Voorjaarskrokus: planten, telen en verzorgen

Plantkunde

De krokussen zijn vaste planten die groeien in graslanden en lichte bossen, voornamelijk in berggebieden. Ze komen voor in Europa, Azië, het Midden-Oosten en tot in het noorden van Afrika. Veel krokussen komen oorspronkelijk uit Oost-Europa en de Balkan. In Frankrijk komen zes wilde soorten voor, waarvan er twee uitsluitend op Corsica voorkomen!

Er bestaan bijna 80 soorten krokussen. Het zijn vaste planten met knollen (pseudobollen die dienstdoen als opslagorgaan). De meeste ervan bloeien in het voorjaar, enkele in het najaar. De krokus behoort tot de familie van de Iridaceae, die 1.800 soorten omvat, voornamelijk kruidachtige planten, waaronder irissen, gladiolen, freesia’s en montbretia’s. De naam ‘herfstkrokus’ wordt ten onrechte gegeven aan Sternbergia lutea, hoewel deze zelfs niet tot de familie van de Iridaceae behoort. De krokus kan ook worden verward met de herfsttijloos.

Krokussen bieden een palet aan zeer heldere kleuren!

De naam komt van het Griekse krokos: saffraan. Jazeker, want saffraan komt van een krokus, Crocus sativus. Saffraan wordt verkregen door de oranjerode stamper te oogsten. Het is de duurste specerij, want er zijn ongeveer 150 bloemen nodig voor slechts één gram saffraan! Omdat deze krokus in het najaar bloeit, gaan we er hier niet verder op in.

We onderscheiden twee grote categorieën voorjaarskrokussen: de Hollandse hybriden, variëteiten met grote bloemen die afstammen van Crocus x vernus, en de botanische krokussen, die vroeger bloeien (soms al in januari of februari!) en kleine, natuurlijker ogende bloemen hebben.

Krokussen zijn kleine planten die tussen 8 en 15 centimeter hoog worden. Ze nemen weinig ruimte in de borders in, maar kunnen een indrukwekkend bloementapijt vormen! Dat geldt bijvoorbeeld voor Crocus tommasinianus. Je kunt ze het beste in groepen planten. Het komt vaak voor dat krokussen in de tuin verwilderen!

Voorjaarskrokussen bloeien al vanaf het einde van de winter, tussen februari en april… soms zelfs al in januari! Ze kunnen zelfs door de sneeuw heen breken! Zodra de temperaturen milder worden, beginnen de bloemknoppen open te gaan. De bloei duurt meestal tien tot vijftien dagen. De bloemen openen zich in de zon: ‘s nachts en bij een grijze lucht sluiten ze zich… de krokus doet zo dienst als barometer!

De bloemen van krokussen zijn trechtervormig, bekervormig, en doen denken aan de bloei van herfsttijlozen. Hun zachte vormen geven ze een ontroerende, kwetsbare uitstraling. Ze bestaan uit zes bloemdekbladen (ongelijk gedifferentieerde bloembladen of kelkbladen). Ze kunnen wit, paars of geel zijn. Vaak zijn ze zeer helder van kleur! De serie ‘Mammouth’ omvat variëteiten die zijn geselecteerd vanwege hun grote bloemen. In het hart van de bloem vormen de oranjegele meeldraden een opvallend contrast tussen de bloembladen, vooral wanneer deze wit of paars zijn!

Crocus sativus en Crocus vernus: botanische plaat

Sommige variëteiten, vooral die van Crocus chrysanthus, zijn geurig! Hun bloemen verspreiden dan een lichte honinggeur.

De bladeren van krokussen zijn smal en lijnvormig. Ze hebben een lichtere hoofdnerf en worden vaak 10 tot 15 centimeter lang. Meestal groeien ze tegelijk met de bloemen. Na de bloei worden ze echter langer! Aan het einde van het voorjaar vergelen de bladeren en gaat de plant in rust. Daarna heeft ze geen enkel onderhoud meer nodig. Water geven is dan niet nodig, integendeel: de bollen staan liever droog!

De krokus vormt knollen: het zijn pseudobollen die bestaan uit een verdikte stengel, omgeven door schubben. Als opslagorganen stellen ze de plant in staat voedingsstoffen op te slaan om een deel van het jaar in rust door te brengen en daarna in het voorjaar opnieuw te bloeien. Krokussen zijn gemakkelijk te vermeerderen door deze knollen op te nemen.

Krokussen worden soms verkocht in mengsels waarin een groot aantal bollen van verschillende variëteiten wordt gecombineerd. Dat is een goede oplossing om een gazon te laten bloeien, maar je kunt er ook voor kiezen zelf de kleuren te selecteren om een harmonieus geheel te creëren… en zo het palet te beperken tot een kleiner aantal kleuren.

De botanische soorten:

• Crocus chrysanthus

Deze soort komt oorspronkelijk uit Oost-Europa en bloeit vroeger dan de Hollandse hybriden. De bloemen zijn ook kleiner, waardoor ze een natuurlijkere uitstraling hebben. De soort heeft gele bloemen, maar heeft geleid tot de ontwikkeling van talrijke variëteiten met soms witte of blauwe bloemen, zoals ‘Blue Pearl’.

• Crocus vernus

Deze krokus heeft paarse of witte bloemen en gele meeldraden. Hij komt voor in berggebieden in Oost- en Centraal-Europa, van het westen van Rusland tot in Italië. Hij heeft geleid tot de ontwikkeling van talrijke Hollandse hybriden met zeer grote bloemen.

• Crocus tommasinianus

Deze zeer rijk bloeiende krokus komt oorspronkelijk uit Oost-Europa, verspreidt zich vanzelf en heeft de neiging te verwilderen! Het is een van de vroegst bloeiende soorten, soms al vanaf februari. Bovendien verdraagt hij, in tegenstelling tot andere variëteiten, schaduw! Je kunt hem daarom in lichte bossen telen. Zijn bloemen zijn lila of purperviolet.

Het opengaan van de krokusbloemen!

Belangrijkste variëteiten van krokussen

De populairste variëteiten:

Onze favoriete variëteiten:

Andere variëteiten om te ontdekken:

Crocus vernus Pickwick - Hollandse krokus

Dit is een variëteit met grote bloemen, licht mauve met paarse strepen. Ze valt op door haar verrassende gestreepte bloei! De tweekleurige bloembladen vormen een mooi contrast met de oranje meeldraden. De basis van de bloembladen is donkerder en purper van kleur.

• Bloeitijd april
• Uiteindelijke planthoogte 15 cm

Productfiche bekijken

Crocus Mammouth Jeanne d'Arc - Hollandse krokus

Deze hybride draagt grote witte bloemen, die prachtig contrasteren met de geeloranje meeldraden. De basis van de bloembladen is purper. De zuiver witte bloei maakt deze variëteit bijzonder elegant. Ze ontving de Award of Garden Merit van de Royal Horticulture Society (RHS).

• Bloeitijd maart, april
• Uiteindelijke planthoogte 15 cm

Productfiche bekijken

Crocus tommasinianus Ruby Giant - Boerenkrokus

Deze crocus, een van de eerste die bloeit, valt op door de intensiteit van zijn kleur! Hij draagt paarsviolette, licht roodachtige bloemen. Hij breidt zich gemakkelijk uit en kan verwilderen.

• Bloeitijd maart, april
• Uiteindelijke planthoogte 15 cm

Productfiche bekijken

Crocus Mammouth Remembrance - Hollandse krokus

Deze hybride, verkregen uit Crocus vernus, heeft grote mauve bloemen die donkerder zijn aan de basis van de bloembladen. Ze hebben een glanzend uiterlijk. Het is een krachtige variëteit die kan verwilderen.

• Bloeitijd maart, april
• Uiteindelijke planthoogte 10 cm

Productfiche bekijken

Crocus chrysanthus Blue Pearl - Sneeuwkrokus

Deze crocus bloeit wit, met lichtblauw aan de achterzijde van de bloembladen, geaccentueerd door helder geel in het hart van de bloem. Het is een rijkbloeiende en geurende variëteit. Ze ontving de Award of Garden Merit van de Royal Horticulture Society (RHS).

• Bloeitijd maart, april
• Uiteindelijke planthoogte 12 cm

Productfiche bekijken

Crocus chrysanthus Cream Beauty - Sneeuwkrokus

Dit is een crèmekleurige variëteit, groenachtig aan de basis van de bloembladen en geel in het hart van de bloem. De meeldraden zijn helder oranje! Ze verwildert gemakkelijk. Ze ontving de Award of Garden Merit van de Royal Horticulture Society (RHS).

• Bloeitijd maart, april
• Uiteindelijke planthoogte 10 cm

Productfiche bekijken

Crocus ancyrensis - Ankara-krokus

De ankarakrokus komt oorspronkelijk uit Turkije en China en heeft prachtige, helder geeloranje bloemen. Ze worden gedragen door een zeer lange en dunne bloembuis. Hij bloeit vroeg, soms al vanaf februari, en kan verwilderen.

• Bloeitijd maart, april
• Uiteindelijke planthoogte 10 cm

Productfiche bekijken

Crocus Prins Claus - Krokus

Deze bijzonder elegante variëteit heeft een tweekleurige, zijdeachtig ogende bloei. De bloemen zijn wit met purperen markeringen aan de achterzijde van de bloembladen. In het midden zorgen de oranje meeldraden voor een vleugje heldere kleur.

• Bloeitijd maart, april
• Uiteindelijke planthoogte 10 cm

Productfiche bekijken

Crocus chrysanthus Fuscotinctus - Sneeuwkrokus

Deze crocus valt op door zijn originele en geurende bloei in een goudgele tint, met aan de achterzijde van de bloembladen roodbruine strepen.

• Bloeitijd maart, april
• Uiteindelijke planthoogte 10 cm

Productfiche bekijken

Crocus sieberi Tricolor - Sieber-krokus

Deze crocus bloeit eerder dan de Nederlandse variëteiten. De bloembladen hebben een kleurverloop in drie tinten: ze zijn overwegend paars en hebben in het midden een witte halo rond een geel hart. Het is een rijkbloeiende crocus die zich gemakkelijk uitbreidt.

• Bloeitijd maart, april
• Uiteindelijke planthoogte 10 cm

Productfiche bekijken

Crocus Vanguard - Hollandse krokus

Deze crocus valt op door zijn bijzonder zachte bloei! Hij bloeit eerder dan de Nederlandse variëteiten en heeft grote tweekleurige bloemen, met blauwe en mauve bloembladen en een zilverkleurige achterzijde.

• Bloeitijd april, mei
• Uiteindelijke planthoogte 10 cm

Productfiche bekijken

Crocus chrysanthus Snowbunting - Sneeuwkrokus

Deze crocus heeft een opmerkelijke zuiver witte bloei. Het hart van de bloem is geel en de achterzijde van de bloembladen is blauwachtig zilverkleurig. Hij ontving de Award of Garden Merit van de Royal Horticulture Society (RHS).

• Bloeitijd maart, april
• Uiteindelijke planthoogte 10 cm

Productfiche bekijken

Crocus chrysanthus Zwanenburg Bronze - Sneeuwkrokus

Dit is een variëteit met tweekleurige en geurende bloemen. Ze zijn geel en vormen een mooi contrast met de achterzijde van de bloembladen, die donkerrood, bijna bruin van kleur is. Het is een gemakkelijk te telen en rijkbloeiende variëteit. Ze ontving de Award of Garden Merit van de Royal Horticulture Society (RHS).

• Bloeitijd maart, april
• Uiteindelijke planthoogte 15 cm

Productfiche bekijken

Crocussen planten

Waar planten?

We raden je aan om je krokussen in groepen te planten, met minimaal vijf bollen bij elkaar, maar idealiter een tiental. Je kunt ze bij elkaar zetten om kleurvakken in een gazon te creëren, of ze wat willekeuriger planten.

Krokussen zijn gemakkelijk te telen. Er zijn slechts twee voorwaarden om ze te laten slagen: een goed doorlatende grond en zon! Ze houden niet van vocht en voelen zich goed op een plek op het zuiden! Crocus tommasinianus groeit echter ook goed in de schaduw.

Krokussen houden van lichte grond! Die mag stenig en arm zijn. Als je grond kleiig is, moet je hem doorlaatbaarder maken door lavagrind of grind toe te voegen. Het is geen probleem als de grond in de zomer uitdroogt, integendeel! Omdat de krokus in vegetatieve rust is, blijft hij liever droog. Plant hem bijvoorbeeld niet onder een automatisch gazonsproeisysteem of naast planten die regelmatig water nodig hebben. De bollen zouden kunnen gaan rotten.

Je kunt ze ook in potten of een bloembak planten, samen met andere bolgewassen, of in een rotstuin… en zelfs op een groen dak zetten! In een border kun je ze ter bescherming tussen vaste planten zetten die ze bedekken, zoals bodembedekkers of planten die pas beginnen te groeien nadat de krokussen zijn uitgebloeid.

Wanneer planten?

Plant je krokussen in het najaar, tussen september en november, buiten periodes met vorst. Door ze vroeg genoeg te planten, krijg je een iets vroegere en mooiere bloei dan wanneer je ze eind november of in december plant.

Hoe planten?

Het planten van krokussen is vrij eenvoudig. Houd een afstand van ongeveer tien centimeter tussen elke bol aan. We raden je aan een bollenplanter te gebruiken.

Leg de bollen op de grond, willekeurig verspreid voor een natuurlijker resultaat. Aarzel niet om ze gewoon te gooien en te planten waar ze neerkomen! Graaf voor elke bol een klein plantgat van ongeveer tien centimeter diep. Zorg indien nodig voor drainage onder in het gat met een dunne laag grind of kleikorrels. Plaats de bollen met de punt naar boven. Vul het gat weer met grond en druk die licht aan. Water geven is meestal niet nodig.

Plant je bollen gerust e.dicht op elkaar door een groot plantgat te graven en ze allemaal samen naast elkaar te leggen, maar niet tegen elkaar aan. Zo krijg je mooie kleurvakken! Als je de bollen in een gazon plant, steek dan een stuk graszode uit, plant de bollen en leg de graszode terug. Zo beschadig je je gazon niet!

Plaats markeringen om te onthouden waar je de bollen hebt geplant en te voorkomen dat je erin gaat spitten. Als je je krokussen in een border plant, raden we je aan om al je bloemen tegelijk te planten, zodat je de bollen later niet beschadigt met een spade!

Bekijk onze video met tips voor het planten van krokussen met een bollenplanter!

Lees ook de tips van Ingrid in: Hoe plant je krokussen in een gazon?

Planten in een pot:

Je kunt je krokussen in potten of bloembakken planten. Gebruik een brede en ondiepe pot of bak. Zorg onderin voor drainage met een laag grind of potscherven. Vul de pot met potgrond gemengd met een beetje zand. Plaats je bollen met de punt naar boven en vrij dicht op elkaar en bedek ze vervolgens met substraat. Druk dit voorzichtig aan.

Lees ook: Krokussen in een pot telen.

Crocus chrysanthus ‘Miss Vain’ en Napolitaanse cyclamen in een pot

Onderhoud

De krokus is heel gemakkelijk te telen en vraagt bijna geen onderhoud. Zorg er vooral voor dat hij niet te nat staat en knip het loof niet af voordat het is opgedroogd! Over het algemeen bestaat het onderhoud alleen uit het verwijderen van uitgebloeide bloemen. Na enkele jaren kunt u de knollen scheuren als de bloei minder wordt, zodat ze weer nieuwe kracht krijgen.

Krokussen zijn winterhard en hebben eigenlijk geen last van ziekten of plagen, met uitzondering van knaagdieren (eekhoorns, muizen, woelmuizen), die de bollen graag opgraven en aanvreten! Bescherm ze met draadgaas. Of plant naast uw krokussen andere, giftige bollen die knaagdieren vermijden, bijvoorbeeld sneeuwklokjes of narcissen.

Na de bloei worden de bladeren langer en vervolgens geel. De krokussen zijn dan hun reserves aan het aanvullen om het volgende jaar opnieuw te kunnen bloeien… Knip de bladeren dus niet af voordat ze volledig droog zijn! Wacht tot de plant in vegetatieve rust is om het gazon te maaien.

Laat uw krokussen na de bloei staan. Zodra de krokus in rust is, vraagt hij geen enkel onderhoud meer. U hoeft hem geen water te geven, integendeel! Hij houdt niet van vocht; de bollen kunnen daardoor gaan rotten.

Om de bloei te vervroegen, kunt u de bollen forceren door ze een koudeperiode te geven. Plant ze in oktober in een pot, in een lichte en goed doorlatende potgrond, en zet ze vervolgens donker en koel (niet warmer dan 10 °C), bijvoorbeeld in een kelder of garage. Geef regelmatig water. Haal ze na twee maanden, wanneer de eerste scheuten 5 tot 10 centimeter lang zijn, naar binnen en zet ze op kamertemperatuur op een lichte plek, bij een raam. Zo geniet u midden in de winter van bloeiende krokussen!

Crocus tommasinianus kan in een bosrijke omgeving echte bloementapijten vormen! (foto L. B. Tettenborn)

Vermeerdering

Krokussen hebben gemakkelijk de neiging om te verwilderen. Dat geldt met name voor Crocus tommasinianus, die zichzelf uitzaait en kolonies vormt, echte bloementapijten. Wij raden aan om ze te vermeerderen door de knollen te scheuren, een veel betrouwbaardere en snellere techniek dan zaaien.

Knollen scheuren

Door crocusknollen te scheuren, kunt u gemakkelijk en snel nieuwe planten verkrijgen.

De krokus vermeerdert zich spontaan door nieuwe knollen te vormen. Wij raden aan om uw krokussen om de vier tot vijf jaar te scheuren. Zo kunt u de pollen verjongen en krachtiger maken.

Scheur de knollen aan het einde van het voorjaar of in de zomer, vanaf mei. In deze periode wordt het loof geel en gaat de plant in vegetatieve rust. Graaf de knollen met een spade uit en steek daarbij ruim om de plant heen, zodat u ze niet beschadigt. Maak de broedbolletjes los die zich naast de oorspronkelijke bol hebben gevormd. Plant ze opnieuw in groepen, met de punt naar boven, op ongeveer tien centimeter diepte. Bedek ze met aarde en druk de grond aan. Water geven is niet nodig.

Zaaien

U kunt de zaden van uw krokussen oogsten en zaaien, maar deze techniek kost tijd. Soms moet u twee tot drie jaar wachten voordat u ze ziet bloeien. Bovendien loopt u bij het zaaien van cultivars het risico op bloemen met kleuren die enigszins afwijken van die van de oorspronkelijke cultivar.

Oogst de zaden in het voorjaar en zaai ze meteen. Vul een pot tot enkele centimeters onder de rand met substraat. Verdeel de zaden gelijkmatig en vrij dicht over het oppervlak en bedek ze vervolgens met een dikke laag potgrond: ze moeten vrij diep worden gezaaid. Geef water en zet de pot in een koude bak. Wacht twee jaar voordat u uw jonge planten in de volle grond uitplant.

Combineren

De krokus zorgt al aan het einde van de winter voor bloemen. Maak daar gebruik van om al vroeg in het seizoen een kleurrijke border te creëren! Combineer hem met andere bloembollen met een vroege bloei, zoals narcissen of chionodoxa’s. Je kunt ook enkele lenterozen of stengelloze sleutelbloemen toevoegen.

De krokus is perfect om een gazon te laten bloeien. Kies Crocus tommasinianus, want deze heeft de neiging te verwilderen! Hij bedekt de bodem met een prachtig lila tapijt! Omdat hij halfschaduw verdraagt, kan hij zelfs in een bosrijke omgeving worden geplant en aan de voet van bomen bloeien. Het sneeuwklokje en het lenteklokje passen er uitstekend bij. Benut de gele bloei van Eranthis hyemalis om kleur en helderheid aan je tuin toe te voegen!

De krokus is geschikt voor allerlei toepassingen: je kunt hem in een bloembak telen samen met andere vaste planten of bolgewassen. Hij kan ook in een rotstuin worden geplant, of zelfs op een groendak! Dat komt door zijn weerstand tegen droogte en zijn vermogen om in arme bodem te groeien. Combineer hem met alpiene planten of vetplanten, zoals steenbreek, huislook of hoornbloemen.

Een lentetafereel in een bosrijke omgeving met Leucojum vernum, Helleborus x hybridus, Crocus tommasinianus en Eranthis hyemalis! (Foto: GAP Howard Rice)

Bekijk ook onze tuiniersfiche: “Krokussen: hoe kies je de juiste en combineer je ze in de tuin?”

Wist je dat?

In de bloementaal hebben crocussen afhankelijk van hun kleur een andere betekenis. Crocussen met gele bloemen brengen een boodschap van angst en bezorgdheid over de liefde over. Ze betekenen dat iemand gerustgesteld wil worden. Witte crocussen drukken de aan de jeugd verbonden vreugde en het geluk uit, terwijl blauwe crocussen een ontluikende liefde symboliseren.

In de Griekse mythologie was Crocus een man die verliefd was op de nimf Smylax. Omdat zij onverschillig bleef voor zijn charmes, veranderden de goden hem in een crocus om zijn verdriet te verzachten.

Volgens een andere versie was Crocus een vriend van Hermes. Deze verwondde hem per ongeluk dodelijk tijdens een discusworp. Drie druppels van zijn bloed vielen op de bodem en lieten een bijzondere bloem groeien, die naar hem werd genoemd: Crocus.