Hoe kies je een tamme kastanje?

Afhankelijk van de regio

Afkomstig uit Zuid-Europa en Noord-Afrika heeft de tamme kastanje in de zomer behoefte aan zon en warmte. Het is dan ook niet voor niets dat zijn favoriete gebieden in de zuidelijke helft van Frankrijk liggen, waar hij goed gedijt. Daarom wordt hij beschouwd als een warmteminnende en zonminnende soort. Kou vormt dus een beperking voor zijn teelt, maar ook een te hoge luchtvochtigheid in juni en juli, de periode van de sterke bestuiving, moet worden vermeden.

De tamme kastanje wordt op geringe hoogte aangeplant. Dat is echter zijn favoriete groeigebied, doorgaans tussen 300 en 700 m, waar hij voldoende warmte krijgt op een zonnige helling. Gebieden met een traditie in de kastanjeteelt zijn het meest geschikt voor de teelt, zoals de Cevennen, de Ardèche, de Cantal, de Corrèze, de Périgord en de Quercy, de Limousin, het Maures-massief in de Var en Corsica. In deze niet-kalkhoudende bergmassieven op geringe hoogte komt hij dus volledig tot zijn recht. Alle tamme kastanjes hebben het grote voordeel dat ze, eenmaal gevestigd, periodes van zomerdroogte goed verdragen. Daarentegen verdraagt geen enkele tamme kastanje koude noordenwinden.

< a href="https://nl.promessedefleurs.be/fruitbomen/fruitbomen-per-ras/tamme-kastanje-castanea-sativa/tamme-kastanje-marigoule.html" target="_blank" rel="noopener">‘Marigoule’ komt vaak voor in het zuidwesten tot aan Bretagne, op minder dan 400 m hoogte. ‘Précoce Migoule’ en ‘Bournette’ zijn daarentegen geschikt voor veel laaggelegen gebieden. Tot de rassen die we op grotere hoogte in het zuidoosten van Frankrijk kunnen aanplanten, behoren ‘Comballe’ en, verder naar het noorden van Frankrijk omdat ze niet van een te warm klimaat houden, ‘Bouche Rouge’ en ‘Marron de Redon’.

Tamme kastanjes in de streek Castagniccia, bij Corte op Corsica

Afhankelijk van de bodemtype

Alle kastanjebomen hebben een zure bodem nodig (een pH tussen 4,5 en 6,5), die niet te droog is. De meeste soorten groeien goed als de bodem licht en goed gedraineerd is (ze houden van leemzandige, kiezelhoudende tot stenige bodems), zonder overmatige vochtigheid en vooral niet-kalkhoudend (wat chlorose en op min of meer lange termijn de dood van de boom zou veroorzaken). Hun wortelstelsel is diep en spreidt zich vervolgens breed uit, waardoor de bomen goed bestand zijn tegen hitte en zomerdroogte. Uw bodem moet dus over deze eigenschappen beschikken als u een kastanjeboom in uw tuin wilt planten.

Een absoluut zure bodem is noodzakelijk voor de levensduur van uw kastanjeboom

Op basis van zijn winterhardheid

Hoewel de tamme kastanje winterhard is en temperaturen tot -25 °C verdraagt, is hij niettemin gevoelig voor vroege en late vorst, evenals voor te lage wintertemperaturen. Dit kan de bloei beïnvloeden en daardoor de vruchtzetting in gevaar brengen. Afhankelijk van de regio moet je dus letten op rassen die vroeg of laat uitlopen.

‘Comballe’ behoort tot de rassen die in het voorjaar laat uitlopen, waardoor hij in veel regio’s kan worden aangeplant. Ook ‘Bouche Rouge’ is interessant in regio’s met late vorst, omdat hij laat uitloopt en bloeit.

Onder de tamme kastanjes die gevoelig zijn voor winter- en voorjaarsvorst en die geschikt zijn voor regio’s met een zacht klimaat in het zuidwesten van Frankrijk, vallen ‘Bouche de Bétizac’, ‘Marlhac’ en Marron de Lyon‘. Vanwege een zekere gevoeligheid voor kou zullen ‘Maraval ‘ en ‘Marigoule’ het goed doen in de warme regio’s van ons land.

Sommige tamme kastanjes zijn bijzonder gevoelig voor vroege vorst vanwege hun vroege bloei.

Vanwege zijn sierwaarde

Een boom van formaat: een tamme kastanje zal u en uw nakomelingen overleven! U moet hem alleen aanplanten in een grote ruimte in een grote tuin of solitair in een boomgaard, op een warme standplaats waar hij geen noemenswaardige concurrentie van schaduw zal hebben. Zijn bloei in de vorm van lange, rechtopstaande, lichtgele katjes aan het einde van het voorjaar is betoverend en bovendien heerlijk geurend, en de boom is zeer rijk aan nectar. Ook zijn prachtige herfstkleuren, tussen geel en roodbruin, worden gewaardeerd.
De botanische soort Castanea sativa is op zichzelf al bijzonder mooi en wordt 20 tot 30 m hoog en ongeveer 10 m breed. Maar sommige variëteiten die door kruisingen met de tamme kastanje zijn ontstaan, zijn ook zeer decoratief. Ze hebben bont blad, zoals Castanea sativa `Aureomaculata’, dat breed gemarmerd is met geel, of Castanea sativa ‘Variegata’, met crèmewitte bontheid, en ook de opmerkelijke Castanea sativa ‘Aspleniifolia’, met fijn ingesneden bladeren.

Links de tamme kastanje, rechts het blad van Castanea sativa ‘Aureomarginata’ (© Magyar – Wikimedia Commons)

Afhankelijk van de oogstperiode

De oogst van tamme kastanjes vindt plaats in het najaar, van eind september tot eind oktober in de meeste regio’s. De tamme kastanjes zitten in grote, stekelige bolsters, die eetbaar zijn, en misschien wilt u ook daarom een tamme kastanje kweken. De volledige rijpheid van de vruchten blijkt uit het vallen van de bolsters, die soms al geopend op de bodem terechtkomen.
De vruchtzetting verloopt meer of minder snel, afhankelijk van de variëteiten die door enten zijn verkregen: (‘Bouche Rouge’ is eerder traag — pas na minstens vijf jaar kweken – terwijl ‘Bournette’ sneller vruchten draagt, net als ‘Comballe’, ‘Marigoule’ of ‘Maraval’, vanaf het 3e of 4e jaar).

Vroege tamme kastanjes

Deze variëteiten openen het oogstseizoen vanaf half september: ‘Précoce Migoule’, de vroegste, gevolgd door ‘Précoce de Vans’, ‘Bournette’ en ‘Bouche de Bétizac’. ‘Maraval’ en ‘Marlhac’ zijn ook vroeg, met een oogst die al in september kan beginnen.

Halfvroege tot halflate tamme kastanjes

Voor een oogst van eind september tot half oktober: ‘Nouzillard’ wordt begin oktober geoogst. ‘Marlhac’, ‘Maraval’ en ‘Marso’, maar ook ‘Marigoule’, worden in de eerste helft van oktober geoogst. Ook ‘Comballe’ en ‘Sardonne’ (syn. Marron de Lyon’), ook bekend als Dorée de Lyon, en ‘Pourette’ zijn halflate tamme kastanjes.

Late tot zeer late tamme kastanjes

Hun vruchten worden in oktober geoogst, tot begin november: ‘Verdale’ en ‘Maridonne’ evenals ‘Belle Epine’ zijn late variëteiten. ‘Bouche Rouge’ en ‘Bouche de Clot’ zijn de laatste tamme kastanjes, tussen half oktober en eind oktober.

Castanea sativa ‘Maraval’ in het regionale natuurpark Périgord-Limousin (© Wikimedia commons – Blandine Gacka)

Op basis van de productiviteit ervan

Men kan ervoor kiezen om een of meerdere tamme kastanjebomen te planten, voornamelijk vanwege hun vruchten, die in de beroemde stekelige napjes groeien. Een volwassen boom produceert na 10 jaar 10 tot 20 kg vruchten. Maar je moet weten dat de boom rond zijn 30e tot 40e jaar het productiefst wordt. Afhankelijk van de variëteit, maar ook van de kwaliteit van de bodem en de bestuivers, is de opbrengst meer of minder groot… en stabiel.

‘Bouche de Bétizac’ en ‘Comballe (of Combasle)’ staan bekend om hun hoge opbrengst. Comballe is de ster onder de Franse tamme kastanjes, wat betreft de hoeveelheid die in Frankrijk wordt geoogst. Ook ‘Belle Epine’ en ‘Bournette’ blijken zeer productief te zijn. Bij ‘Maraval’ en ‘Marlhac’ zijn de vruchten groot en talrijk.

Sommige tamme kastanjebomen zijn veel productiever dan andere

Afhankelijk van de grootte en smaak van de vruchten

De smaak staat niet altijd in verhouding tot de grootte van de tamme kastanjes. Bij de tamme kastanje (Castanea sativa) zijn de bolsters met een doorsnede van ongeveer 2 cm vrij klein, wat lastig is bij sommige bereidingen.

De recente hybriden ‘Bouche de Bétizac’, ‘Marigoule’, ‘Bournette’, ‘Sardonne’ ( Marron de Lyon’) en ‘Précoce Migoule’ geven de grootste vruchten, maar niet noodzakelijk de fijnste smaak.
‘Comballe’ heeft een zoete smaak en een fijne textuur en ook ‘Bouche Rouge’ blijkt bijzonder aromatisch, maar weinig zoet. ‘Pourette’ heeft fijn en zoet vruchtvlees, terwijl ‘Nouzillard’ grote, ronde vruchten met een verfijnde en smakelijke smaak geeft. ‘Marron de Lyon’ en ‘Marlhac’ hebben eveneens grote vruchten, met eerder melig en zoet vruchtvlees.

Tamme kastanje ‘Marigoule’ (© Wikimedia Commons)

Afhankelijk van het gebruik van kastanjes of bladeren

De smaak van kastanjes varieert enorm afhankelijk van de grondsoort, de hoeveelheid zon en de grootte. In de keuken kunnen we ze op allerlei manieren gebruiken. Zo kunnen we ze als handfruit eten (gegrild, geroosterd of gekookt), verwerken tot gekonfijte kastanjes, kastanjejam of kastanjecrème, maar ook tot meel. Ook de productie van honing en het gebruik van de bladeren zijn uiteraard mogelijk, al komen deze toepassingen bij particulieren minder vaak voor.

• handfruit : hierbij gaat het om de zoetheid of de stevigheid van de vrucht. Als bijgerecht bij gevogelte, of gewoon gegrild als ‘warme kastanjes’, genieten we van de kastanje ‘Maridonne’ of ‘Comballe’, de heerlijke, zeer zoete ‘Sardonne’ of de van oorsprong Italiaanse ‘Aguyane’.
  Voor het maken van kastanjecrème is de zeer zoete ‘Pourette’ ideaal, net als ‘Maraval’.
• gekonfijte kastanjes : je kunt tamme kastanjes kweken om ze te verwerken tot gekonfijte kastanjes, een verfijnde lekkernij die in suikersiroop wordt gekonfijt. In dat geval geef je de voorkeur aan grote vruchten die tijdens het koken goed hun vorm behouden, weinig of geen tussenschotten hebben en regelmatig van vorm zijn, zoals ‘Bouche Rouge’. ‘Bouche de Clos’ of ‘Bouche de Clot’ worden vaak gebruikt om gekonfijte kastanjes te maken. Ook ‘Comballe’, met grote, zeer zoete vruchten, is interessant. ‘Dorée de Lyon’ (die niets anders is dan de Marron de Lyon of Sardonne), afkomstig uit de Italiaanse Piëmont, met een zoete smaak en grote, ronde vruchten, is eveneens een uitstekende keuze.
• kastanjehoning :  als je geïnteresseerd bent in de productie van kastanjehoning, want deze drachtplant is rijk aan pollen en de honing behoort tot de krachtigste en aromatischste, raden we je aan om zogenoemde longistamiene variëteiten te kiezen, dat wil zeggen variëteiten met lange meeldraden, die meer pollen produceren (bijen voeden zich voornamelijk met de mannelijke bloemen). Zo kun je bijvoorbeeld kiezen voor een variëteit als ‘Marigoule’.
• meel : tot slot geven wie zich willen toeleggen op de productie van kastanjemeel (glutenvrij) vaak de voorkeur aan variëteiten met kleine vruchten (voor 1 kg meel is bijna 4 kg fruit nodig): de botanische soort is dus perfect, net als bijvoorbeeld ‘Précoce de Vans’ met zijn kleine vruchten. Maar hoe kleiner de vruchten, hoe langer het schilwerk duurt…

N.B. : bruine kastanjebladeren (geoogst in het najaar) worden gebruikt om bepaalde Corsicaanse kazen te omwikkelen, maar ook de beroemde banon, een smakelijke geitenkaas uit de Alpes-de-Haute-Provence, en de Mothais uit Deux-Sèvres. Zo kunnen de kazen worden bewaard en krijgen ze dankzij de tannines in het kastanjeblad een houtachtige smaak. Alle kastanjebladeren zijn geschikt voor dit eeuwenoude gebruik!

Je zult je kastanjes waarschijnlijk gebruiken om ze gegrild, als kastanjecrème of als jam te eten… en waarom zou je niet proberen om gekonfijte kastanjes te maken?

Op basis van de voortplantingswijze: zelfbestuivend of niet

Het planten van twee of meer tamme kastanjebomen verdient altijd de voorkeur voor een goede kruisbestuiving en een goede vruchtzetting. Het is aan te raden bomen te kiezen met een vergelijkbare bloeiperiode. Sommige tamme kastanjebomen zijn echter zelfbestuivend, zoals Marron de Lyon en ‘Maraval’.

Op basis van de ziekteresistentie

Hybride kastanjebomen (vaak een kruising tussen Castanea sativa en de Japanse Castanea crenata) zijn beter bestand tegen de ziekten die bij deze boom bekend zijn. Zo zijn de tamme kastanjes ‘Marigoule’ en ‘Marsol’ goed bestand tegen de inktziekte (Phytophthora cambivora) en roest op de bladeren. ‘Bouche de Bétizac’ is dan weer vrij goed bestand tegen kanker van de schors (Cryphonectria parasitica). ‘Marlhac’ is over het algemeen goed bestand tegen ziekten. ‘Comballe’ is gevoelig voor ziekten en rotting, waardoor kastanjes minder lang houdbaar zijn.