Stalmest in 10 vragen en antwoorden

Wat is stalmest precies?

Stalmest is organisch materiaal, zowel van dierlijke als plantaardige oorsprong. Hij bestaat namelijk uit uitwerpselen van dieren en hun strooisellaag, stro van graangewassen, zaagsel of houtkorrels…

We onderscheiden verse stalmest, rijpe stalmest en gecomposteerde stalmest. Verse stalmest is stalmest die zojuist door dieren is geproduceerd. Stalmest wordt rijp of gerijpt genoemd wanneer hij enkele maanden op een hoop ligt om te verteren. Dit verteringsproces treedt op wanneer de dierlijke uitwerpselen minstens 50 °C hebben bereikt. Gecomposteerde stalmest is stalmest die samen met compost is verteerd, waaraan takken of bladeren zijn toegevoegd en die af en toe wordt besproeid.

Ten slotte is er ook stalmest in korrels, een interessant alternatief voor wie geen verse, verteerde of gecomposteerde stalmest kan vinden. Virginie legt ons bovendien uit hoe je deze stalmestkorrels in de tuin gebruikt, terwijl Olivier ons met beelden laat zien hoe en wanneer je ze uitstrooit.

Stalmest kan vers, verteerd, gecomposteerd of in korrelvorm worden gebruikt

Als je het geluk hebt stalmest te kunnen krijgen van een boer of een manege, kies dan bij voorkeur voor bedrijven die biologisch werken en informeer naar de behandelingen die de dieren hebben gekregen. Het komt regelmatig voor dat er sporen van antibiotica of ontwormingsmiddelen in stalmest zitten. Ook bevat verse stalmest soms ziektekiemen, bacteriën of virussen die op groenten kunnen worden overgedragen. Voorzichtigheid is dus geboden!

Waarvoor dient stalmest echt?

Omdat het uit vezelrijke, koolstofrijke materialen (stro) en uitwerpselen bestaat, wordt stalmest vooral gebruikt om de bodem te verbeteren en de structuur van de grond te verbeteren. Zo maakt stalmest zware, eerder kleiachtige grond wat lichter. Omgekeerd geeft het lichte grond meer stevigheid. Stalmest bevordert zo het vasthouden van water en maakt de bodem beter doorlatend voor lucht.

Als bodemverbeteraar verbetert stalmest de structuur van de bodem

Daarnaast heeft stalmest een bemestende werking dankzij het hoge gehalte aan stikstof, fosfor en kalium, maar ook aan calcium en magnesium, mineralen die nuttig zijn voor de plantengroei.

Tot slot voedt stalmest de grond door humus aan te voeren. Het bevordert namelijk de activiteit van micro-organismen en regenwormen.

Welke soorten stalmest zijn er?

Ongetwijfeld kan stalmest bestaan uit verschillende soorten dierlijke uitwerpselen:

• Paardenmest bestaat uit paardenmestkeutels. Het is een stalmest die rijk is aan voedingsstoffen en minerale zouten, en vooral aan stikstof en kalium. Deze mest is warm en zeer licht, omdat hij uit een groot aandeel droge stoffen bestaat. Hij is daarom perfect voor zware, kleiige bodems. Paardenmest wordt ook gebruikt voor het maken van broeibedden in koude bakken, waarvan Solène ons alle geheimen verklapt.
• Koeienmest en mest van andere runderen wordt gemaakt van koeienvlaaien. Deze mest bevat weinig droge stof en is daarom geschikt om lichte, kalkrijke bodems te verbeteren. Hij is zeer rijk aan organische stoffen en levert vooral stikstof en kalium. Het is een koude en vrij vochtige stalmest die langzaam verteert.
• Schapen- of geitenmest is een warme en droge stalmest, net als paardenmest. Hij is zeer rijk aan potas en daardoor ideaal voor vruchtgroenten, en wordt vooral gebruikt op zware bodems. Hij moet echter goed verteerd en gecomposteerd zijn voordat hij in de moestuin wordt uitgestrooid.

Paarden-, koeien-, schapen- en kippenmest verschillen in structuur en eigenschappen

• Kippenmest en mest van ander pluimvee is bijzonder rijk aan stikstof en potas. Het is dus een goede meststof, maar moet wel voorzichtig en nooit onverdund worden gebruikt. Het beste is om de mest te laten drogen of door de compost te mengen. Ik leg precies uit hoe je kippenmest als meststof voor de moestuin gebruikt.
• Konijnenmest is perfect voor lichte grond, waaraan hij structuur geeft.
• Varkensmest is een koude stalmest die je beter met andere soorten stalmest kunt mengen.

Wat is het verschil tussen compost, meststof en stalmest?

Compost en stalmest zijn bodemverbeteraars die zorgen voor een betere, vruchtbaardere bodem die gunstiger is voor de groei van planten. Over het algemeen verbeteren deze bodemverbeteraars de porositeit van de bodem. Daarnaast bevatten ze micro-organismen die de bodem rijker maken. Bovendien zijn ze rijk aan voedingsstoffen zoals stikstof, kalium en fosfor.

Compost bestaat uit al het organische afval uit de tuin en het huishouden (schillen, eierschalen, koffiedik, beschadigd fruit en groenten, grasmaaisel, uitgebloeide bloemen, takken, onkruid, houtas, keukenpapier…). Je kunt een compostversneller toevoegen om het afbraakproces te versnellen.

Meststof werkt rechtstreeks op de groei van planten, omdat deze bijzonder rijk is aan voedingsstoffen. Planten in de moestuin nemen meststof zeer snel op, maar andere planten hebben baat bij een langzamere afgifte. Meststof is verkrijgbaar in vloeibare vorm, als staafjes of in korrels. Natuurlijke organische meststoffen worden gemaakt op basis van bloedmeel, beendermeel of hoornmeel, algen of koeken van wonderboom.

Kortom, meststof houdt de vruchtbaarheid van de bodem in stand, terwijl stalmest en compost vooral de structuur verbeteren (hoewel ze de bodem ook bemesten, maar in mindere mate).

Wanneer stalmest in de bodem verwerken?

Verse stalmest wordt in het najaar uitgestrooid als mulch. Er ontstaat een bedekking die voorkomt dat onkruid zich ontwikkelt en tegelijkertijd uitspoeling tegengaat. In de winter breekt de stalmest dankzij de aerobe microfauna langzaam af en bemest hij de bodem. Ook raakt hij ziekteverwekkers kwijt die hij mogelijk bij zich draagt. Let op: verse stalmest mag tijdens de teelt niet bij de voet van groenteplanten worden gebruikt, omdat de wortels kunnen verbranden. Wacht 90 tot 120 dagen voordat je gaat zaaien of planten.

Gecomposteerde of volledig verteerde (‘rijpe’) stalmest wordt aan het einde van de winter, tijdens het spitten, licht door de bodem gemengd. Je kunt de mest ook rechtstreeks bij de voet van bijzonder gulzige groenten, zoals tomaten, uitstrooien.

Hoe stalmest uitstrooien?

In het najaar volstaat het om de verse stalmest op kale grond uit te spreiden. Je kunt hem ook licht in de bodem verwerken door grondbewerking met een handklauw.

Verse stalmest mag alleen in het najaar op kale grond worden uitgespreid

Is de stalmest goed verteerd, spreid hem dan uit over het bodemoppervlak en werk hem met een handklauw enkele centimeters diep in de bodem. Is hij erg stroachtig, spreid hem dan gewoon 1 tot 2 maanden uit over het bodemoppervlak. Daarna moet je hem tot ongeveer twintig centimeter diep onderwerken.

Hoeveel stalmest moet je aan de grond toevoegen?

De hoeveelheid stalmest die je in de moestuin moet verwerken, hangt af van verschillende criteria, zoals het type stalmest en de aard van de bodem.

Voor verse paarden-, runder-, schapen- en geitenmest reken je op 1 tot 5 kg per m2, oftewel 100 tot 500 kg voor een moestuin van 100 m². Pluimveemest, die meer als meststof wordt gebruikt, meng je voor 10% door de compost.

Voor gecomposteerde stalmest, die beter in balans is, reken je op 1 kg per 1 m², oftewel 100 kg voor 100 m². Stalmestkorrels doseer je wat zuiniger, in de orde van 200 tot 300 g per m².

Is paardenmest goed voor tomaten?

Over het algemeen is paardenmest het interessantst, omdat deze mest een goede balans tussen voedingsstoffen en droge stof heeft. Paardenmest is ideaal voor zware, kleiachtige grond, die hij lichter maakt. Bovendien is deze mest relatief rijk aan stikstof en kali.

Of paardenmest nu vers, rijp of gecomposteerd wordt gebruikt, hij is uitstekend geschikt voor de moestuin, vooral voor veeleisende groenten. De tomaat behoort tot deze categorie veeleisende groenten, net als alle andere nachtschadegewassen, zoals paprika’s en aubergines. Ook de grote familie van de pompoenen waardeert paardenmest.

Welke stalmest voor de teelt van aardappelen?

Voor de teelt van de aardappel geeft men de voorkeur aan rundermest, rijk aan organische stoffen. De aardappel houdt van lichte grond en koemest verbetert dit type grond juist. Bovendien verdraagt de aardappel verse bemesting.

Paardenmest wordt ook aanbevolen voor de teelt van de aardappel.

Waarom stalmest dampt en stinkt?

We hebben gezien dat stalmest bestaat uit uitwerpselen van dieren en stro dat fermenteert. Verse stalmest dampt dus, want er ontstaat warmte (boven 50 °C), waardoor waterdamp wordt gevormd wanneer die in contact komt met de koudere omgevingslucht.

Dankzij de fermentatie bereikt de stalmest een temperatuur van meer dan 50 °C

Dat de stalmest stinkt, is normaal, want hij bestaat gedeeltelijk uit uitwerpselen, die niets anders zijn dan afvalstoffen bestaande uit bacteriën, cellen van het spijsverteringskanaal en voedselresten.