Quercus robur Jan Zamoyski - Zomereik

De Quercus robur 'Jan Zamoyski' is een oude Poolse selectie met bont blad van de Zomereik, die begin jaren 2000 opnieuw op de markt verscheen. Deze mooie, relatief langzaam groeiende boom onderscheidt zich door zijn groene blad met witte spikkels. De grote, gelobde bladeren zijn eerst bontgeel en worden geleidelijk wit, wat het loof een zeer lichte uitstraling geeft. Zeer winterhard, deze atypische eik groeit in de meeste grondsoorten, mits deze voldoende vochtig zijn, want hij houdt niet van droogte die zijn groei remt. Na verloop van tijd bereikt hij een hoogte van ongeveer twaalf meter en is geschikt voor een solitaire aanplant op een zonnige standplaats in een tuin van respectabele afmetingen.

De eik is een lid van de beukenfamilie (Fagaceae), net als de beuk en de tamme kastanje. Het is de meest voorkomende boom in Frankrijk en wereldwijd zijn er ongeveer 600 soorten, zowel bladverliezend als wintergroen, voornamelijk op het noordelijk halfrond in droge, gematigde of vochtig tropische klimaten. Het geslacht Quercus spreekt verzamelaars bijzonder aan, omdat het rijk is aan verrassingen, zoals de Kastanjebladeik... Er worden ongeveer 240 benoemde cultivars geschat, zoals 'Jan Zamoyski'.
Dit ras, oorspronkelijk op de markt gebracht in 1903, heeft een bijzonder verhaal achter de rug. Geselecteerd door Feliks Rożyński, destijds directeur van de kwekerij Podzameckie, eigendom van de familie Zamoyski, doopte hij hem 'Jan Zamoyski' ter ere van een zeer rijke grootkroonhetman (de hoogste militaire titel in Polen in de 16e eeuw). Tot 1938 verhandeld, stopte de productie tijdens de Tweede Wereldoorlog en raakte het ras uiteindelijk in de vergetelheid, totdat Bronisław Szmit, een Poolse boomkweker, in 2003 een overlevend exemplaar terugvond en identificeerde.
Nu weer beschikbaar, verdient dit ras onze aandacht, want het is werkelijk zeer sierlijk. Deze mooie boom, met een iets langzamere groei dan de botanische typesoort, heeft ook een minder imposante ontwikkeling. In de loop der jaren bereikt hij uiteindelijk een hoogte van ongeveer twaalf meter (maximaal 15 m onder goede omstandigheden) bij een breedte van ongeveer 8 meter of meer. Zijn silhouet is vrijwel hetzelfde als dat van de eik uit onze landschappen, het is vooral het blad dat verschilt. Hij draagt grote, zeer lange bladeren (20 tot 25 cm), relatief smal, met 3 tot 6 afgeronde lobben aan elke kant, van onregelmatige grootte. Bij het uitlopen is het groen van de bladeren gespikkeld met geel, na veroudering worden ze leerachtiger en verandert het geel in crème en vervolgens wit. De jonge bladeren zijn het meest gekleurd; bij het ouder worden wordt de verhouding groen overheersend ten opzichte van het wit. Door hun grootte hangen de bladeren, gedragen door korte bladstelen, naar beneden. De schors van de jonge twijgen is zachtgroen, een beetje geel, en wordt dan geleidelijk donkerder tot bruinachtig zoals de schors van de stam. De vrij onopvallende bloei in het voorjaar produceert dezelfde eikels als de typesoort.
Deze eik is uiterst winterhard en verdraagt vorst van ongeveer -23°C tot -26°C. Hij groeit in de volle zon, maar verdraagt ook lichte schaduw zonder dat zijn bonte tekening hieronder lijdt. Hij is nogal tolerant wat de pH van de bodem betreft en accepteert matig kalkhoudende tot licht zure gronden. Daarentegen heeft hij een zekere vochtigheid en een vrij vruchtbare, humusrijke bodem nodig om zich goed te ontwikkelen.

De Quercus robur 'Jan Zamoyski' zal liefhebbers van licht loof verheugen. Idealiter plant u hem voor een scherm van donkergroene beplanting, zoals coniferen, om nog meer te kunnen genieten van zijn mooie gespikkelde bonte blad. Zeer esthetisch, kan hij solitair midden in een gazon worden geplant, in een tuin die groot genoeg is om hem te herbergen. Andere bomen van hetzelfde formaat en met gekleurd blad kunnen hem vergezellen, zoals de gouden valse christusdoorn (Gleditsia triacanthos 'Sunburst'). Met zijn zeer sierlijke samengestelde bladeren, die van goudgeel naar anijsgroen gaan voordat ze in het najaar terugkeren naar geeloranje, vormt hij een prachtig contrast met de eik. De Liquidambar styraciflua 'Golden Sun', met zijn mooie handvormige bladeren, goudgeel in het voorjaar, groen in de zomer voor de herfstverkleuring naar karmijnrood gemengd met paars, zal ook een uitstekende metgezel zijn. En voor een nog sterker contrast kiest u voor de Acer platanoides 'Crimson Sentry', een Noorse esdoorn met prachtige purperen handvormige bladeren, die in de herfst verkleuren naar roodkoper.