Liquidambar, amberboom: planten, snoeien en onderhoud

Beschrijving en plantkunde

De Liquidambar is een bladverliezende boom uit de familie van de Hamamelidaceae, net als de Hamamelis en Parrotia. Het geslacht omvat vier boomsoorten die afkomstig zijn uit gematigde bossen en van de oevers van grote waterlopen in Amerika, Turkije en Azië.

De Liquidambar styraciflua, ook wel ‘amberboom’ genoemd, is de bekendste soort. Er bestaan veel cultivars die geselecteerd zijn vanwege hun groeiwijze, bescheidener afmetingen en de vorm en kleur van hun loof, zoals ‘Gum Ball’, een dwergvariëteit die niet hoger wordt dan 3 m, ‘Golden Sun’ met lichtgeel loof in het voorjaar dat in de zomer groen wordt, en ‘Aurea’ met groen loof met gele vlekken.

De Liquidambar orientalis, de ‘oosterse amberboom’ of ‘Styrax du Levant’, afkomstig uit Turkije, de Liquidambar acalycina, de ‘Chinese amberboom’, die beide kleiner blijven dan hun Amerikaanse verwant, en de uit Taiwan afkomstige Liquidambar formosana, met loof dat in het najaar net zo prachtig verkleurt, vullen het geslacht aan.

In zijn natuurlijke groeiplaats kan de amberboom tot 40 m hoog worden, maar in onze streken wordt hij gemiddeld nauwelijks hoger dan 20 m en 3 tot 5 m breed. De groei is de eerste jaren langzaam en daarna vrij snel. Hij vormt tamelijk snel een statige boom. De nieuwe variëteiten hebben bescheidener afmetingen en worden na 10 jaar zelden hoger dan 10 m en breder dan 3-4 m. De boom heeft een zeer lange levensduur van ongeveer 150 jaar.

Slank of zuilvormig, kegelvormig of piramidaal, en soms bolvormig (‘Gum Ball’) of afgerond, verschilt de groeiwijze van de Liquidambar aanzienlijk per soort en cultivar. Meestal heeft hij echter een piramidale, soms vrij onregelmatige vorm die met de leeftijd ronder wordt.

Liquidambar styraciflua – botanische illustratie van P.J. Redouté

Op een krachtige penwortel ontwikkelt deze zeer mooie boom een zeer rechte stam met kurkachtige, donkergrijze schors die met de leeftijd roodbruin wordt en barst. De jonge twijgen vertonen rimpels die bij het ouder worden uitgroeien tot een soort kurkachtige uitwassen. Het hout is waardevol en lijkt zo sterk op dat van de walnoot dat de liquidambar in de volksmond de ‘satijnwalnoot’ wordt genoemd. De schors verspreidt een kaneelgeur en laat een hars vrijkomen, styrax of amberboomhars genoemd, die soms ook ‘Peruaanse witte balsem’ wordt genoemd. Deze hars gaf de boom zijn naam liquidambar, wat ‘vloeibaar’ en ‘amber’ betekent, als verwijzing naar dit balsemachtige, aromatische amberkleurige sap dat uit de schors stroomt wanneer die wordt ingesneden.

De Liquidambar wordt bijzonder gewaardeerd om zijn elegante bladverliezende loof, dat zich tooit met schitterende tinten en de tuin vult met warme, kruidige kleuren wanneer de dagen in het najaar korter worden. Het loof bestaat uit grote handvormige bladeren, verdeeld in 3 tot 7 driehoekige of ronde lobben (Liquidambar styraciflua ‘Rotundiloba’), die min of meer ingesneden zijn en aan esdoornbladeren doen denken. De bladeren van de amberboom staan echter afwisselend en niet tegenoverstaand aan de twijgen. Ze zijn 10 tot 18 cm breed, fijn getand langs de rand, behaard en aan de onderzijde van de bladschijf ruw behaard met roodbruine haren.

Dit weelderige handvormige loof verspreidt een terpentijngeur wanneer het wordt gekneusd.

Net als veel bomen uit de familie van de Hamamelidaceae krijgt de liquidambar in het najaar prachtig gekleurd loof. De bladeren zijn van lichtgroen tot glanzend donkergroen, soms felgroen met gele vlekken en spatten of van het voorjaar tot de zomer grijs met een crèmekleurige rand. In het najaar kleuren ze goud, oranje, okergeel, koperkleurig, karmijnrood tot granaatrood en paarsroze, in meer of mindere mate afhankelijk van de cultivars en de groeiomstandigheden.

De bloei van de amberboom is onopvallend. In het voorjaar, in april, verschijnen kleine groengele, zonder kroonbladen, eenslachtige bloemen. De amberboom is een eenhuizige soort: de mannelijke en vrouwelijke bloemen groeien aan dezelfde boom. Ze vormen rechtopstaande katjes in aren van 5 tot 7,5 cm lang of stekelige, hangende bloemkluwens van 1 tot 3 cm doorsnee, afhankelijk van het feit of het om mannelijke of vrouwelijke bloemen gaat.

Pas na 25 jaar teelt veranderen de vrouwelijke bloemen met hun groene punten in vruchten, bruine, bolvormige doosvruchten van 2,5 tot 3,4 cm die kleine gevleugelde zaden vrijgeven, die doen denken aan de vleugelnoten van esdoorns. Ze blijven lang in de winter aan de twijgen hangen aan een lange steel.

Liquidambar styraciflua: groen loof dat in het najaar schitterend verkleurt en de vrucht

De zeer winterharde liquidambar verdraagt winterse omstandigheden tot -15-20 °C en soms zelfs lagere temperaturen. Hij groeit in de zon en krijgt zijn mooiste kleuren in niet-kalkhoudende grond (licht zuur), diep, zwaar (klei), voedselrijk en vochtig. Het is een gemakkelijke boom die tijdelijk onder water staande grond verdraagt en zelfs zeewind en vervuiling aankan.

Je kunt hem zowel solitair op een groot gazon in een groot park of in een ruime tuin planten, bij een vijver, als in een rij langs een brede laan of op de perceelsgrens in een tuin aan zee.

De hars, styrax of amberboomhars die door de Liquidambar wordt afgescheiden, kan als wierook worden verbrand en wordt zeer gewaardeerd om zijn dermatologische en antistresswerking en zijn vermogen om aandoeningen aan de luchtwegen te bestrijden. De Egyptenaren gebruikten hem om mummies te balsemen, terwijl de indianen hem kauwden als kauwgom! In de 19e eeuw, toen de Liquidambar in Europa werd geïntroduceerd, werd de amberboomhars gebruikt voor de bereiding van melkachtige producten of schoonheidsbalsems. Deze geurige gom wordt ook gebruikt als fixeermiddel voor parfum en veel toegepast door parfumeurs.

Ten slotte werd het geurige en waardevolle hout van de liquidambar zeer gewaardeerd in de meubelmakerij.

Belangrijkste soorten en variëteiten

Tegenwoordig zijn er talrijke cultivars van de Liquidambar styraciflua, de meest aangeplante soort in tuinen, geselecteerd vanwege hun groeiwijze, de kleur van hun loof en hun beperktere groei dan die van de botanische soort. Zo is de indrukwekkende omvang van deze boom op fraaie wijze herzien in de compactere vorm van cultivar ‘Gum Ball’, waardoor de amberboom eindelijk ook in onze kleinere tuinen past.

De populairste

Liquidambar styraciflua Gum Ball - Amberboom

Deze amberboom onderscheidt zich door zijn uiterst beperkte groei en zijn fraaie bolvormige groeiwijze. Een variëteit voor kleine tuinen!

• Bloeitijd mei
• Uiteindelijke planthoogte 3 m

Productfiche bekijken

Liquidambar styraciflua - Amberboom

Dit is de botanische soort, geliefd om zijn prachtige najaarskleuren, die variëren van oranje tot scharlakenrood en violet. Plant hem op een goed vrijgekomen plek in de tuin, solitair of in een rij, om hem in al zijn pracht te bewonderen.

• Bloeitijd mei
• Uiteindelijke planthoogte 20 m

Productfiche bekijken

Onze favorieten

Liquidambar styraciflua Aurea - Amberboom

Deze cultivar groeit duidelijk minder groot dan de botanische soort, waardoor hij bijzonder geschikt is voor kleine tuinen. Daarnaast valt hij op door zijn opmerkelijke bonte bladeren, die in het najaar oranjegeel tot scharlakenrood of roze kleuren.

• Bloeitijd mei
• Uiteindelijke planthoogte 9 m

Productfiche bekijken

Liquidambar styraciflua Rotundiloba - Amberboom

Deze variëteit onderscheidt zich van de botanische soort door de vorm van zijn bladeren, die in ronde lobben zijn verdeeld. Met zijn slanke, kegelvormige groeiwijze komt hij goed tot zijn recht in grote tuinen, solitair of om een pad te accentueren.

• Bloeitijd mei
• Uiteindelijke planthoogte 18 m

Productfiche bekijken

Liquidambar styraciflua Worplesdon - Amberboom

Deze prachtige cultivar valt op door een meer kegelvormige groeiwijze dan de botanische soort en door zijn zeer decoratieve, geurende loof, dat in het najaar geeloranje kleurt. Ook geschikt om solitair of in een rij te telen.

• Bloeitijd mei
• Uiteindelijke planthoogte 12 m

Productfiche bekijken

Liquidambar planten

Waar planten?

De amberboom is goed winterhard tot -15° à -20 °C, waardoor hij in alle regio’s kan worden aangeplant. In gebieden met lange winters geeft u hem echter een goed beschutte plek, omdat late nachtvorst zijn katjes kan beschadigen. Omdat de amberboom afkomstig is uit vochtige gebieden en goed bestand is tegen zeewind, doet hij het goed in het regenachtige klimaat aan de kust.

Hij heeft zo veel mogelijk licht nodig om in het najaar mooie kleuren te krijgen.

Hij kan gemakkelijk in de zon worden geplant, die zijn schitterende herfstkleuren versterkt. Hij houdt van zware, vochtige grond. Hij heeft kleiachtige of leemachtige, rijke, diepe en in de winter goed doorlatende, vochtige tot zelfs natte bodem nodig, omdat hij voor een goede groei een zekere vochtigheid in de bodem verlangt. Zijn wortel kan tijdelijke onderdompeling verdragen, maar verdraagt moerassige grond absoluut niet!

Hij geeft de voorkeur aan eerder zure, in elk geval niet-kalkhoudende grond. Hoewel deze boom gevoelig is voor kalk, is hij bestand tegen stedelijke vervuiling en daardoor een goede kandidaat voor stadstuinen.

Omdat zijn penwortel verplanten slecht verdraagt, moet u goed nadenken over de plek die u hem geeft voordat u hem plant. Eenmaal goed geworteld groeit hij namelijk ongeveer 40 tot 50 cm per jaar. Geef hem de ruimte die hij nodig heeft, want de grootste amberbomen bereiken op volwassen leeftijd gemiddeld een hoogte van 20 tot 22 m en een breedte van 7 m.

Om optimaal te genieten van zijn opmerkelijke herfsttooi en elegante silhouet, reserveert u voor deze boom een ruime, open plek in de tuin.

Door zijn indrukwekkende afmetingen is hij een prachtig exemplaar om solitair op een groot gazon in een ruim park of een grote tuin te planten, als laanboom om majestueus een laan te omzomen of een vijver te beplanten waarin hij zich kan weerspiegelen.

In een tuin waar de ruimte beperkt is, kiest u voor het aanvullen van een heesterbosje of een vrije haag liever voor een dwergvariëteit van de amberboom, zoals Liquidambar styraciflua ‘Gum Ball’, die niet hoger of breder wordt dan 3 m.

Wanneer planten?

U plant de amberboom bij voorkeur in het najaar, van september tot november, zodat hij voor de winter goed kan wortelen. Planten in een pot kunnen ook in het voorjaar, van februari tot april, worden geplant. Vermijd daarbij perioden met vorst of hoge temperaturen.

Hoe planten?

In zeer kalkrijke grond adviseren wij om bij het planten heidegrond toe te voegen. Verplaats de amberboom niet meer zodra hij goed is aangeslagen, want zijn wortel verdraagt verplanten zeer slecht. Zorg voor voldoende ruimte: houd minstens 5 tot 8 m plantafstand tot een andere boom aan, en 3 tot 5 m voor cultivars die minder groot worden. U kunt hem ook in een groep van 3 of 5 planten om een werkelijk majestueus bosje te vormen.

Om uw amberboom te planten:

• Begin met het graven van een ruim plantgat dat minstens drie keer zo groot is als de wortelkluit
• Verspreid grind over de bodem van het plantgat om de drainage te bevorderen
• Vermeng de tuingrond voor de helft met potgrond en voeg bij kalkrijke grond ook heidegrond toe
• Voeg goed verteerde compost toe
• Plant de boom op dezelfde hoogte als de wortelhals
• Steun de boom indien nodig
• Druk de grond aan en geef regelmatig water tot de plant is aangeslagen en ook tijdens de eerste jaren
• Breng mulch aan om de grond rond de voet tijdens warme perioden vochtig te houden

Raadpleeg voor een geslaagde aanplant onze video over het correct planten van een boom.

Onderhoud en snoei van de Liquidambar

De Liquidambar vraagt maar weinig onderhoud en groeit zonder bijzondere verzorging.

De eerste jaren heeft hij regelmatig water nodig. Houd in de zomer zijn waterbehoefte in de gaten en geef bij droog weer overvloedig water. Eenmaal goed aangeslagen, neemt hij genoegen met regenwater!

Een goede mulchlaag helpt in de zomer om de bodem fris te houden en beschermt in de winter de jonge bomen tegen strenge vorst.

Verbeter elk voorjaar de bodem met een goede organische meststof, zoals stalmest of compost.

Snoei is niet nodig en wordt evenmin aanbevolen. In het najaar of aan het einde van de winter kun je alleen ingrijpen om dood, droog of beschadigd hout te verwijderen. Tussen half augustus en eind september kun je verkeerd geplaatste of overtollige takken licht snoeien.

De Liquidambar is op een geschikte standplaats ongevoelig voor ziekten.

Vermeerderen

De amberboom kan worden vermeerderd door zaai (een zeer lang proces: het kan tot 2 jaar duren voordat de kieming begint), door wortelopslag te scheuren, door stekken (tamelijk onzeker) en door afleggen.

Door wortelopslag te scheiden

Dit is ongetwijfeld de eenvoudigste vermeerderingsmethode. Sommige amberbomen hebben de neiging om wortelopslag rond de moerplant te vormen. Scheid de wortelopslag in het najaar met een spade en snijd de wortel zo dicht mogelijk bij de hoofdstam door. Verspeen deze jonge planten meteen in vochthoudende grond.

Door afleggen

Het afleggen van Liquidambar is eenvoudig en levert een nieuwe plant op die identiek is aan de moerplant, maar de wortelontwikkeling verloopt zeer langzaam.

• Buig in het najaar een van de lage takken naar de voet van de boom
• Verwijder de bladeren van dit deel van de stengel en snijd de schors over enkele centimeters in
• Graaf een vore in de buurt van de moerplant
• Leg de tak hierin en begraaf een deel ervan, zodat hij wortels vormt
• Vul de vore weer met grond en zet de aflegger vast met metalen haken
• Breng het uiteinde weer omhoog en steun het bovengrondse deel
• Je kunt de aflegger van de moerplant scheiden en in de volle grond planten zodra hij voldoende wortels heeft

Stekken van liquidambar

• Neem in de herfst-winter met een snoeischaar houtstekken van 20 cm lang
• Verwijder de bladeren van het onderste deel van de stengel
• Plant de stekken in kweekpotjes, in een mengsel van zand, turf en vochtige grond
• Houd het substraat vochtig totdat ze wortels hebben gevormd
• Het aanslaan duurt lang en kan meerdere jaren in beslag nemen
• Verpot ze zodra ze goed geworteld zijn afzonderlijk in potten gevuld met compost en plant ze het volgende najaar uit

Amberboom combineren

De amberboom heeft veel ruimte nodig. Het is een boom die op zichzelf al prachtig is en als majestueus middelpunt op een gazon in een grote tuin uitstekend tot zijn recht komt. Toch laat hij zich gemakkelijk combineren met andere planten die van dezelfde koele omstandigheden en diepe bodems houden. Omdat hij zowel bestand is tegen luchtvervuiling als tegen zeewind, komt hij uitstekend tot zijn recht in een grote stadstuin en in tuinen aan de kust, waar hij een pad kan accentueren. Met zijn kleurrijke loof is hij onmisbaar voor het creëren van prachtige herfstsferen.

Combineer hem voor een symfonie van kruidige tinten met andere bomen en heesters met kleurrijk loof, zoals de Ginkgo biloba, Acer of Japanse esdoorns, Cornus, berken en toverhazelaars.

Een voorbeeld van een herfstcombinatie in een boomgroep: Liquidambar styraciflua, Liriodendron tulipifera, Nyssa sylvatica en Parrotia persica

Je creëert in het najaar een schitterende boomgroep door hem te combineren met een tulpenboom (Liriodendron tulipifera), Oxydendron arboreum, Parrotia persica en de zwarte tupeloboom, die zich eveneens tooien met schitterende herfstkleuren.

Deze boom houdt van zure bodems en kan als achtergrond dienen voor een combinatie van zuurminnende heesters, zoals dwergrododendrons, hortensia’s en Chinese azalea’s.

Om optimaal van zijn pracht te genieten, plant je hem tegen een achtergrond van permanent groen, bestaande uit coniferen zoals Pinus peuce of Macedonische den, de Taxodium distichum of moerascipres en de Metasequoia glyptostroboides ‘Gold Rush’.

Een combinatie-idee: Liquidambar styraciflua (of de prachtige variëteit ‘Worplesdon’), Robinia pseudoacacia ‘Frisia’, waarin je een ramblerroos zoals ‘American Pillar’ of ‘Maria Lisa’ kunt laten klimmen, Cedrus libani ‘Atlantica ‘Glauca’, Festuca ‘Intense Blue’, Sedum ‘José Aubergine’ en Origanum vulgare ‘Aureum’

Begeleid zijn heldergroene loof in het voorjaar en de zomer met voorjaarsbollen in limoengroen en wit, zoals narcissen, Hollandse irissen, Anemone nemorosa en botanische tulpen, en laat een Clematis montana erin klimmen om deze betoverende lentesfeer compleet te maken.

Bedek de voet met enkele wintergroene bodembedekkende vaste planten, zoals kruipend zenegroen of purperklokjes met schitterend wintergroen baksteenrood of purperrood blad, klit, een bontbladige klimop, ooievaarsbekken of een geurviooltje, die de wortels koel houden.

De kleinere amberbomen laten zich gemakkelijk combineren met een rode hazelaar, een dwerg-Japanse esdoorn, een Ginkgo biloba ‘Blagon’, een Toona sinensis ‘Flamingo’  of Chinese mahonieboom.