Opuntia jamaicensis - Schijfcactus

De Opuntia jamaicensis is een compacte cactus van tropische oorsprong, maar met een lichte vorstbestendigheid. Hij vormt een klein, vertakt struikje dat even breed als hoog is, met schijven die meestal mooi glanzend groen zijn. De lichtgele bloei verschijnt in het voorjaar en de zomer en ontwikkelt zich tot sierlijke en eetbare rode vruchten. Zeer droogtetolerant, hij kan in de volle grond overleven in de milde winters van Zuid-Frankrijk. Elders kweekt men hem in pot om hem vorstvrij te overwinteren, en hij kan permanent een veranda sieren, omdat hij niet bang is voor zomerse hitte.

De Opuntia is een lid van de cactusfamilie (Cactaceae), die verzamelaars blijft fascineren met bijna 90 geslachten in de meest uiteenlopende vormen, variërend van bolvormig zoals bij de bekende 'schoonmoedersstoel' (Echinocactus) tot zuilcactussen en nog veel meer. De Opuntia is een van de belangrijkste geslachten van de familie met bijna 250 soorten, waarvan de bekendste waarschijnlijk de Mexicaanse vijgcactus is, waarvan de vruchten worden gegeten in het Middellandse Zeegebied, waar hij is ingeburgerd. Ook wel Schijfcactus genoemd, is de Opuntia gemakkelijk te herkennen aan zijn karakteristieke uiterlijk, met schijven die zich spontaan vertakken. Bij deze cactussen zijn de schijven geen bladeren, maar stengels die zijn omgevormd tot afgeplatte segmenten (of cilindrisch, bij het verwante geslacht Cylindropuntia) die cladodiën worden genoemd. Het zijn chlorofylhoudende organen die de fotosynthese verzorgen in plaats van bladeren. De schijven dragen areolen, dit zijn omgevormde knoppen, en deze zijn bedekt met glochiden. Deze minuscule stekels, die ook voorkomen bij ongewapende soorten (zonder "grote stekels"), zijn zeer moeilijk uit de huid te verwijderen. De areolen produceren daarnaast een of meer duidelijk zichtbare stekels die minder verraderlijk zijn dan de glochiden.
De Opuntia jamaicensis is zoals de soortnaam al aangeeft afkomstig uit Jamaica, met een tropisch klimaat. Desondanks kan deze Opuntia korte vorst van ongeveer -7°C verdragen onder zeer goede omstandigheden (droge vorst in goed gedraineerde grond). In zijn natuurlijke habitat groeit hij in droge open savannes. Hij vormt een goed vertakte plant met een bescheiden omvang, meestal 60 tot 80 cm hoog en even breed. De schijven hebben een omgekeerd eironde vorm, min of meer langwerpig, met een versmalde basis, en zijn gemiddeld 10 cm lang en 5 cm breed. Soms grijsgroen getint, zijn ze meestal mooi diepgroen, relatief donker, en het oppervlak is zijdeachtig tot glanzend. Hun areolen zijn voorzien van glochiden en sommige dragen daarnaast een tot drie, soms vier stekels. Deze zijn ongeveer 2 tot 2,5 cm lang, wit tot goudkleurig, en komen vaker voor in het bovenste deel van de schijf. Vanaf mei verschijnen de bloemen, die kort leven, maar zich regelmatig vernieuwen tot juli-augustus. Ze zijn lichtgeel, met een hart van bleekgele meeldraden en witte helmknoppen, hebben een diameter van 4 tot 6 cm en ontwikkelen zich aan de rand van de schijven. Ze veranderen vervolgens in rode vruchten, zeer decoratief en eetbaar, maar voorzichtig te hanteren omdat ze net als de schijven zijn bewapend met glochiden.

De Opuntia jamaicensis is interessant voor verzamelaars in Zuid-Frankrijk, met name aan de Côte d'Azur, waar hij buiten geplant kan worden. Elders in Frankrijk kiezen liefhebbers van schijfcactussen voor veel winterhardere soorten, zoals de Opuntia engelmannii om een droge tuin met een exotische uitstraling te creëren. De O. jamaicensis is ook interessant voor de teelt in een veranda, vanwege zijn kleine formaat en zijn grote weerstand tegen droogte en hitte. Aan de Middellandse Zeekust past zijn bijzondere grafische vorm perfect naast de massieve rozetten van Agaves, de plukken fijne vezels van Dasylirions of de bredere van Yuccas en alle vetplanten die aan warme streken doen denken.