Haricot kilomètre: zaaien, kweken en oogsten

Beschrijving en plantkunde

De kousenband behoort tot het geslacht Vigna, waartoe soorten uit de tropische en subtropische gebieden van de Oude Wereld behoren, met andere woorden uit Azië en Afrika. Sommige van deze kruidachtige planten zijn als groenteplanten in cultuur gebracht, zoals Vigna unguiculata subsp. sesquipedalis, onze kousenband. Tot het geslacht Vigna behoren ook de mungboon (Vigna radiata) en de kousenband (Vigna unguiculata), die in Afrika veel wordt gegeten. Deze twee bonen worden voornamelijk als gedroogde peulvruchten geteeld.

Botanische plaat

Maar laten we ons richten op deze bijzondere kousenband, die ook wel kilometererwt, aspergeboon of lange kousenband wordt genoemd. Deze volksnamen zorgen voor verwarring rond deze kousenband, die niet echt een boon (Phaseolus) is. De kousenband is in onze streken weinig bekend, maar wordt in Zuidoost-Azië veel gegeten. Toch kwam deze plant vóór de boon uit Amerika. De kousenband werd waarschijnlijk 5000 tot 6000 jaar geleden in Abessinië gedomesticeerd en verspreidde zich vervolgens naar India en China, om later in de middeleeuwen Europa te bereiken. Tot de boon, rechtstreeks vanuit Amerika aangevoerd in de ruimen van schepen, de kousenband verdrong. De “bonen” van de soort Vigna staken op hun beurt de zee over met de tot slaaf gemaakte mensen en raakten eerst ingeburgerd op de Antillen en daarna in Zuid-Amerika.

Vandaag de dag is de kousenband een van de belangrijkste groenten die in Zuidoost-Azië worden geteeld, vooral in Taiwan, Bangladesh en de Filipijnen, waar hij bekendstaat als “het vlees van de armen”. Dat komt eenvoudigweg doordat het een groenteplant uit de familie van de Fabaceae (voorheen vlinderbloemigen) is, die rijk is aan plantaardige eiwitten.

Botanisch gezien is Vigna een kruidachtige plant die als groenteplant wordt geteeld en een klimmende groeiwijze heeft. Deze plant wordt sinistrors genoemd: haar windende, ongewapende stengels wikkelen zich van rechts naar links, tegen de wijzers van de klok in. Deze stengels kunnen tot 4 meter lang worden en zich om hun steun winden.

De driehoekige bladeren staan langs de stengels, zijn drietallig en hebben een spitse top. Ze worden tot 12 cm lang.

Drietallig blad van de kousenband

Van juli tot september verschijnen aan het blad vlinderbloemige bloemen. Ze staan per twee of alleen aan het uiteinde van de stengels, op een lange bloemsteel. De bloemen hebben een mooie gele kleur met paarse weerschijn.

De bloemen ontwikkelen zich tot dunne, lange peulen. Ook hier doet de kousenband zijn naam eer aan door de lengte van zijn eetbare peulen, die afhankelijk van de variëteit tot een meter lang kunnen worden. Deze cilindervormige peulen zonder draad zijn groen of rood en groeien in trossen. Ze bevatten meestal witte, niervormige zaden die weinig smaakwaarde hebben, in tegenstelling tot de zaden van hun verwanten, de kousenband en de mungboon.

De kousenband komt oorspronkelijk uit de tropische en subtropische gebieden, waar hij op grote schaal wordt geteeld. Hij is bijzonder vorstgevoelig, maar goed bestand tegen droogte. De zaden hebben bovendien minimaal 20 °C nodig om te kiemen.

Net als alle planten uit de familie van de Fabaceae is Vigna unguiculata subsp. sesquipedalis een bodemverbeterende plant. De kousenband heeft wortels met wortelknolletjes waarin de aerobe bodembacteriën Rhizobium leven. De plant onderhoudt hiermee een echte symbiose. Deze bacteriën kunnen stikstof uit de lucht binden en beschikbaar maken voor de plant. De bodem wordt zo op natuurlijke wijze verrijkt met stikstof, een zeer interessante eigenschap in het kader van vruchtwisseling of combinatieteelt.

Door de aanwezigheid van wortelknolletjes aan de wortels is de kousenband een bodemverbeterende plant

De verschillende rassen kilometerbonen

Vigna unguiculata subsp. sesquipedalis omvat meerdere variëteiten, afgeleid van de botanische soort met lange hangende peulen. De zeer productieve variëteit ‘Tapir’ heeft donkergroene, bijna glanzende peulen. Sommige variëteiten produceren paarse peulen van 50 cm lang, zoals ‘Red Noddle’. De variëteit ‘Mosaïque’, met een hoge opbrengst, biedt roze en wit gevlekte peulen die zeer knapperig zijn en zoet smaken.

Onze favoriete variëteiten

Kousenband - Vigna unguiculata

De botanische variëteit van de kousenband produceert 80 cm lange peulen, verzameld in hangende trossen

• Bloeitijd juni tot augustus
• Uiteindelijke planthoogte 4 m

Productfiche bekijken

Kousenband Metro Nano dwergvorm

Deze andere variëteit van de kousenband is dwergvormig, maar biedt peulen van ongeveer 45 cm

• Bloeitijd juni tot september
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

Kousenbonen planten

Waar planten?

Wat de bodem betreft, is de kousenband niet erg veeleisend. Een gewone tuingrond die losgemaakt en goed gedraineerd is, volstaat ruimschoots. Kalkrijke bodems verdraagt hij daarentegen niet. Je kunt compost toevoegen, maar doe dat in het najaar voorafgaand aan het zaaien. Bewerk de bodem goed voordat je zaait, want kousenband houdt niet zo van verdichte bodems.

Zijn eisen hebben meer te maken met de temperatuur en dus met zijn standplaats. Als tropische en subtropische plant heeft kousenband warmte nodig. En dat gedurende een lange zomerperiode. De zaden moeten daarom in de volle zon en beschut tegen de wind worden geplant.

In het zuiden van Frankrijk wordt kouseband in de volle grond gezaaid. Elders is direct zaaien onzekerder, dus kun je beter kiezen voor bedekte teelt of een tunnel.

Om de zaden te zaaien, moet de bodem een temperatuur van minstens 20 °C hebben bereikt.

Zoals alle vlinderbloemigen houdt kousenband niet van de nabijheid van lookachtigen. Plant hem dus niet naast knoflook, uien of sjalotten.

Wanneer planten?

Voor zaaien in de volle grond moet je wachten tot mei. Zodra de IJsheiligen voorbij zijn, is alle kans op late nachtvorst geweken. Het zaaien kan doorgaan tot half juni.

Onder glas wordt in april gezaaid. De jonge planten worden half mei verspeend.

Hoe planten?

In de volle grond wordt in zaaikuiltjes van 2 tot 3 zaden gezaaid, met minstens 50 cm tussenruimte. De zaden worden 6 cm diep ingezaaid. Elke rij staat 70 cm uit elkaar.

Als je in rijen wilt zaaien, leg dan om de 30 cm een zaad op 3 cm diepte.

Onder glas wordt kousenband in kweekpotjes of op een zaaitray gezaaid. Reken op één zaad per vakje, op 3 cm diepte. 4 weken na het zaaien worden de kiemplanten in de volle grond in de zon verspeend, of onder een tunnel als je niet zeker bent van een lange warme periode.

De verzorging van kouseband

Eenmaal gezaaid heeft de kouseband maar weinig verzorging nodig. Hij is zeer resistent tegen droogte en heeft geen water nodig. Net als bij sperziebonen kan er echter worden aangeaard zodra de planten 25 tot 30 cm hoog zijn. Schoffelbeurt en schoffelbeurten zijn nooit overbodig.

Door de krachtige windende stengels, die zoals gezegd 3 tot 4 meter lang kunnen worden, hebben kousebonen een goede ondersteuning nodig. Je kunt stevig metalen draadgaas gebruiken, sterke touwen die tussen palen zijn gespannen, of stokken in de vorm van een tipi of wigwam plaatsen. Je kinderen zullen er ongetwijfeld snel in gaan spelen!

Onder gunstige teeltomstandigheden kunnen kousebandplanten 3 tot 4 meter hoog worden en de peulen 1 meter lang.

In Afrika, waar de kouseband wordt gekweekt, leiden tuiniers hem langs maïs.

De kouseband is weinig vatbaar voor ziekten en plagen. Staat hij in een kas of tunnel, dan is er door de afgesloten atmosfeer altijd een risico op een invasie van rode spint, die eigenlijk mijten zijn. Vaak volstaat het om het blad met vers water te besproeien en de ruimte te beluchten.

De oogst en het bewaren van kouseband

Ongeveer twee tot drie maanden na het zaaien zijn de peulen van de kousenboon klaar om te worden geoogst. De oogst loopt dus van juli tot september-oktober als de weersomstandigheden goed zijn.

Afhankelijk van de variëteit van de kousenboon worden de peulen geplukt wanneer ze 30 tot 40 cm lang zijn. Daarna verliezen ze aan malsheid en smaak. Net als bij sperziebonen wordt er om de 2 tot 3 dagen geoogst.

Idealiter worden de peulen van de kousenboon om de 2 tot 3 dagen geoogst wanneer ze 30 tot 40 cm lang zijn.

Kousenbonen zijn kort houdbaar. Ze kunnen 2 tot 3 dagen in de groentelade van de koelkast worden bewaard, gewikkeld in een vochtige theedoek. Daarna worden de peulen slap.

Hoe kook je deze bijzondere bonen?

Deze verrassende bonen hebben een smaak die het midden houdt tussen sperziebonen en asperges. Ze worden gekookt in kokend water of gestoomd, maar kunnen ook ongeveer tien minuten worden gewokt of gebakken in een koekenpan, met knoflook, bieslook en specerijen. Denk er wel aan ze vóór het koken in kleine stengel-/worteldelen te snijden. Daarna kunnen ze worden geserveerd bij vlees of vis met saus,

Als je kilometerbonen iets rijper zijn geoogst, kun je ze frituren. Kilometerbonen kunnen ook rauw in salades worden gegeten.