Polygala planten, snoeien en verzorgen

Beschrijving en plantkunde

Het geslacht Polygala omvat talrijke eenjarige en vaste planten en enkele heesters, met bijna 500 soorten die in warme streken over de hele wereld voorkomen. Het behoort tot de familie van de Polygalaceae, die verwant is aan die van de Fabaceae, maar waarvan de verschillen vooral betrekking hebben op de vorm van de bloem en de vrucht.

Polygalasoorten, vooral de kruidachtige, komen voor in uiteenlopende milieus: van droge graslanden (Polygala comosa, calcarea) tot vochtige graslanden (Polygala austriaca, amarella) en bosranden in bergachtige gebieden (Polygala chamaebuxus, vulgaris). Ze zijn herkenbaar aan hun kleine blauwe of felroze bloemen, soms tweekleurig en met een wit kuifje. De vleugeltjesbloem (Polygala myrtifolia) is echter de belangrijkste struikvorm die bij ons voor de sier wordt gekweekt en heeft een zonnige standplaats en een zacht klimaat nodig, zoals aan de Atlantische of mediterrane kust. In Zuid-Afrika komt hij in het wild voor op duinen, rotsachtige hellingen en oevers van beekjes, maar ook in bossen en grasland- of struweelgebieden. Hij is slechts winterhard tot ongeveer -5 °C, maar kan goed overwinteren in een veranda (tussen 0 en 15 °C) en gedurende 10 maanden blijven bloeien. Er bestaan echter ook nieuwe, compactere hybriden, zoals de hybride Polygala ‘Bibi Pink’, die vorst tot -12 °C verdragen en daardoor op grotere schaal kunnen worden toegepast. Polygala chamaebuxus is een inheemse maar vrij onbekende vaste plant uit de zuidelijke bergen. Deze soort komt voor van Frankrijk (de Alpen en de Pyreneeën) tot Roemenië en is in goed doorlatende grond winterhard tot -14 °C. De geelroze bloei duurt echter korter dan die van de Zuid-Afrikaanse soort myrtifolia.

De bloem van Polygala heeft 2 grote, gekleurde kelkbladeren die doen denken aan de vleugels van een vlinder, net als de vleugels van de bloem van de erwt, en 3 andere, klassieke kelkbladeren die door hun formaat en groenachtige kleur minder opvallen. De kroon vormt een buis van 3 tot 5 vergroeide bloembladeren, die de kiel van de bloem van de Fabaceae nabootst (het onderste bloemblad). De bloem eindigt meestal in een zeer kenmerkend kuifje van witte, Y-vormig gerangschikte filamenten. Dit contrasteert met de kleur van de bloembladeren en bestaat uit omgevormde meeldraden. De zogenaamde ‘vlinderbloemige’ bloemen, zoals die van de Fabaceae, zijn bij Polygala myrtifolia 2 tot 3 cm groot en staan in korte, zeer sierlijke eindtrossen. De bloei van deze soort kan 10 maanden van het jaar aanhouden zolang het niet vriest.

De vruchten zijn kleine, afgeplatte, gevleugelde doosvruchten die soms moeilijk te zien zijn aan de heester, maar veel zaden verspreiden. Deze polygala zaait zich, net als veel andere soorten, soms overvloedig uit op de meest onverwachte plekken in de tuin, wanneer klimaat en bodem gunstig zijn.

Polygala myrtifolia: een mooie bloeiende heester voor een zacht klimaat

Het eenvoudige, niet-samengestelde loof, in tegenstelling tot dat van de meeste Fabaceae, staat afwisselend ingeplant en heeft vrijwel geen bladsteel. Dit wordt ook weerspiegeld in de namen van de verschillende Polygala-soorten (myrtifolia, serpyllifolia, chamaebuxus…), die verwijzen naar de bladeren van de mirte, wilde tijm en buxus. Bij Polygala myrtifolia zijn de bladeren wintergroen, ovaal of spits, lichtgroen en min of meer grijs getint, 2 tot 3 cm lang en voorzien van een duidelijkere middennerf. De compacte heester met fijne, soepele, ineengestrengelde groene of purperen twijgen kan na 4 jaar onder goede omstandigheden 1,50 tot 2 m in alle richtingen worden, terwijl de hybride Baby Pink niet hoger wordt dan 0,8 tot 1 m. De groei is snel, waardoor het verlies door kou of de beperkte levensduur beter te verdragen is. Daarentegen groeit Polygala chamaebuxus, met een kruipende groeiwijze van 15 cm hoog en een breedte van meer dan 50 cm, langzaam tot zeer langzaam.

De etymologie van de naam Polygala komt uit het Grieks en betekent ‘veel melk’. De naam verwijst naar de eigenschappen van bepaalde polygala’s, waarvan volgens de oude Grieken de melkproductie bij vrouwen zou toenemen.

De belangrijkste variëteiten van Polygala

Meest voorkomende soort

Polygala myrtifolia - Vleugeltjesbloem

Een vrij lage, ronde struik met dichte vegetatie en kleine, groenblijvende bladeren in een mooie, zachte groene kleur. Hij is gedurende 10 maanden bedekt met talloze kleine, witte en paarsroze lathyrusachtige bloemen, die in opeenvolgende golven verschijnen. Hij is bestand tegen droogte, maar weinig winterhard; afhankelijk van het klimaat kan hij in de volle grond of in een pot worden geteeld en in de winter worden binnengehaald.

• Bloeitijd juni tot november
• Uiteindelijke planthoogte 2 m

Productfiche bekijken

Winterhardere en compactere soorten

Polygala Bibi Pink - Vleugeltjesbloem

Deze hybride lijkt sterk op de soort myrtifolia, maar is veel beter bestand tegen kou en heeft een compactere groeiwijze, die beter geschikt is voor de teelt in een pot. De kleine, groenblijvende bladeren in een mooie, enigszins grijsgroene kleur laten de tweekleurige lathyrusachtige bloemen goed uitkomen, met levendig mauvepaars en lichtroze.

• Bloeitijd juli tot november
• Uiteindelijke planthoogte 80 cm

Productfiche bekijken

Polygala chamaebuxus Grandiflora - Vleugeltjesbloem

Een kruipende, plat groeiende halfheester met klein, groenblijvend, leerachtig en donkergroen loof, dat op buxus lijkt. In het voorjaar verschijnen bijzonder heldere, paarsgele tweekleurige bloemen. Perfect voor rotstuinen op droge bodem in de schaduw. Winterhardheid: -12/-14 °C.

• Bloeitijd april tot juni
• Uiteindelijke planthoogte 15 cm

Productfiche bekijken

Planten

Waar plant je de vleugeltjesbloem?

De mirtebladige vleugeltjesbloem kan alleen in de volle grond overwinteren in vorstvrije streken (maximaal -5 °C), met uitzondering van de cultivar Baby Pink, die iets meer vorst verdraagt (-12 °C). In streken waar het net te koud kan worden, omring je de heester met een vliesdoek om een paar graden extra winterhardheid te winnen. Je kunt de heester ook prima in een pot kweken en hem ‘s winters in een onverwarmde, vorstvrije kas of in een veranda zetten, waar hij kan blijven bloeien. Kies een mooie keramieken pot of een grote kuip om hem goed tot zijn recht te laten komen.

Zet de vleugeltjesbloem bij voorkeur in de volle zon, behalve Polygala chamaebuxus, die in het zuiden graag in de halfschaduw staat, en leid deze als een rotsplant over een beschaduwde talud of boven op een muurtje, bijvoorbeeld samen met anemonen blanda of Cyclamen coum.

Polygalas zijn niet veeleisend wat betreft de bodem: zuur, neutraal, kalkrijk, vochtig of droog, zolang deze maar goed gedraineerd is.

Wanneer planten?

Plant de vleugeltjesbloem bij voorkeur in het voorjaar, na afloop van de vorst, behalve in het Middellandse Zeegebied, waar planten in het najaar wordt aanbevolen.

Hoe planten?

Deze snelgroeiende plant is gemakkelijk te kweken, vooral in een pot.

• Dompel de pot onder in een emmer water om de wortelkluit goed vochtig te maken.
• Graaf een breed en voldoende diep plantgat dat 2 tot 3 keer breder is dan de wortelkluit.
• Breng een schep zand of grind aan op de bodem van het plantgat of de pot, zodat het water rond de wortels goed kan weglopen. Kies bij zware grond voor een plek in een rotstuin.
• Vul het plantgat zowel in een pot als in de volle grond aan met een mengsel van 1/3 tuingrond, 1/3 potgrond en 1/3 rivierzand (grof zand) of grind.
• Druk de grond licht aan en vorm daarbij een kuiltje.
• Geef overvloedig water.

Lees meer bij: Een Polygala in een pot kweken.

Polygala myrtifolia

Onderhoud en snoei

• Denk eraan om de polygala in pot tijdens warme periodes regelmatig water te geven. Eenmaal goed gevestigd verdraagt hij droogte vrij goed wanneer hij in de volle grond groeit.
• Vul de pot in het voorjaar aan met verse potgrond om de vruchtbaarheid op peil te houden. In de volle grond volstaat het om af en toe wat compost aan de voet van de plant aan te brengen.
• Snoei de enkele takken die eventueel uitsteken indien nodig aan het einde van het voorjaar voordat hij aan een tweede bloeiperiode begint. Over het algemeen hoeft de struikpolygala echter niet te worden gesnoeid, omdat hij, net als cistus en rozemarijn, moeilijk opnieuw uit oud hout uitloopt. Snoei in het najaar kan hem ertoe aanzetten nieuwe scheuten te vormen die gevoelig zijn voor kou.
• Verwijder het dode hout aan het begin van het voorjaar.
• De polygala heeft buiten zelden last van ziekten of plagen. Binnen kunnen witte vliegen (witte vlieg) en bladluizen op de jonge scheuten voorkomen. Gebruik brandnetelgier, groene zeep of pyrethrine, of snoei de aangetaste scheuten om ze te bestrijden.

Vermeerderen

De eenvoudigste manier van vermeerderen is in het voorjaar of aan het begin van de zomer verse zaden te zaaien, want stekken is moeilijk.

Zaai

• Verzamel de platte vruchten met de zaden eind zomer aan de Polygala en bewaar ze op een droge plek.
• Zaai de verse zaden onder glas of op een beschutte plek bij een muur, niet te zonnig, in losgemaakte en bevochtigde grond. Bedek ze licht.
• De kieming duurt enkele weken.
• Verspeen de kiemplanten in kweekpotjes zodra je ze kunt hanteren. Pas op dat je de kiemwortel niet beschadigt.
• Houd de planten de eerste twee winters beschut voordat je ze uitplant.

Toepassingen en combinaties

De vleugeltjesbloemen en ‘Pink Baby’ kunnen kleine borders of zonnige rotstuinen opfleuren, samen met cistus, kruipende Amerikaanse seringen, lavendel of rozemarijn, Medicago arborea, of in een meer zuidelijke sfeer met Melaleuca, Leptospermum, Westringia… Amerikaanse seringen, Escallonia, Euphorbia mellifera of x martinii, Euryops, Leucadendron en Watsonia zijn goede metgezellen voor Polygala myrtifolia in Bretagne op een helling die aan de oceaan is blootgesteld.

Een idee voor een combinatie in een zacht klimaat: Leucadendron (‘Fireglow’ of bijvoorbeeld ‘Safari Sunset’), Polygala myrtifolia, Westringia fruticosa, Festuca glauca en Alternanthera ‘Little Prince’ of ‘Purple Night’. Een Mexicaanse blauwe palm (Brahea armata) zou ook perfect zijn

Je kunt ook vrije borders aanleggen die vrijwel het hele jaar bloeien, of rotstuinen vullen. Polygala chamaebuxus ‘Grandiflora’, die op een kruipende dwergmispel lijkt, is bijzonder geschikt voor dit soort toepassingen. Deze halfheester is ideaal om de vorm van rotsen te volgen en de rotstuin op te fleuren met zijn uitbundige voorjaarsbloei, samen met alyssum of blauwkussen. Het is ook een uitstekende plant om schaduwrijke borders en wat moeilijke hellingen aan te kleden die weinig zon krijgen, evenals de bovenkant van een onherbergzaam muurtje waar zonplanten moeilijk gedijen. Je kunt hem bijvoorbeeld combineren met leverbloempjes (Hepatica nobilis), Anemone blanda of Cyclamen coum, die tegelijkertijd bloeien en dezelfde omstandigheden op prijs stellen.

Aarzel niet om grote keramische potten te vullen om je balkons, terrassen of entrees van het huis in bloei te zetten, zelfs maar voor één seizoen, met de vleugeltjesbloem. Hij is bijzonder geschikt voor tuinen aan zee, omdat hij zeer goed bestand is tegen harde wind en tegen het zoutgehalte van de bodem en de lucht.

Alexandra geeft je in dit artikel meer ideeën voor combinaties met Polygala!