Asplenium ceterach - Schubvaren

De Asplenium ceterach, ook wel Schubvaren of Muurvaren genoemd, is een kleine, groenblijvende soort die van nature groeit in rotsspleten en oude kalkstenen muren, in het grootste deel van ons land, behalve in het noordoosten. Hij is herkenbaar aan zijn lange, smalle en diep ingesneden bladeren die zich ontrollen als varenkrullen en dichte rozetten vormen. Relatief winterhard en droogtebestendig, zal deze bescheiden varen die leeft van wind en water alle schaduwrijke plekken waar weinig aarde is verfraaien, zoals de voegen van muurtjes en rotstuinen waar hij zich spontaan uitzaait.

De Asplenium ceterach behoort tot de Streepvarenfamilie (Aspleniaceae), die ongeveer 700 soorten varens omvat, zowel terrestrische als epifytische (groeiend op takken) of lithofytische (groeiend op rotsen). Zijn verspreidingsgebied omvat Eurazië met milde winters en de mediterrane regio's. Het is een vaste plant met een rechtopstaande wortelstok, die lage, uitgespreide maar zeer dichte pollen vormt van 15 cm hoog en 30 cm breed. Elke pol bestaat uit een veelvoud aan bladeren, varenbladeren genoemd. Deze langwerpige varenbladeren, 15 tot 20 cm lang, zijn verdeeld in ovale tot driehoekige, ongedeelde pinnulae of lobben die direct aan de hoofdnerf (rachis) vastzitten. De onderkant is bedekt met zilverachtige schubben die naar roodbruin verkleuren. De varenbladeren blijven in de winter aan de plant, maar kunnen in de zomer bij droogte uitdrogen en zich oprollen, zonder dat dit de overleving van de plant schaadt. Hun kleur is lichtgroen wanneer ze in het voorjaar ontrollen, en wordt later donkergroen. De voortplanting van deze varen gebeurt door de productie van sori, kleine ronde hoopjes sporangia die op hun beurt minuscule sporen bevatten. Deze sori, donkergeel tot bruin van kleur, vormen zich in het hart van de lente aan de onderkant van de varenbladeren. Deze Asplenium verdraagt zomerdroogte en kalkhoudende substraten zeer goed.

Deze kleine varen die houdt van schaduw of halfschaduw vindt zijn plek in de rotstuin, bovenop muurtjes of in de voegen van droogstaande stenen muren, die slechts zelden directe zon ontvangen. Je kunt hem ook in potten kweken, in een zeer drainerend mengsel, verrijkt met grind. Onder goede omstandigheden zaait hij zich overal een beetje uit, altijd in rotsspleten, bij voorkeur in de schaduw, nooit op droge, open plekken. Hij zal vaak gezelschap hebben van Muurleeuwenbek (Cymbalaria muralis) maar ook van Leverbloempje (Hepatica nobilis), eveneens verwilderend en robuust. Zet hem ook aan de voet van bladverliezende struiken of langs een pad, op plekken waar de grond arm en droog is. Je kunt deze Asplenium combineren met Elfenbloemen (Epimedium), Napolitaanse cyclamen (Cyclamen hederifolium), ...

De Schubvaren is ook een geneeskrachtige plant die vroeger werd gebruikt om longaandoeningen te behandelen. Deze varen wordt nog steeds gebruikt in de fytotherapie.