Onze 100% natuurlijke meststoffen voor de tuin

Bemesten, wat betekent dat eigenlijk?

Een vruchtbare bodem berust op een goed evenwicht tussen fysieke kenmerken die verband houden met de diepte of structuur, maar ook op de aanwezigheid van voedingsstoffen en water, en van een actieve bodemfauna (bacteriën, schimmels, regenwormen, insecten…). De bodem bemesten komt dan ook neer op het aanvoeren van essentiële voedingsstoffen (stikstof, fosfor, kalium…) om de bodem te voeden en daarmee de groei van planten te stimuleren. Een bodemverbeteraar heeft daarnaast invloed op de structuur van de bodem, zodat deze meer water vasthoudt en de lucht beter circuleert, waardoor planten gemakkelijker kunnen wortelen.

Een bodem bemesten komt neer op het voeden ervan met bodemverbeteraars om de groei van planten te bevorderen. Meststoffen toedienen betekent daarentegen dat je de planten voedt.

Compost: voor een vruchtbare bodem en gezonde planten

Composteren betekent de natuur teruggeven wat haar toebehoort, de cyclus van diezelfde natuur op de schaal van je tuin nabootsen en je bodem volledig natuurlijk voeden.

Composteren, een ecologisch gebaar

Compost aan je tuin toevoegen betekent in feite nabootsen wat er van nature in de natuur gebeurt, bijvoorbeeld in een bos: plantaardige resten zoals gevallen bladeren, afgebroken takken… en dierlijke resten (uitwerpselen, vervellingshuidjes, haren en veren…) vallen in de loop van de seizoenen op de bodem. Vervolgens verschijnen de micro-organismen die deel uitmaken van de bodemfauna. Deze insecten, microben, bacteriën en schimmels voeden zich met deze organische resten en zorgen voor de afbraak ervan. Al dit afval vormt humus, rijk aan mineralen (stikstof, fosfor, kalium, calcium…) en koolstof, die de planten voeden en het bodemleven bevorderen. De cyclus is rond en blijft van jaar tot jaar onveranderd.

Compost is een uitstekende meststof voor de bodem

In de tuin of moestuin is het onmogelijk om deze natuurlijke cyclus na te bootsen. Heel eenvoudig omdat iedere zichzelf respecterende tuinier de neiging heeft om onkruid en organisch afval te verwijderen. Bovendien raakt de bodem door het aantal gekweekte planten sneller uitgeput dan in het bos. De bodem kan zijn hulpbronnen niet opnieuw opbouwen. Daarom voegen we compost toe, die ontstaat door de afbraak van organisch afval uit de keuken of de tuin.

Wat is goede compost?

Net als in de natuur moet goede compost bestaan uit een grote verscheidenheid aan organische resten, zowel vochtig of groen (grasmaaisel, schillen van fruit en groenten, onkruid…), rijk aan stikstof, als droog of bruin (versnipperde droge takken, houtsnippers, stro, gevallen bladeren…), interessant vanwege hun koolstofgehalte. Dit afval wordt dankzij het werk van micro-organismen min of meer langzaam afgebroken (6 maanden tot een jaar). Maar om het afbraakproces goed te laten verlopen, zijn ook zuurstof en vocht nodig. Daarom moet je de compost omwoelen en water geven om hem te beluchten en vochtig te maken.

Zodra de compost rijp en goed verteerd is, wordt hij over de bodem verspreid. Je hoeft alleen het oppervlak los te harken om hem oppervlakkig in te werken. Dat kan in iedere periode van het jaar, zowel om de bodem van de moestuin als die van borders, hagen en randen te verrijken. Compost kan ook worden gemengd met de plantgrond van vaste planten, heesters en bomen.

Of je nu composteert op een hoop, in een silo, in een compostvat, of aan de oppervlakte of onder de grond, in een kuil, of zelfs met behulp van een wormencompostbak of de Bokashi-methode, dat maakt niet uit: het belangrijkste is dat je composteert. Tuiniers die niet kunnen of willen composteren, kunnen kant-en-klare zakken compost kopen. Of ze kunnen naar de composteerlocaties gaan die in gemeenten ontstaan.

Composteren is goed omdat:

• Compost de vruchtbaarheid van de bodem verbetert
• Het uitgeputte en arme bodems regenereert
• Het leven terugbrengt en micro-organismen aantrekt
• Het de zwaarste bodems lichter maakt en structureert
• Het de waterretentie bevordert en ervoor zorgt dat je minder vaak water hoeft te geven
• Het de groei van planten bevordert en ze beschermt tegen ziekten
• Het temperatuurschommelingen beperkt…

Ter herinnering: sinds 1 januari 2024 is het verplicht om organisch afval uit de afvalbak te composteren.

Alles weten over composteren:

• In 5 stappen goede compost maken
• Compost: waar en hoe gebruik je die goed in de tuin?
• Organisch afval: wat mag er op de composthoop?
• Welk afval mag niet op de composthoop?
• Hoe versnel je de afbraak van compost?

Stalmest, interessant als aanvulling op compost

Als er één organische bodemverbeteraar is die al van oudsher wordt gebruikt, dan is het wel stalmest. Stalmest bestaat uit uitwerpselen en urine van huisdieren, vermengd met hun strooisellaag (meestal stro). Stalmest is zeer rijk aan minerale elementen, ongeveer 28 tot 30%. Soms is hij zelfs rijker dan compost, afhankelijk van het type stalmest, dat afkomstig kan zijn van runderen (koeien), paardachtigen (paarden en ezels), schapen en geiten, varkens, pluimvee (kippenmest) of konijnen. Schapenmest is zeer rijk, gevolgd door paardenmest. Kippenmest moet voorzichtig worden gebruikt, omdat deze zeer rijk is aan stikstof. Kortom, elke soort stalmest heeft andere eigenschappen en is beter geschikt voor een bepaald type bodem.

Stalmest is in verschillende vormen verkrijgbaar. Je kunt hem vers en onbewerkt rechtstreeks bij een boer, manege of veehouder ophalen. Je kunt ook reeds verteerde stalmest in zakken kopen, die klaar is voor gebruik. Sinds enkele jaren is er ook stalmest in korrels verkrijgbaar, die zeer gemakkelijk te gebruiken en uit te strooien is. Uiteraard wordt stalmest, afhankelijk van het type en de vorm, in verschillende periodes toegediend. Zo mag onbewerkte stalmest alleen in het najaar worden gebruikt en over de bodem worden verspreid. Idealiter composteer je de stalmest echter enkele maanden, zodat eventuele sporen van onkruid, ziekteverwekkers of geneesmiddelen die aan de dieren zijn toegediend, verdwijnen. Stalmest is ook uitstekend geschikt voor het maken van warme broeibedden.

Na minstens 6 maanden te zijn gecomposteerd, is stalmest een zeer goede bodemverbeteraar

Stalmest moet dus naast compost worden gebruikt om de bodem te verbeteren: hij voegt humus toe, maakt de bodem beter doorlatend, belucht en verlicht hem of geeft hem juist meer structuur, en verrijkt hem ten slotte met micro-organismen.

Meer lezen :

• Wanneer en hoe gebruik je stalmest in de moestuin? 
• Stalmest: 10 fouten die je moet vermijden
• Stalmest in 10 vragen en antwoorden
• Stalmest in korrels: hoe gebruik je hem op de juiste manier in de tuin?

Groenbemesters: snelgroeiende planten om in de bodem onder te werken

Net als compost en stalmest verrijken groenbemesters de bodem, met name met stikstof en humus. Ze helpen ook om diep uit de bodem opgenomen mineralen naar boven te halen en verbeteren tegelijkertijd de structuur ervan dankzij hun wortelstelsel. De bodem bemesten met groenbemesters houdt namelijk in dat je bepaalde planten kweekt en ze vervolgens onderspit of laat verteren. Naast hun bemestende werking voorkomen groenbemesters de woekering van onkruid doordat ze de ruimte innemen, beperken ze bodemerosie, vooral in de winter, stimuleren ze het bodemleven en trekken ze dankzij hun bijenvriendelijke en nectarrijke bloei zelfs bestuivende insecten aan en voorzien ze die van voedsel.

Er zijn drie soorten groenbemesters met verschillende eigenschappen. Afhankelijk van de tekorten in de bodem kun je Fabaceae (voorheen vlinderbloemigen) zaaien, zoals wikke, klaver, esparcette, paardenbonen en erwten. Deze kunnen allemaal stikstof uit de lucht vastleggen en aan de bodem teruggeven. Tot de groenbemesters behoren ook Kruisbloemenfamilie (Brassicaceae), zoals mosterd en koolzaad, die uitstekend geschikt zijn voor arme zandgrond. Ook grassen zoals rogge, boekweit en haver behoren ertoe. Deze kun je combineren met Fabaceae. Bijenvoer wordt ook beschouwd als een uitstekende groenbemester.

Klaver, esparcette, wikke, mosterd en bijenvoer zijn groenbemesters die je in de bodem kunt zaaien en onderspitten

Er zijn twee periodes om groenbemesters te zaaien: het voorjaar, vlak voordat de zomergroenten worden geplant, en het najaar. Ze staan inderdaad 2 tot 3 maanden op het land, maar het voordeel is aanzienlijk!

Meer lezen: Groenbemesters: waarom en hoe? 

Plantenextracten en -afkooksels: fytostimulerend en bemestend

Wanneer we het hebben over plantenextracten en -afkooksels, denken we vooral aan hun werking bij het bestrijden van ziekten en het verjagen van plagen. Kortom, deze bereidingen op basis van planten worden vaak gezien als insecticiden of fungiciden, die bekendstaan om hun genezende, maar ook preventieve werking. Ze zijn ook uitstekende meststoffen voor planten en goede bodemverbeteraars.

Naast insecticide en fungicide eigenschappen bemest brandnetelgier de bodem

Sommige plantenextracten en -afkooksels zijn gefermenteerde bereidingen op basis van planten die heel eenvoudig te maken zijn en essentiële voedingsstoffen bevatten die de groei van planten bevorderen. Ze worden doorgaans verdund in het gietwater en op de bodem toegepast. Elk plantenextract heeft een ander gebruik en andere eigenschappen:

• De brandnetelgier levert vooral stikstof aan de bodem
• De smeerwortelgier is rijker aan kali en sporenelementen
• De koolgier bevat een goede hoeveelheid stikstof en sporenelementen
• De tomatengier is een doeltreffende meststof voor fruit en groenten (tomaten, kolen en pompoenen).

Let op: brandnetelgier wordt bij voorkeur in het voorjaar toegepast. Daarna kan smeerwortelgier het overnemen.

Bladaarde, zeer rijk aan organische stof

Bladaarde ontstaat simpelweg door de afbraak van gevallen bladeren, die in meerdere lagen worden toegevoegd aan grasmaaisel, stalmest, compost en brandnetelbladeren… Dit afbraakproces vindt gedurende enkele maanden tot twee jaar plaats in een silo. Het resultaat is een vrij zure humus, rijk aan stikstof, fosfor en kali.

Ik nodig je uit om het artikel van Virginie D. te lezen: Hoe maak je goede bladaarde?