Onmisbare planten voor de garrigue

De tijmsoorten

Welke plant moet als eerste worden genoemd in deze bloemlezing van planten uit de garrigue? Zeker de tijm, of liever gezegd de tijmen, die op zichzelf al meer dan 300 soorten omvatten, afkomstig uit het Middellandse Zeegebied tot Klein-Azië. Aromatisch zijn tijmen namelijk de meest kenmerkende struikjes van de rotsachtige landschappen van de garrigue. Net als rozemarijn (zie verderop) zijn het planten die zich perfect aan de warmte hebben aangepast: dankzij hun zeer kleine bladeren beperken ze hun waterverlies. Omdat ze gebonden zijn aan droge, kalkrijke bodems, zijn ze ofwel kruipend en laag bij de grond, zoals de wilde tijm (Thymus serpyllum), of dwergvormen die zeer compact zijn en min of meer hoge, bossige kussentjes vormen, zoals Thymus cilicicus of Thymus capitatus. Sommige hybriden verspreiden een citroengeur, zoals de citroentijm (Thymus x citriodorus), of hebben bont of goudkleurig blad. Hun voorjaarsbloei (mei-juni) of zomerbloei is roze tot mauve of wit en bestaat uit kleine bloemhoofdjes aan het uiteinde van de stengels. Alle tijmen zijn geschikt voor consumptie in de keuken, om gegrild vlees en zomerse gerechten op smaak te brengen.

♥ Onze favorieten: de wilde tijm, de meest wilde soort; de echte tijm (Thymus vulgaris, in het zuiden farigoule genoemd), de Corsicaanse tijm (Thymus herba barona) met naar komijn geurend en sterk citroenachtig blad.

Thymus serpyllum

De wolfsmelk van de garrigue

Ook wolfsmelken zijn een mooi voorbeeld van de inheemse flora van de garrigue. Er is er zelfs een die er haar naam aan dankt, de wolfsmelk van de garrigue, of Euphorbia characias. Je ziet haar vaak in tuinen en landschappen. Ze bloeit van maart tot juni langdurig met enorme zuurgroene bloeiwijzen op stevige, rechtopstaande stengels. Het blad is zeer sierlijk, in kransen gerangschikt en blauwgroen van kleur. Deze vaste plant krijgt door haar halfhoutige groeiwijze het uiterlijk van een struikje. Tijdens de bloei wordt ze wel een meter hoog. Ze zaait zich naar hartenlust uit en vormt volop jonge plantjes als ze het naar haar zin heeft.
Ze houdt uiteraard van stenige of zanderige, goed gedraineerde en kalkrijke grond. Hoewel ze van zon houdt, groeit ze ook uitstekend in de halfschaduw. In een border of rotstuin zorgt ze het hele jaar door voor een mooie aanwezigheid. Let wel op het wit, melkachtige sap dat uit de stengels stroomt wanneer je haar snoeit.

Euphorbia characias: groeiwijze, blad en bloem.

Cistus

Dit zijn interessante vaste planten voor een garriguetuin: zeer goed bestand tegen hitte, geschikt voor kalkrijke bodems en afhankelijk van de soort redelijk winterhard. Ze groeien in het wild op de schrale gronden van de Provence, zoals Cistus laurifolius. De rotsrozen vormen compacte struikjes met wintergroen blad, die vanaf april of mei minstens een maand lang hun delicate bloemen laten zien. Deze lijken op die van de hondsroos, maar zijn groter en gekreukeld. Juist deze bloei maakt de plant zo aantrekkelijk: de bloemen openen zich overvloedig en verwelken allemaal nog dezelfde avond, maar de overvloed aan bloemen is zo groot dat de rotsroos een van de planten is die lang bloeien. Ze kunnen wit zijn met een paarse vlek, of roze tot mauve. De rotsroos vormt lage, opgaande en bossige kussens, of spreidende kussens. Het is een plant die vorstgevoelig kan blijken en daarom vaak in tuinen aan de kust wordt gezien.

♥ Onze favorieten: Cistus pulverulentus, met een zeer spreidende groeiwijze (hij wordt 50 cm hoog en 1 m breed) en roze bloei, Cistus skanbergii, rijkbloeiend met lichtroze bloemen, Cistus creticus, Cistus corbariensis en Cistus x florentinus, allebei met witte bloemen.

Cistus pulverulentus, Cistus creticus (rechtsboven) en Cistus corbariensis (rechtsonder).

De lavendels

De lavendel is een van de onmisbare planten van de garrigue. Hoewel je deze plant in mediterrane tuinen aantreft, maken haar geringe waterbehoefte, goede koudebestendigheid en behoefte aan zon haar bij uitstek geschikt als blikvanger in een tuin met arme, droge en stenige bodem. Eigenlijk zouden we ook hier over lavendels in het meervoud moeten spreken, want er bestaan veel soorten, waaronder de meest gebruikte, de echte lavendel (Lavandula angustifolia) en haar variëteiten. De meest voorkomende hebben mauve tot violetkleurige bloemen, hoewel er ook soorten met witte bloei bestaan.
Als honingplanten behoren lavendels tot de planten die je in een garriguetuin aanplant vanwege hun bijzonder aromatische en geurende blad en bloei. Ze vormen ronde pollen van 60 cm bij 60 cm, die tijdens de bloei mooi zijn en dankzij hun wintergroene blad voor structuur zorgen.
♥ Onze favorieten voor de garrigue: Lavandula angustifolia, Lavandula latifolia (spijklavendel) met grotere bladeren en een kamfergeur, en Lavandula lanata met zeer grijs, wollig uitziend blad, winterhard tot -15 °C.

Lavandula angustifolia, Lavandula x intermedia Dutch group ( © FD Richards) en Lavandula latifolia.

De mirte

Dit is nog een mooie heester met wintergroen blad, die sterk kenmerkend is voor de vegetatie van de garrigue. Hoewel de familie van de mirten veel heesters van Australische oorsprong omvat die bekendstaan om hun etherische oliën, is het bij ons vooral de gewone mirte (Myrtus communis) die waardevol is in de vegetatie van de garrigue.
Iets minder winterhard dan de andere planten uit deze selectie, verdraagt hij eenmaal gevestigd toch temperaturen tot -10 °C. De gewone mirte wordt 2 tot 3 m hoog en groeit vrij langzaam. Het kleine, donkergroene en glanzende blad is zeer dicht en wordt geaccentueerd door de witte bloei die in de zomer, tussen juni en augustus, verschijnt. De bloemen met een diameter van 2 cm zijn geurig en trekken bijen aan. Ze hebben mooie, opvallende meeldraden en veranderen in eivormige bessen die blauwachtig tot zwartpaars kleuren.  Bijzonder goed bestand tegen droogte, heeft hij een hekel aan een teveel aan water en groeit hij daarom uitstekend in zeer goed doorlatende, arme en stenige grond. Omdat hij relatief vorstgevoelig is, raden wij aan hem in het voorjaar te planten in plaats van in het najaar, zodat hij in het eerste jaar de tijd heeft om een goed wortelstelsel te ontwikkelen. Perfect voor een droge tuin of garriguetuin en natuurlijk ook aan zee; hij kan ook in een pot worden geplant, waar hij kleiner blijft.

→ Goed om te weten: plant hem bij voorkeur langs een goed beschutte muur, altijd in de zon. De mirte leent zich goed voor snoei, maar je kunt hem ook zonder ingrijpen een natuurlijker vorm laten aannemen.

Myrtus communis: groeiwijze, bloem en vruchten

Helichrysum of strobloemen

Dit is een kruidachtige, vaste plant met talloze soorten over de hele wereld, maar ook kenmerkend voor het beeld van de zuidelijke garrigue: de Helichrysum of strobloem. De plant is de afgelopen jaren populair geworden als plant die mooi is om aan te raken en aan te ruiken en wordt vaak kerriekruid of kerrieplant genoemd. En terecht: strijk maar met je vingers langs de grijzige stengels en de krachtige, kruidige geur komt vrij, die haast niet van kerrie te onderscheiden is. De meest verspreide soort is Helichrysum italicum, ofwel de Italiaanse strobloem, maar ook Helichrysum angustifolium, met naaldachtige bladeren, Helichrysum stoechas, de duinstrobloem, en Helichrysum orientale zijn gemakkelijk verkrijgbaar. Alle soorten hebben zilverkleurig blad, dat dankzij het kleinere bladoppervlak is aangepast aan veel zon en warmte, en bloeien met kleine gele buisbloemen die bestuivers aantrekken. Na het snoeien vormen deze planten regelmatige, uitwaaierende kussens van 30 tot 50 cm hoog. Strobloemen worden in de volle zon geplant, in droge tot stenige, zeer goed doorlatende grond. Alleen stilstaand vocht vormt een bedreiging, want ze zijn winterhard tot -10°/-12 °C. Ze zijn perfect voor rotstuinen.

♥ Onze favorieten: de botanische soort en Helichrysum orientale, maar ook Helichrysum petiolare, met rondere bladeren en een kruipende groeiwijze, die interessant is voor potbeplanting.

Links Helichrysum italicum var microphyllum. Rechts bloemen en blad van Helichrysum italicum.

cade-jeneverbes

Met de Juniperus oxycedrus, beter bekend als cadejeneverbes of stekelige ceder, wanen we ons meteen in de sfeer van de garrigue of macchia. Deze soort jeneverbes maakt trouwens deel uit van een van de topgeurlijnen van een beroemde Provençaalse parfumeur. Deze soort jeneverbes herken je aan de kleine, zeer stekelige bladeren, die in kransen van drie staan. Hij groeit rond de Middellandse Zee, tot in Marokko en Iran, tot op 1200 m hoogte, op rotsachtige terreinen. Hij groeit langzaam en doet het zowel op de zure grond van de macchia als op de kalkrijke bodem van de garrigue. Zonder onderhoud vormt hij een compacte kleine struik van maximaal 1 of 2 m, winterhard tot -28 °C. Hij is niet bang voor strenge vorst, harde wind of felle zon en heeft maar weinig water nodig. Hij bloeit tussen februari en mei en vormt daarna bessen die rood zijn en bij rijpheid bruin worden. De cadejeneverbes stelt twee eisen: zon en een droge, goed doorlatende bodem.
→ Wist je dat? Het zeer harde, rotbestendige cadehout werd door Provençaalse herders gebruikt voor palen voor omheiningen en wijngaarden.

Juniperus oxycedrus

De rozemarijnen

Laten we deze lijst afsluiten met de rozemarijn, een goed herkenbare wintergroene heester, onmisbaar in de droge tuin. Rozemarijnen komen oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied, waar ze in het wild groeien en waar ze wierookkruid worden genoemd. Hun smalle, leerachtige bladeren, aan de onderkant grijsgroen, zijn zeer aromatisch. Daarom behoren ze, net als tijm en oregano, tot de Provençaalse kruiden. In onze tuinen hebben deze planten uit de garrigue kalkrijke en perfect goed doorlatende bodem nodig, zoals die in hun natuurlijke omgeving. Ze bloeien meerdere keren per jaar, met doorbloei, met hun typische lipbloemen van de Lipbloemenfamilie (Lamiaceae), die rijk zijn aan nectar en stuifmeel en meestal min of meer lichtblauw zijn, maar soms ook wit of roze. Rozemarijnen groeien in de zon of halfschaduw en hebben afhankelijk van de soort verschillende groeiwijzen en hoogtes: bolvormig, hangend of rechtopgaand tot 1,50 m (Rosmarinus officinalis), of kruipend en 30 cm hoog, zoals bij de Rosmarinus officinalis ‘Prostratus’. Deze houtige heester gedraagt zich een beetje als lavendel: na snoei tot op het hout loopt hij niet meer uit. Eenmaal gevestigd verdraagt hij temperaturen tot -12 °C/-14 °C. Dit kruid heeft talrijke geneeskrachtige, aromatische en sierwaarde eigenschappen, is niet bang voor droogte of kou als het in droge, goed doorlatende bodem wordt geplant, en wordt al sinds de oudheid gebruikt… het is dé must-have voor de garriguetuin!

♥ Onze favorieten: Rosmarinus officinalis ‘Pointe du Raz’ vanwege zijn prachtige kruipende groeiwijze, geschikt voor gebruik in een droge rotstuin, en de klassieke rozemarijn, bruikbaar in allerlei situaties in de tuin

Rosmarinus prostratus, Rosmarinus repens en Rosmarinus officinalis

Maar ook...

We hadden ook nog de mastiekboom en de johannesbroodboom (Ceratonia siliqua) kunnen noemen voor aanplant in het Middellandse Zeegebied, en elders vanwege hun winterhardheid: de aardbeiboom en de Hippophae (duindoorn), Aphyllantes monspeliensis (de Montpellier-anjer) en tal van andere weinig veeleisende planten, zoals heide en Provençaalse gaspeldoorns (Ulex parviflorus), Narcissus assoanus, de Bupleurum fruticosum, de Dorycnium hirsutum, ook wel hanenvoet genoemd, enzovoort.