Buxus: planten, snoei en onderhoud

Beschrijving en plantkunde

De palmboompje, in het Latijn Buxus, is een heester uit de familie van de Buxaceae, net als Sarcococca en Pachysandra. De plant komt oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied en Klein-Azië, waar hij tot op 1600 m hoogte groeit. In het wild komt hij voor op droge, kalkrijke hellingen van Corsica, maar ook in bepaalde gebieden ten noorden van de Loire, met name in Duitsland, Engeland, het zuiden van België, Luxemburg en Zwitserland. Het geografische verspreidingsgebied is zeer groot, waardoor de plant zich aan elke grondsoort en elk klimaat kan aanpassen.

Hoewel het geslacht Buxus ongeveer 30 soorten omvat, is de meest gekweekte soort in onze tuinen zonder twijfel de Buxus sempervirens, de gewone buxus, met zijn vele cultivars zoals ‘Elegans’, met bont blad, en ‘Suffruticosa’, de buxus voor lage randbeplanting. Ook de Buxus microphylla, de Japanse buxus, komt veel voor, evenals zijn bekendste cultivar ‘Faulkner’, een onmisbare plant voor vormsnoei en bonsai en voor de teelt in potten.

De buxus groeit echt zeer langzaam en vormt vanuit een netwerk van fijne, sterk vertakte wortels een groenblijvende heester die het hele jaar door sierlijk is. De hoogte varieert van enkele tientallen centimeters bij dwergsoorten tot 5 m bij de hoogste soorten. De plant heeft een dichte, min of meer compacte, bossige, sterk vertakte en gelijkmatige groeiwijze die geschikt is voor allerlei snoeivormen, van de meest geometrische tot de meest fantasierijke, en voor vormsnoei. Zo kun je hem als lage randbeplanting op maximaal 15 cm hoogte houden, maar er ook spectaculaire spiralen of piramides van 2 m hoog of dierfiguren mee maken.

Buxus sempervirens – botanische illustratie van P.J. Redouté

Zijn buitengewone trage groei wordt alleen geëvenaard door zijn opmerkelijke levensduur: de buxus groeit slechts 5 tot 10 cm per jaar, maar wordt zeer oud; in grote Franse landschapsparken staan veel buxussen die ouder zijn dan honderd jaar. Een buxus heeft jaren nodig om de gewenste definitieve vorm te krijgen. De Buxus balearica, ofwel de “Mahon-buxus”, onderscheidt zich door een snellere groei.

Het hout van de buxus is witgeel van kleur en heeft een opmerkelijke hardheid en dichtheid. Het is een van de dichtste houtsoorten in het plantenrijk, alleen ebbenhout is dichter.

Het donkergroene, glanzende, wintergroene en leerachtige loof vormt het hele jaar door de belangrijkste aantrekkingskracht van deze heester. Het bestaat uit een groot aantal kleine, tegenoverstaande bladeren die afwisselend aan twijgen met een vierkante doorsnede staan. Deze twijgen zijn bedekt met een gladde, lichtgrijze schors. De bladeren zijn lancetvormig, ovaal of rond, aan de top zeer licht ingesneden en 2 tot 4 cm lang. Bovendien verspreiden ze een typische geur die soms als onaangenaam wordt ervaren. De Buxus microphylla heeft kleinere bladeren. Deze zijn meestal lichtgroen tot smaragdgroen en aan de onderzijde glanzend en lichter van kleur. Ze zijn smaller en breed wit gerand bij de Buxus sempervirens ‘Elegans’ en bij de Buxus microphylla ‘Golden Dream’. De Buxus sempervirens ‘Myrtifolia’ onderscheidt zich door zijn ovale bladeren, die op die van bosbessen lijken.

In de herfst of winter, en soms eerder, krijgt het loof onder invloed van vorst een bronzen of oranje kleur. Het loof van de buxus verandert voortdurend: op vochtige of beschaduwde plaatsen is het donkergroener, terwijl het op zeer droge en zonnige plaatsen lichtere tinten krijgt.

Deze mooie, bossige pollen zijn vooral interessant vanwege hun loof. In het voorjaar krijgen ze een vrij onopvallende bloei die weinig sierwaarde heeft. Van maart tot april, afhankelijk van het klimaat, verschijnen zeer discrete bloemen in bloemkluwens in de bladoksels. Elke bloemtros bestaat uit meerdere mannelijke bloemen rond een vrouwelijke bloem. Deze stervormige, crèmekleurige bloeiwijzen tonen bundels gele meeldraden en doen denken aan de bloemen van de sinaasappelboom. Ze geuren, leveren veel nectar en stuifmeel en zijn zeer geliefd bij bijen.

Daarna worden kleine vruchten gevormd: capsules met drie hoorns waarin zwarte, glanzende zaden zitten die aan het einde van de zomer rijp worden en gemakkelijk door mieren worden verspreid. Deze vruchten scheiden een sap af waarvan bijen heerlijke honing maken.

De buxus is gemakkelijk te kweken en winterhard tot -15 à -20 °C. De buxus past daarom in al onze regio’s en verdraagt vrijwel alle bodem- en standplaatsomstandigheden. Toch geeft hij de voorkeur aan neutrale of licht kalkrijke, voedselrijke en goed doorlatende grond. Omdat hij langzaam groeit, is de buxus de ideale plant voor het maken van randbeplantingen in allerlei formaten en kan hij zelfs in een pot worden gekweekt. Met zijn altijd groene silhouet geeft hij ook structuur aan borders, accentueert hij paden en kan hij plantenvakken in formele tuinen afbakenen.

Palmboompje in bolvorm gesnoeid

De buxus is de populairste plant voor vormsnoei, omdat hij geschikt is voor allerlei snoeivormen: klassiek, modern of in de vorm van dieren.

Met Pasen, tijdens het “feest van de Palmtakken”, laat men de buxus, net als de olijfboom, zegenen als symbool van onsterfelijkheid en wederopstanding. Van buxusbladeren kunnen ook aftreksels worden gemaakt. Daarnaast is buxus verkrijgbaar in capsules met bladpoeder, die gewaardeerd worden om hun drainerende werking.

Het hout van de buxus is altijd zeer gewild geweest bij houtdraaiers en beeldhouwers. Na het polijsten wordt het gebruikt voor het maken van tollen, fluiten, gereedschapsstelen…

Belangrijkste soorten en variëteiten

De populairste

Onze favorieten

Buxus sempervirens Suffruticosa - Palmboompje

Zeer compact, met een tragere groei, is dit de meest gebruikte dwergvariëteit van de gewone buxus voor lage randbeplanting.

• Bloeitijd april, mei
• Uiteindelijke planthoogte 70 cm

Productfiche bekijken

Buxus sempervirens - Palmboompje voor borders

Dit is de gewone buxus. Hij is veelzijdig en leent zich uitstekend voor randbeplanting en vormsnoei in de vorm van een bol, piramide of iets anders.

• Bloeitijd mei, juni
• Uiteindelijke planthoogte 1 m

Productfiche bekijken

Buxus sempervirens - Palmboompje

Wij bieden de bolvorm van de gewone buxus aan. Hij vormt een homogene bol met een diameter van 20 cm, die in een pot op het terras of balkon meteen decoratief is.

• Uiteindelijke planthoogte 1,50 m

Productfiche bekijken

Buxus microphylla Faulkner - Japanse buxus

Een kleine buxus die perfect geschikt is voor kleine ruimtes en vormsnoei. Zijn van nature dichte, zeer compacte en opgaande groeiwijze leent zich voor al je wensen!

• Bloeitijd mei, juni
• Uiteindelijke planthoogte 1 m

Productfiche bekijken

Buxus sempervirens Elegans - Palmboompje

Een prachtige selectie, perfect om schaduwrijke plekken in de tuin op te fleuren. Hij vormt het hele jaar door mooie, lichte struiken. Je kunt hem snoeien of een vrije vorm laten behouden, afhankelijk van je wensen.

• Bloeitijd mei, juni
• Uiteindelijke planthoogte 1,50 m

Productfiche bekijken

Planten

Waar buxus planten?

Winterhard tot -15 à -20 °C kan de buxus theoretisch overal in Frankrijk worden geplant. Als je regio echter wordt geteisterd door de buxusmot, kunnen we het planten ervan niet aanraden en adviseren we je eerder om te kiezen voor alternatieven. Ontdek ze in dit artikel: Welke heesters kunnen buxus vervangen?

De buxus is bijzonder weinig veeleisend en past zich aan elke bodemsoort, elk klimaat en elke standplaats aan. Hij staat het liefst in de zon, al groeit hij ook in de halfschaduw of schaduw. Ondanks zijn dichte loof, dat zelfs bestand is tegen brand, kan hij in onze warmste streken last krijgen van een te hete standplaats, waardoor zijn bladeren geel kunnen worden. Op schaduwrijke plekken groeit hij krachtiger.

Hij verdraagt elke bodemsoort, zelfs kleigrond, maar vestigt zich sneller in een neutrale of licht kalkrijke, rijke en goed gedraineerde bodem, want hij verdraagt geen grond waarin tijdens de winter water blijft staan, omdat hij vrij gevoelig is voor schimmels. Ten noorden van de Loire kun je beter geen buxus op een te schaduwrijke plek planten, omdat vochtgerelateerde cryptogamische ziekten zich daar sneller zouden ontwikkelen.

De buxus is bijzonder sierlijk en vormt het hele jaar door mooie groene pollen in grote of kleine, sierlijke borders, en als slingers in lage, strak gesnoeide hagen om ruimtes in een gestructureerde tuin af te bakenen en lege plekken in een border op te vullen. Hij past ook in een wat wildere hoek van de tuin, bijvoorbeeld onder grote bomen. Hij is onmisbaar voor de structuur van een Franse tuin.

In pastorietuinen of in een moestuin kan hij de vakken met kruidenplanten afbakenen. Hij kan ook in een pot op het terras of balkon worden gekweekt vanwege zijn grote sierwaarde het hele jaar door. De buxus is taai, verdraagt luchtvervuiling uitstekend en vindt gemakkelijk een plek in stadstuinen.

Wanneer buxus planten?

Buxus wordt in het voorjaar geplant, van februari tot maart, na de vorst, of in een warm klimaat in het najaar, van september tot november.

Hoe buxus planten?

In de volle grond

Voor een buxusrand heb je 5 kweekpotjes per meter nodig, dus om de 15 tot 20 cm. Houd voor een haag ongeveer 60 cm tot 1 m afstand tussen de buxusplanten. De buxus heeft een goede drainage nodig, want zijn wortels houden niet van stilstaand vocht. Aarzel in een border niet om ze per 3 of 5 bij elkaar te planten voor een mooi effect van grote partijen.

• Graaf een gat dat breder dan diep is, want de wortels van de buxus groeien oppervlakkig
• Maak de bodem goed los
• Breng onder in het plantgat een laag grind van 10 cm aan
• Plaats de wortelkluit
• Vul aan met de uitgegraven tuingrond, vermengd met potgrond en turf
• Druk de grond aan en geef water

Een buxusrand planten

In potten

Buxus wordt klassiek in een pot geplant. Kies een brede en diepe pot van terracotta, keramiek of steen en plant de buxus in een mengsel van gelijke delen tuingrond en potgrond. De buxus verdraagt geen natte voeten: bedek de bodem van de pot met een laag grind of kleikorrels. Druk de grond aan en geef water. Hij vormt een wintergroene struik op een terras of balkon, bij voorkeur in de schaduw om te voorkomen dat de wortels te warm worden en de bladeren verbranden.

→ Lees ook onze handleiding: Buxus met blote wortel planten

Hoe verzorg je een buxus?

Afgezien van regelmatige snoei vraagt de buxus maar weinig aandacht.

In de volle grond

Geef hem de eerste jaren na het planten voldoende water. Ten zuiden van de Loire en bij aanhoudende droogte geeft u vaker water: in het voorjaar om de 15 dagen en in de zomer eenmaal per week.

Bij warm en droog weer geeft u hem organische mulch en royaal water.

In een pot

In een pot heeft de buxus geen last van vorst of tijdelijke droogte. Hij kan dus zonder problemen buiten overwinteren. Zet de pot in de strengste streken bij voorkeur beschut tegen extreme vorst. Geef in het voorjaar en najaar meststof voor buxus. Laat de wortelkluit in de zomer niet te veel uitdrogen.

Verpot hem in het najaar of voorjaar om de 3 tot 5 jaar in een grotere pot.

Wanneer en hoe snoei je de buxus?

Met zijn compacte en wintergroene vegetatie kan de buxus nauwkeurig en volhardend in vorm worden gesnoeid, maar je kunt hem ook gewoon vrij laten groeien. Het is de populairste heester voor allerlei soorten snoeivormen, van de eenvoudigste tot de meest complexe: dierfiguren, geometrische vormen of fantasievolle creaties.

→ Lees alles in ons adviesartikel: Buxus: wanneer en hoe snoei je hem?

Ziekten van buxus

Buxus is vrij sterk, maar kan last hebben van bepaalde ziekten en plagen. Controleer je buxus regelmatig om de aanwezigheid van een plaag zo snel mogelijk op te merken en dienovereenkomstig in te grijpen. Let op: buxus is gevoelig voor onkruidbestrijdingsmiddelen.

Plagen van buxus

Een van zijn grootste vijanden is de buxusmot, een rups die aanzienlijke schade veroorzaakt en de buxus uiteindelijk volledig doet afsterven. Trek de zwaarst aangetaste planten uit en vervang ze door vergelijkbare, minder gevoelige heesters.

Rups en vlinder van de beruchte buxusmot

De kommavormige schildluis, een insect met een kommavormig lichaam, verzamelt zich in kolonies op de takken, die vervolgens geel worden en afsterven.

Bestrijd de buxusbladvlo, die een witte, wollige massa op de jonge scheuten achterlaat, door te vernevelen met brandnetelgier of afkooksel van heermoes, die werkzaam zijn door hun afwerende werking.

De galmug van buxus, ook wel buxusvlieg genoemd, is een ware plaag die zich voedt met sap en verkleurde zwellingen veroorzaakt op de bladeren, die geel tot oranje kleuren.

De spintmijt van buxus is een mijt die herkenbaar is aan de zilverkleurige strepen die hij op het loof achterlaat.

De galmijt van buxus is een andere mijt die misvormingen van jonge scheuten en de vorming van gallen veroorzaakt.

Tegen deze soorten mijten kan een acaricide worden gebruikt.

Ziekten van buxus

Buxus wordt ook bedreigd door Cylindrocladium buxicola, een schimmel die binnen enkele dagen bruine, ronde vlekken op de bladeren en zwarte strepen op de stengels veroorzaakt, waarna de plant afsterft. De bladeren drogen uiteindelijk volledig uit en vallen af; de buxus sterft binnen enkele weken plotseling af: vermijd slecht gedraineerde bodems, geef water aan de voet van de plant en niet op de bladeren, snoei zieke takken terug tot op gezond weefsel en verbrand ze. Volutella buxi is een andere parasitaire schimmel van buxus, die eveneens afsterving van het blad, vergeling van groepen bladeren en aantastingen op de takken veroorzaakt. Behandel de plant op dezelfde manier als bij Cylindrocladium buxicola.

Deze twee schimmels van buxus ontwikkelen zich bij vochtig weer.

Een fungicide is ideaal om deze cryptogame ziekten van buxus te bestrijden; je kunt eventueel preventief zwavel vernevelen.

Roest uit zich door het verschijnen van kleine bruine vlekken op het jonge loof, vooral tijdens een vochtige zomer. De ziekte is vooral ontsierend en heeft verder geen gevolgen. Behandel preventief met een oplossing van gier of afkooksel van heermoes.

Andere symptomen bij buxus

Onder invloed van strenge vorst kunnen de jonge scheuten na een late voorjaarsvorst geel worden, met een spectaculaire verkleuring en bruine verkleuring als gevolg, maar zonder verdere gevolgen: nieuw blad zal het beschadigde loof vervangen.

Goed om te weten: er bestaan biologische behandelingen voor buxus. Maar gezien de problemen die buxus tegenwoordig in de tuin veroorzaakt, ontdek je onze selectie heesters die uitstekende alternatieven voor buxus vormen.

Vermeerdering van buxus

Als buxus alleen kan worden gezaaid bij de botanische soort, vergt dit enorm veel geduld. Stekken blijft de eenvoudigste methode om buxus te vermeerderen.

• Neem aan het einde van de zomer verhoute takjes van 10 tot 15 cm lang
• Verwijder de onderste bladen van de stengels
• Steek deze stekken voor ¾ in zaaibakjes of kweekpotjes gevuld met potgrond en grond
• Houd het substraat de hele winter vochtig
• Bewaar ze onder koud glas en verspenen ze na één of twee jaar in de volle grond, want buxus wortelt zeer langzaam

Buxus combineren in de tuin

Strak gesnoeid of vrij gelaten, klassiek of fantasierijk, dankzij het gemak waarmee hij kan worden gesnoeid biedt de buxus de tuinier oneindig veel mogelijkheden. Gesnoeide buxus is altijd sterk aanwezig in de tuin. De uitgesproken sierlijke kwaliteiten van de buxus komen vanzelfsprekend tot hun recht bij het ontwerpen van een moderne tuin, met een sobere uitstraling.

In een wat wildere hoek van de tuin vormt hij ook het hele jaar door mooie groene struiken. Hij past ook in pastorietuinen om moestuinvakken, kruidenplanten of snijbloemen af te bakenen. De geruststellende blijvende aanwezigheid van de buxus geeft een border met geometrische lijnen een duurzame structuur, markeert paden en omzoomt een terras. Zijn wintergroene silhouet brengt altijd ritme in het landschap, in de tuin of in een pot op het terras, waar hij zorgt voor perfecte symmetrie.

Een voorbeeld van een combinatie in een witte tuin: roos ‘Maria Mathilda’, Pyrus salicifolia ‘Pendula’, Hosta sieboldiana var elegans, Buxus sempervirens, Lychnis coronaria ‘Alba’, roos ‘Guirlande d’Amour’, Camassia leichtlinii blanc, Centranthus ruber ‘Albus’, Orlaya grandiflora…

Hij is perfect om echte groene ranken te maken en op te gaan in de beplanting, zodat alle omliggende planten beter uitkomen. In een stadstuin is hij een uitstekend alternatief voor hagen van levensbomen of ligusters. Met buxus blijft de tuin ook in de winter mooi.

In heesterborders kan buxus worden gecombineerd met weelderigere planten en lichtere bladeren, zoals die van Amerikaanse seringen. Het strakke uiterlijk van buxussen vormt daar een contrast met weelderige rozen, vaste planten of wat wilde eenjarige planten, zoals duizendblad, asters, cosmea, kattensnorren en Coreopsis. Speel in een sierlijke tuin met vormcontrasten door grassen te gebruiken, zoals Stipa tenuifolia, Gigantea en pennisetum. Omdat buxus weinig ruimte inneemt, kan hij ook lege plekken in een border opvullen.

Een voorbeeld van een combinatie van bladplanten: Buxus sempervirens ‘Elegans’, lenteroos, Hebe ‘Emerald Green’, vrouwenmantel en varens

Hij kan ook worden gecombineerd met dwergconiferen of andere kleine heesters, zoals Japanse hulst, de Euonymus fortunei en japonicus, om wintergroene struiken te creëren in een strakke, moderne border. In een rand kan hij worden afgewisseld met Cotonéaster.

In een mooie bosrijke beplanting komt hij tevoorschijn uit een tapijt van klimop of Vinca Minor, staat hij naast Pachysandra en vormt hij een achtergrond voor winterheide, purperklokjes en kleine voorjaarsbollen of zomerbollen.

In een z
entuin of Japanse tuin staan buxussen met zeer ronde vormen naast een als wolkenboom (Niwaki) gesnoeide Ilex crenata en een niet-woekerende bamboe, zoals Fargesia murielae ‘Bimbo‘, kleine acer palmatum en Japans berggras. Met zijn mooie bonte bladeren is de Buis sempervirens ‘Elegans’ prachtig naast een Choisya ternata ‘Sundance’.

Wist je dat?

De Buxus sempervirens was ongetwijfeld de meest geliefde heester in de Franse tuinen van de zeventiende en achttiende eeuw, vooral bij Le Nôtre, de tuinier van Lodewijk XIV die deze plant op grote schaal toepaste in de tuinen van het kasteel van Versailles. Het gebruik van het palmboompje verspreidde zich vervolgens zowel in burgerlijke tuinen als in Engelse tuinen.

Vormsnoei met het palmboompje werd tot een kunst verheven – de vormsnoei – en zorgt ook tegenwoordig nog voor het succes van de tuinen van Villandry en Gourdon. Nadat de vormsnoeikunst in de achttiende en negentiende eeuw in de vergetelheid was geraakt, heeft ze de afgelopen jaren haar adellijke glans teruggekregen en hedendaagse landschapsarchitecten opnieuw geïnspireerd, zelfs in onze kleine stadstuinen.