Een schaduwrijke, koele plek in de tuin creëren?

Enkele voorafgaande observaties en identificaties

Zoals vaak raden we je aan de tijd te nemen om enkele observaties te doen, zodat je een buitenruimte kunt inrichten die langdurig koel blijft.

Bekijk eerst hoe de zon zich gedurende de dag verplaatst en bepaal welke zones van je tuin, terras of balkon:

• de hele dag licht krijgen (ligging op het zuiden);
• gedeeltelijk in de schaduw liggen (3 tot 4 uur zon per dag krijgen);
• voortdurend in de schaduw liggen;
• blootstaan aan weerkaatsing van muren of andere infrastructuur.

Ook de blootstelling aan wind helpt je de meest geschikte plek te kiezen: winderige zones zijn gevoeliger voor verdamping en blijven daardoor minder lang koel.

Tot slot is het belangrijk om de aard van de bodem en je klimatologische omstandigheden te kennen, ook buiten de zomer, zodat je vervolgens geschikte planten kunt kiezen.

Idealiter maak je een schets op schaal, zodat je de in te richten en te beplanten zone kunt bepalen. Houd goed rekening met de wettelijke plantafstanden. Bereken het benodigde aantal planten en houd daarbij rekening met hun hoogte en breedte op volwassen leeftijd, om je een beeld te vormen van de schaduw die ze dan zullen bieden. Denk ook aan het onderhoud dat nodig zal zijn: afgevallen bladeren, snoeiwerk…

Lees meer: Licht in de tuin: standplaats, zon, schaduw en helderheid, Hagen, heesters en bomen: welke plantafstand?

Kiezen voor structuren die schaduw bieden

De eerste stap naar een echte verkoelende plek in de tuin is kiezen voor de juiste buitenvoorzieningen. Er is voor ieder wat wils en elk budget, van de modernste en meest imposante tot de meest minimalistische oplossingen.

Als u over voldoende ruimte beschikt, kunt u verschillende structuren plaatsen die u vervolgens kunt laten begroeien, zoals prieeltjes, tuinpaviljoens of pergola’s. Zonneschermen zijn ook een goede klassieker. Kies voor kleinere ruimtes of een beperkt budget voor een schaduwdoek, parasol of een dak van rietmatten.

U kunt ook zelf buitenvoorzieningen maken om schaduw en verkoeling te creëren. Bekijk bijvoorbeeld onze stapsgewijze handleiding voor zelf een schaduwconstructie maken.

Voeg hoge structuren toe, zoals pergola’s en prieeltjes, die u gemakkelijk kunt laten begroeien

De juiste bodembedekking kiezen voor een koele bodem

De keuze van materialen en bekleding is net zo belangrijk om een koele oase te creëren. Dat zien we duidelijk in steden: beton versterkt de hitte en het benauwde gevoel in de zomer. Maar ook in de tuin kunnen tegels of muren gloeiend heet worden en aan het einde van de dag warmte afgeven.

Kies bij voorkeur voor natuurlijke materialen zoals hout, terracotta of stoffen. Ook lichte kleuren verdienen de voorkeur, omdat ze minder warmte vasthouden. Denk hieraan als je een deel van je buitenruimte opnieuw moet schilderen of wanneer je tuinmeubilair kiest! Vermijd daarentegen zo veel mogelijk verhardingen van beton, metalen (bijvoorbeeld platen) en minerale materialen (grind, stenen). Donkere kleuren nemen meer warmte op en geven die ‘s nachts weer af.

Als de tuin al is aangelegd, kun je de plek voor de zomer eenvoudig bedekken met vlonders, buitentapijten of zelfs een stuk kunstgras, afhankelijk van je smaak.

Kies natuurlijke materialen in een lichte kleur

Varieer met volumes en hoogtes om de ruimte te beschaduwen

Het vergroenen van de ruimte is op verschillende niveaus onmisbaar om in de tuin een schaduwrijke en koele plek te creëren. Allereerst zorgen planten voor natuurlijke schaduw, die meer of minder gefilterd kan zijn. Ze verminderen ook de weerkaatsing van uv-straling. Planten dragen vervolgens bij aan de verkoeling van de omgeving dankzij de evapotranspiratie van hun blad: het opgenomen water wordt namelijk gedeeltelijk aan de lucht afgegeven, waardoor de luchtvochtigheid toeneemt. 1 volwassen boom verdampt 450 liter water per dag, ongeveer evenveel als 5 airconditioners die 20 uur werken. Tot slot zorgen ze uiteraard voor een esthetische toets, waarmee een zone gemakkelijk in een mini-jungle of bos verandert.

Om je beplanting goed in te delen en voor zoveel mogelijk verkoeling en schaduw te zorgen, speel je met volumes en hoogtes en breng je op alle niveaus dichtheid aan. Serge Schall legt dit uit in zijn boek « Van je tuin een eiland van verkoeling maken». Combineer bomen, heesters, klimplanten, vaste planten en bodembedekkers om zoveel mogelijk ruimte op te vullen. Pas hetzelfde principe toe op een terras, balkon of binnenplaats: gebruik potten, bloembakken, hangplanten en klimplanten om op verschillende niveaus voor verkoeling en schaduw te zorgen.

Een dicht beplante tuin met verschillende vegetatielagen zorgt voor verkoeling

Verschillende soorten planten kiezen

Wat planten om een verkoelend en schaduwrijk plekje in de tuin te creëren? Vooral als je over weinig ruimte beschikt, is het ideaal om planten te kiezen die meerdere functies vervullen en verschillende voordelen combineren. Geur, bloei, vruchtvorming, nut voor insecten en vogels… Je kunt zelf kiezen op basis van je voorkeuren!

Kies wintergroen blad als je het hele jaar door een schaduwrijke plek wilt creëren, of bladverliezende planten om in de winter licht door te laten. Een combinatie van beide wordt aanbevolen vanwege de variatie aan blad.

Let op: sommige soorten hebben nadelen en kun je beter niet in de buurt van meubilair en looppaden planten: vruchten die vlekken maken, een onaangename geur, scherpe doorns, allergie veroorzakend stuifmeel, woekerende wortels enzovoort. Lees meer: Welke bomen kun je beter niet bij een terras planten?

Bomen

Door een of meerdere bomen te planten, voeg je hoogte toe en creëer je een bladerdak zoals in een bos. Je kunt kiezen voor bomen met een natuurlijke parasolvorm. Kies bij voorkeur soorten met een snelle groei, zodat je niet jarenlang hoeft te wachten op het gewenste effect.

Kies bijvoorbeeld voor een parasolden, een treurwilg, een witte moerbei, een zomereik, een Noorse esdoorn, een witte paardenkastanje, een leylandcipres, een Eucalyptus of een Catalpa.

→ Lees ook: 8 bomen met een parasolvormige groeiwijze, Bomen met een treurende groeiwijze, Bomen en heesters: verschillende groeivormen

→ Luister ook naar onze podcast over onze favoriete schaduwbomen:

Heesters

Grote of kleine heesters, met een treurende of parasolvormige groeiwijze, bladverliezend of wintergroen… Je vindt ze voor elke smaak en behoefte. Soorten met een compacte en bescheiden groeiwijze zijn ook geschikt voor de teelt in een pot of grote kuip.

Plant op een schaduwrijke of halfschaduwrijke plek onder bomen een hortensia, camelia, Aucuba, Japanse mispel, parasolmagnolia, Cercis, Mahonia, Sarcococca of Fuchsia. Albizia, Lagerstroemia en bolacacia hebben daarentegen meer licht en zon nodig.

Klimplanten

Klimplanten beperken de weerkaatsing van de zon op minerale oppervlakken (muren, steen, gevels…) en bieden zo een doeltreffende bescherming tegen de warmte. Kies planten met voldoende dicht blad om de brandende zonnestralen tegen te houden. Klimplanten met een zelfstandig hechtsysteem (windende stengels, hechtwortels…) zijn gemakkelijker te plaatsen, omdat ze geen omvangrijke leidconstructie nodig hebben. Maar je kunt ze ook prima langs een bestaande structuur leiden, zoals een pergola of prieel.

Kies bijvoorbeeld voor wilde wingerd, passiebloem, hop, sterjasmijn, kamperfoelie of bignonia.

Hoge vaste planten

Vaste planten die onder grotere planten worden gezet, moeten schaduw of gefilterd licht verdragen. Als bepaalde bladeren overdag zon en licht doorlaten, kun je kiezen voor planten voor de halfschaduw.

Kies uit akanten, herfstane­monen, Astilbes, Athyrium, Cimicifuga’s, Dryopteris of reuzenhosta’s.

Bodembedekkers

Bodembedekkers werken als organische mulch: deze planten beschermen de bodem tegen uitdroging door de verdamping te beperken.

Kweek Carex, Epimediums, schoenlappersplanten, Brunnera, Ajuga, Hakonechloa, purperklokjes, ooievaarsbekken, Vinca, Polypodium, Polygonatum, Viola, Asarum, Ophiopogon of helmbloemen.

Verwijs naar water om het frisse gevoel te versterken

Voor een zo fris mogelijke sfeer kunt u waterpartijen aanleggen, zoals fonteinen, watervallen of vijvers (bij voorkeur in een gesloten circuit). De vochtigheid die ze verspreiden zorgt, naast het aangename geluid van stromend water, voor extra verkoeling van de ruimte. Als u die mogelijkheid niet hebt of in een streek woont waar de vervelende tijgermug voorkomt, kunt u ook inspelen op verschillende elementen die naar water verwijzen en daarbij uw zintuigen aanspreken.

1. Wat kleuren betreft, kiest u voor blauw en watergroen voor uw potten, tuinmeubilair of kleine decoratie.
2. Hang windgongen op die, bewogen door de wind, een frisse indruk geven.
3. Verwerk transparante materialen (hars, glas, knikkers…) die aan water doen denken en het gevoel van frisheid kunnen versterken.
4. Kies voor decoratie in een aquatische of maritieme stijl: drijfhout, schelpen, bamboe, beelden enzovoort.

Als u geen water naar de tuin kunt brengen, breng dan de kleur ervan naar de tuin!

Water geven optimaliseren voor een betere vochtretentie

Verkoeling hangt af van water en deze hulpbron wordt steeds kostbaarder. Met enkele eenvoudige handelingen beperk je de verdamping en bespaar je water.

1. Geef op het juiste moment water,vroeg in de ochtend of laat op de avond, om de warmste uren van de dag te vermijden.
2. Als dat mogelijk is, installeer je automatische beregeningssystemen direct bij de voet van de planten (druppelaars of poreuze slangen).
3. Probeer olla’s, die het water door capillaire werking geleidelijk in de bodem verspreiden.
4. Mulch de bodem (tenzij je al bodembedekkende planten hebt geplant die dezelfde functie vervullen).
5. Als je voldoende ruimte hebt, vang je regenwater op in tanks of tonnen.

Lees meer:

De tuin water geven: hoe doe je dat?

Mulchen: waarom en hoe?

Olla’s of oyas: een efficiënt en zuinig bewateringssysteem

Mulch en olla’s zijn goede oplossingen voor een optimaal waterbeheer

Meer artikelen voor de inrichting van een schaduwhoek

• Zomerbollen die goed gedijen in de schaduw of halfschaduw