Parfumeursplanten

Welke delen van de plant worden in de parfumerie gebruikt?

Naast bloemen en vruchten gebruiken parfumeurs ook andere delen van de plant om kostbare geurstoffen te winnen:

• Bloemen: de roos, het lelietje-van-dalen, de sering, de mimosa, de fresia, de boerenjasmijn, de narcis, de trompetnarcis, de hyacint, de jasmijn, de sinaasappelbloesem, de magnolia, de gardenia, de ylang-ylang, de tiarébloem, de anjer, de muurbloem, het viooltje…
• Vruchten: citrusvruchten, vanille, de kokosnoot, de meloen, de watermeloen, de grapefruit, de kiwi, de perzik…
• Bladeren: de lavendel, de rozemarijn, de tijm, de salie, de alsem, de munt, de patchouli, de eucalyptus, de geranium…
• Wortels: de iris, de vetiver, de gentiaan…
• Hout: sandelhout, cederhout, de cipres, berkenhout…
• Schors: pokhout, kaneel, amyris…
• Harsen en gommen: mirre, wierook, benzoë…
• Zaden van geurende planten: kardemom, de koriander, gember, anijs, jeneverbessen, nootmuskaat, peper…

Hoe haal je de geur uit de plant?

De geurstoffen uit parfumplanten kunnen worden gewonnen volgens verschillende technieken: afhankelijk van de gebruikte methode worden de extracten «etherische oliën» of «absoluten» genoemd. Er zijn verschillende extractiemethoden:

• Hydrodistillatie: de planten worden in water geplaatst op een geperforeerde plaat boven een alambiek die met te verwarmen water is gevuld. De waterdamp condenseert en wordt etherische olie.
• Enfleurage: bij warme enfleurage worden de planten in kookpotten gedaan, zodat ze in vet smelten. Bij koude enfleurage worden ze uitgespreid over beide glazen kanten van een raamwerk, bedekt met geurloos vet. Deze techniek wordt aanbevolen voor kwetsbare bloemen, zoals jasmijn of de narcis.
• Extractie met vluchtige oplosmiddelen: hierbij wordt de geurstof opgelost in een oplosmiddel (hexaan of ethanol), dat vervolgens verdampt.
• Koude persing: dit procedé wordt gebruikt om de essence uit de schillen van citrusvruchten te winnen. Er wordt een hydraulische pers gebruikt, waarna de etherische olie door centrifugatie van het vruchtensap wordt gescheiden.

Welke 7 fundamentele geurgroepen zijn er?

Vanwege de grote verscheidenheid aan geuren heeft de parfumindustrie 7 grote, fundamentele geurklassen onderscheiden (die zelf zijn onderverdeeld in verschillende facetten of subcategorieën):

• Aromatisch

De aromatische familie bestaat uit aromatische planten zoals tijm, rozemarijn en salie en speelt een belangrijke rol in mannengeuren, waaraan ze een viriele noot geeft. Traditioneel wordt ze gecombineerd met hesperidiumakkoorden, die tegelijk fris en verkwikkend zijn, of met kruidige noten.

• Houtachtig

De belangrijkste ingrediënten van de houtachtige familie zijn sandelhout, patchouli, ceder en vetiver, typisch voor de parfumerie voor mannen: het zijn tegelijk warme, elegante en droge akkoorden, die kunnen worden gecombineerd met aromatische, maritieme, fruitige of muskusachtige noten.

• Chypre

De chyprefamilie is vernoemd naar het parfum ‘Chypre’ van François Coty, dat in 1917 uitkwam. Ze omvat uitgesproken, gemakkelijk herkenbare essences, zoals bergamot en eikmos, die vervolgens worden verzacht door andere bloemige of fruitige noten.

• Bloemig

De essentiële en veelzijdige bloemige familie omvat alle geuren met een bloem of een boeket bloemen als basis (sering, narcis, maarts viooltje, roos…). Deze natuurlijke en frisse familie is erg geliefd in de parfumerie voor vrouwen, waar ze wordt gecombineerd met groenere, fruitige of kruidige noten.

• Fougère

Anders dan de naam doet vermoeden, omvat de fougèrefamilie een geheel van lavendelachtige en houtachtige geuren, bijvoorbeeld met noten van ooievaarsbek. Deze typisch mannelijke geur wordt vervolgens bewerkt tot een amberachtige, kruidige, aromatische of fruitige geur.

• Hesperidiumachtig

De hesperidiumachtige familie omvat alle etherische oliën die uit de schil worden gewonnen (grapefruit, citroen, sinaasappel, mandarijn). Deze familie wordt geassocieerd met frisheid en lichtheid, gecombineerd met bloemige, chypre- of houtachtige akkoorden.

• Oriëntaals

De oriëntaalse familie staat bekend om haar zachte, poederachtige geur en is sensueel en dierlijk, gedragen door muskus, vanille, kostbare houtsoorten… Vrouwengeuren worden gecombineerd met kruidige en bloemige noten, terwijl de frissere aromatische noten meer worden gewaardeerd in de wereld van mannengeuren.

Hoe stem je geurende planten harmonieus op elkaar af?

Op basis van deze precieze classificatie van geuren bouwen parfumeurs hun geur op door elke noot van de olfactorische piramide te doseren (%):

• Topnoten (30 %): de meest vluchtige bestanddelen van het parfum. Ze verwijzen naar de geuren die zich direct na het verstuiven verspreiden en binnen 30 minuten tot 1 uur verdampen. Meestal bestaan ze uit groene en frisse geuren (munt, basilicum…), citrusvruchten (limoen) of bloemen (lavendel, neroli).
• Hartnoten (50 %): ze ontvouwen zich gedurende meerdere uren en geven de geur zijn volledige karakter. Het kan gaan om planten en bloemengeuren (roos), houtachtige geuren (spar, jeneverbes) of kruidige geuren (kruidnagel, zwarte peper).
• Basisnoten (20 %): ze verdampen het langzaamst (soms gedurende meerdere dagen) en verankeren de geur met houtachtige en zachte akkoorden – verkregen uit hout, wortels (gember), amber, honing, muskus of vanille.

De geurpiramide begrijpen aan de hand van een voorbeeld

Om beter te begrijpen hoe de samenstelling van een parfum tot stand komt, volgen hier de beschrijvingen van wereldwijd bekende geuren:

• De oosterse geur « Libre » van Yves Saint Laurent

Het damesparfum Libre van YSL behoort tot de oosterse geurfamilie en is opgebouwd uit mandarijn, lavendel, zwarte bes en petitgrain als topnoten, jasmijn, lavendel en oranjebloesem als hartnoten, en vanille, ceder, grijze amber en muskus als basisnoten. Lavendel voert de boventoon en wordt vaker gebruikt in mannengeuren, maar het licht fruitige en bloemige accent geeft deze geur een vrouwelijke toets, die wordt versterkt door de sensuele, houtachtige basis van de basisnoten.

• De bloemige geur « J’adore » van Christian Dior

Het damesparfum J’adore van Dior behoort tot de bloemige geurfamilie en bevat mandarijn als topnoot, roos, perzik, jasmijn, viooltje, pruim, ylang-ylang, lelietje-van-dalen en champaca als hartnoten, en witte muskus, sandelhout en vanilline als basisnoten.

De perfecte combinatie van de mooiste bloemen die Christian Dior waardeerde: de exotische zachtheid van ylang-ylang, de uitbundigheid en sensualiteit van de Damascener roos, de verfijnde viooltjes en champacab bloemen, en niet te vergeten de Arabische jasmijn uit India, gecombineerd met de Spaanse jasmijn.

• De aromatische geur « Invictus Victory » van Paco Rabanne

Het mannenparfum Invictus Victory van Paco Rabanne behoort tot de aromatische geurfamilie en bevat citroen en roze peper als topnoten, lavendel en olibanum als hartnoten, en vanille, tonkaboon en amber als basisnoten.

In de loop van de uren evolueert de geur van frisse en intense aroma’s naar een mediterraan hart, bestrooid met een vleugje wierook, dat warmer wordt en overgaat in een zachte, sensuele basis.

• De betoverende en krachtige geur « Sound of the Brave » van Diesel

Het mannenparfum Sound of the Brave van Diesel behoort tot de fougèrefamilie en bevat jeneverbes en citroen als topnoten, een akkoord van bizongras als hartnoot en amberhout als basisnoot.

Een essence van overtuiging en zelfvertrouwen die, voorbij de eerste frisse aroma’s, een geur verspreidt die doet denken aan gedroogde vanille, afkomstig van de parfumplant bizongras, die in het hart overheerst. Het geheel wordt versterkt door een viriele noot, gedragen door patchouli-essence, een vleugje zachtheid met vanille en muskus, en niet te vergeten de betoverende geur van amberhout.

Een parfumeur wordt traditioneel een « neus » genoemd: zonder noodzakelijkerwijs over een uitzonderlijk reukvermogen te beschikken, moet hij zijn olfactorisch geheugen trainen om planten en parfums van elkaar te onderscheiden, uit te gaan van een idee, een kleine melodie, om een symfonie te creëren, zoals een muziekcomponist…