepaald.
• Knip de droge stengels aan het einde van de winter bij de basis af.
• Om verspreiding op een ongecontroleerde manier te voorkomen, legt u de afgeknipte stengels niet op de composthoop, maar voert u ze af met het afval dat bestemd is om te worden verbrand.

Vermeerderen

De vermeerdering gebeurt voornamelijk door wortelopslag en wortels weg te nemen.

In het najaar of voorjaar hoef je alleen maar een stukje wortelstok van enkele centimeters uit te graven, en dit op de gewenste plek opnieuw te planten, waarna je water geeft om een nieuwe plant te verkrijgen.

Combineren

De duizendknoop is niet altijd gemakkelijk te combineren, omdat zijn sterke groei weinig ruimte laat voor minder groeikrachtige buren. Bovendien zorgen de hoge, talrijke stengels en de grootte van de bloemen voor schaduw, waardoor andere planten het licht kunnen missen dat ze nodig hebben.

Als je hem onder bepaalde omstandigheden kweekt (bijvoorbeeld in een pot of afgeschermd door een wortelbegrenzer), kun je hem echter met andere planten combineren. Kies daarbij soorten die voldoende groeikrachtig zijn om zich te laten gelden. Bomen en heesters hebben zo meer kans om goed te groeien. Voor het voorjaar zorgen de judasboom, Japanse sierkwee, meidoorn, Forsythia of glansmispel voor kleur aan het begin van het seizoen, terwijl de jonge scheuten van de duizendknoop zich ontwikkelen. Om de luchtige bloei te begeleiden, kun je denken aan de Abelia, vlinderstruik, olijfwilg (waarvan de bloemen weinig opvallen, maar heerlijk geuren!), Indische sering of Sorbaria. Bij de vaste planten zorgen duizendknopen voor contrast in de vorm van de bloeiwijzen (rechtopstaande aren) en in de kleuren (roze, rood…).

Voor klimmende variëteiten kunnen een pijpbloem, een blauweregen, een grootbloemige clematis zoals Clematis montana ‘Freda’ of Clematis rehderiana, een hop (waarvan sommige soorten prachtig bont of goudgeel blad hebben), een klimop (ook hier is groen slechts een van de vele tinten die deze gemakkelijke klimplant kan hebben), een Pileostegia (de roomwitte bloei valt samen met die van de duizendknoop) of een sierwijnstok met vlammende herfstkleuren gezelschap houden. Gebruik grassen om hun voet te bedekken (Miscanthus, Panicum, Pennisetum) en rijkbloeiende vaste planten zoals Geranium, Aster, herfstanemonen of grote klokjesbloemen. Als de standplaats het toelaat, zorgen enkele pollen varens voor een mooi sierlijk effect. Hun fijn ingesneden varenbladeren contrasteren met de grote gaafrandige bladeren van de duizendknoop. Het groene scherm dat klimmende duizendknopen vormen, zorgt voor een achtergrond waartegen de bloei van de rozen mooi afsteekt.

Bij een variëteit zoals Fallopia ‘Summer Sunshine’, met goudgeel blad, kun je planten met donker blad gebruiken, zoals dat van een Physocarpus ‘Little Devil’, een purperklokje ‘Black Pearl’, een fluitenkruid ‘Ravenswing’ met purper, varenachtig ingesneden blad en een lichte witte bloei, een duizendknoop ‘Red Dragon’, een Cimicifuga ‘Brunette’, een Thalictrum ‘Ghent Ebony’ of een Phormium ‘Purpureum’ (in een zachte regio).

Met het goudgele blad van Fallopia aubertii Summer Sunshine ontstaat een sterk contrast: Physocarpus ‘Diablo’, fluitenkruid ‘Ravenswing’ en Persicaria ‘Red Dragon’

Wist je dat?

• Duizendknoop is een eetbare plant die je met mate moet eten

De jonge stengels van veel soorten kunnen rauw of gekookt worden gegeten, zoals asperges of rabarber, en zelfs in taarten, nadat je de buitenste, vezelrijkere laag hebt geschild. De Fallopia groeit echter graag op bodems die rijk zijn aan metalen, en die metalen krijg je dan tegelijkertijd met de plant binnen. Je kunt dus maar beter zeker weten waar je de plant oogst.

Daarnaast is deze vaste plant rijk aan oxaalzuur, een stof die ook in het menselijk lichaam en in veel andere voedingsmiddelen voorkomt, waaronder rabarber, spinazie, zuring, chocolade en veel fruit, om er maar een paar te noemen. Het eten van kleine hoeveelheden levert geen problemen op, vooral niet als je gezond bent. Overmatige consumptie gedurende langere tijd moet daarentegen worden vermeden door mensen met gewrichtsproblemen of blaas- en nierstenen, omdat deze klachten hierdoor kunnen verergeren. Oxaalzuur kan ook bepaalde mineralen binden, waardoor deze in grotere hoeveelheden uit het lichaam worden afgevoerd en er tekorten kunnen ontstaan.

• De meest voorkomende vegetatieve vermeerdering ter wereld…

Over de hele wereld zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd, vooral op de Europese en Amerikaanse continenten, en hun conclusies zijn verbazingwekkend! Behalve in Japan lijkt de plant zich namelijk alleen vegetatief te vermeerderen, via haar ondergrondse rizomen. Alle Japanse duizendknopen buiten het land van herkomst zouden dus één en dezelfde plant zijn, die zich door een ongeval of via de aankoop of uitwisseling van planten voortdurend heeft vermeerderd door kloning vanuit dezelfde oorsprong. Het zou dus gaan om het meest verspreide stekken van wortels ter wereld…