Buxusmot herkennen en bestrijden: complete gids

Symptomen van een buxusmotplaag herkennen

De eerste tekenen van een besmetting met buxusmot zijn vaak de spinseldraden rond de buxus en de vele donkergroene uitwerpselen rond de heesters. De rupsen zijn gemakkelijker te vinden in de lagere delen en het centrum van aangetaste planten.

Buxusmot en spinseldraden in een aangetaste buxus

Buxussen zijn zeer resistente planten en kunnen opnieuw blad vormen, maar als de buxusmot de schors aantast, kan dit leiden tot het afsterven van de buxussen.

In tegenstelling tot andere plagen in de tuin en op enkele zeldzame, geïsoleerde gevallen na, richt de buxusmot zich specifiek op buxussen (vooral Buxus sempervirens en rotundifolia), waardoor preventie van plagen en de verzorging van de heesters des te belangrijker zijn.

Kenmerken en levenscyclus van de buxusmot

De buxusmot doorloopt verschillende ontwikkelingsstadia, van doorschijnende eitjes tot lichtgroene rupsen en ten slotte nachtvlinders. Inzicht in zijn levenscyclus is essentieel voor een geïntegreerde plaagbestrijding en verantwoord tuinieren.

• De eitjes

De eitjes zijn doorschijnend, liggen in groepjes en worden meestal aan de onderkant van de bladeren afgezet. Daardoor zijn ze moeilijk te vinden. Na enkele dagen verschijnen de eerste rupsen.

Doorschijnende eitjes van de buxusmot

• De rups (larve)

De rups is herkenbaar aan haar glanzend zwarte kop en haar lichtgroene lichaam, dat omzoomd is door donkergroene lengtestrepen, zwarte wratten en kleine witte haartjes. Ze heeft 10 schijnpoten en veroorzaakt geen huidreacties.

Verschillende groeistadia van de rupsen van de buxusmot, van het eerste tot het laatste larvestadium.

• De pop (chrysalis)

Zodra de rupsen volwassen zijn, spinnen ze een zijden cocon om te verpoppen. Vervolgens vormt de chrysalis zich zeer snel. De pop is ongeveer 2 cm groot. Eerst is hij groen, daarna wordt hij bruin wanneer hij volwassen is. De vlinder komt na enkele weken uit, of in de zomer al na enkele dagen.

Pop (chrysalis) van de buxusmot

• De volwassen vlinder

Het zijn nachtvlinders. Er bestaan twee vormen van de buxusmot: de ene heeft parelmoerkleurige vleugels met een bruine rand en gouden en paarse iriserende tinten. De andere, zeldzamere vorm heeft volledig bruine vleugels. Beide vormen zijn toch herkenbaar aan een kleine witte maansikkel op hun vleugels. Hun vleugelspanwijdte ligt tussen 35 en 44 mm. Een vrouwtje leeft ongeveer 15 dagen, maar kan tijdens haar korte leven honderden eitjes leggen. De vlinders worden sterk aangetrokken door licht en hun massale aanwezigheid is eveneens problematisch… sommige woningen worden letterlijk overspoeld.

De twee vormen van de buxusmot

_{Fotocredits van de verschillende biologische stadia van de buxusmot: ephytia.inra.fr}

De volledige levenscyclus van de buxusmot begrijpen

De rupsen overwinteren in zijden cocons die goed tussen twee buxusbladeren verborgen zijn.

Vanaf februari komen de rupsen uit hun overwinteringsplaats en beginnen ze aan de bladeren te knabbelen. Ze ontwikkelen zich snel. Tussen eind maart en begin april worden de rupsen poppen en tussen eind mei en begin juni verschijnt de eerste generatie vlinders.

Deze volwassen vlinders paren en leggen vervolgens eieren waaruit de individuen van de tweede generatie ontstaan, enzovoort.

De volwassen vlinders blijven in de zomer en het najaar paren en zo ontstaan er meerdere generaties vlinders. De jonge rupsen van de laatste generatie overwinteren in zijden cocons en de cyclus begint opnieuw.

Zo krijgen lezers snel inzicht in de belangrijkste fasen van de levenscyclus van de buxusmot en in de belangrijke periodes voor de bestrijding van deze plaag.

In de loop van het jaar zien we meerdere generaties (2 tot 3 per jaar), waarvan alle stadia van de levenscyclus tegelijk zichtbaar kunnen zijn: eieren, rupsen, poppen en vlinders.

Effectieve methoden tegen de buxusmot

Voor wie duurzaam tuinieren en ecologische oplossingen verkiest, kunnen verschillende methoden doeltreffend zijn. Bacillus thuringiensis is een natuurlijk insecticide dat kan worden gebruikt in het kader van biologische bestrijding van deze rups. Bovendien kunnen feromoonvallen helpen om de populatie buxusmotten in je tuin te verkleinen.

• Mechanische bestrijding

Verwijder de eerste rupsen zodra ze verschijnen met de hand. De rupsen veroorzaken geen huidreacties.

Borstel de buxussen om zo veel mogelijk spinseldraden te verwijderen.

Handige tuiniers leggen een doek onder de planten en slaan met een stok tegen de buxussen om de rupsen op de doek te laten vallen. Daarna hoef je ze alleen nog maar te verzamelen en fijn te knijpen. Deze methode maakt het verzamelen minder omslachtig bij grote buxussen of vormsnoei.

• De teil als val

Een grote teil (of zelfs meerdere) gevuld met water waaraan afwasmiddel is toegevoegd en die ‘s nachts wordt verlicht, blijkt doeltreffend om de vlinders te vangen: ze verdrinken erin. Als het er echter veel zijn, is de teil snel vol en moet je hem dagelijks legen en opnieuw vullen.

Ook de stofzuigermethode is het proberen waard…

• Alternatieve behandelingen en doeltreffendheid tegen de buxusmot

Hoewel zwarte zeep en witte azijn vaak als biologische behandelingen worden genoemd, is hun doeltreffendheid niet wetenschappelijk bewezen. Voor een betrouwbaardere bescherming van de tuin raden we aan om bewezen methoden te volgen en de biodiversiteit in de tuin te bevorderen om een ecologisch evenwicht te creëren.

Biologische gewasbescherming tegen de buxusmot

Biologische gewasbescherming wordt gedefinieerd als het geheel van beschermingsmethoden waarbij uitsluitend levende organismen of natuurlijke stoffen worden gebruikt, zoals predatoren, de bacillus thuringiensis of feromonen. Bij het INRA lopen verschillende onderzoeksprojecten om oplossingen te vinden die het verschijnsel kunnen indammen. Het meest recente onderzoek betreft de onvoldoende doeltreffendheid van trichogrammen.

• De predatoren

In haar oorspronkelijke verspreidingsgebied wordt de buxusmot door natuurlijke predatoren gereguleerd. Bij ons zijn deze predatoren afwezig. Er is wel predatie door koolmezen en huismussen waargenomen, evenals door de Aziatische hoornaar (Vespa velutina).

Het plaatsen van nestkasten maakt het voor vogels gemakkelijker om te nestelen, zodat zij bijdragen aan de regulering van de buxusmot. Reken op 10 tot 20 nestkasten per hectare. Het is absoluut noodzakelijk om de buxus te kammen om de spinseldraden te verwijderen en predatie te vergemakkelijken.

Het INRA voert onderzoeken uit met parasitaire, ei-etende sluipwespjes: trichogrammen. De vrouwtjes leggen hun eieren in de eieren van de buxusmot, waardoor deze afsterven.

• Behandeling met Bacillus thuringiensis

Herhaalde behandelingen met Bacillus thuringiensis (Bacillus thuringiensisssp kurstaki, BTK of eenvoudiger BT) zijn doeltreffend, maar alleen tegen jonge rupsen.

Oudere rupsen zijn bestand tegen de behandeling. Bacillus thuringiensis is een bacterie die van nature in de natuur voorkomt. Deze bacterie tast de darmwand van de rupsen aan. De rupsen stoppen met eten en sterven snel, binnen 1 tot 5 dagen, aan bloedvergiftiging.

De behandeling wordt uitgevoerd op het volledige loof met een drukspuit. De werkingsduur bedraagt maximaal 3 tot 7 dagen. Het is absoluut noodzakelijk om te behandelen wanneer de rupsen aanwezig zijn en de behandeling te combineren met het vangen van de vlinders.

Om je buxus te behandelen:

Begin met het verwijderen van de spinseldraden die vaak rond de aangetaste takken zitten. Behandel vervolgens zo snel mogelijk de jonge rupsen met BT, bij voorkeur ‘s avonds of vroeg in de ochtend. Herhaal de behandeling twee tot drie keer, met tussenpozen van 3 weken, om de verschillende generaties jonge rupsen te vernietigen. BT werkt alleen tegen jonge rupsen die veel eten. Oudere rupsen, die aan het einde van hun cyclus zijn, worden nauwelijks geraakt omdat ze stoppen met eten. Grijp opnieuw in tijdens de zomer en het najaar als er nieuwe generaties rupsen verschijnen.

Geef de buxus na een eerste aantasting en een eerste behandeling ruim water om de groei van nieuwe bladeren te stimuleren.

→ Lees ook Bacillus thuringiensis: een natuurlijk insecticide

• De feromoonval of Buxatrap

Feromonen zijn seksuele stoffen die door vrouwelijke insecten worden geproduceerd om mannetjes aan te trekken. Het INRA heeft in het kader van het programma “SaveBuxus” een feromoonval ontwikkeld en gepatenteerd die BUXatrap heet. De feromonen lokken mannelijke vlinders in de vallen. Het is geen wondermiddel, maar in combinatie met andere bestrijdingsmethoden helpt het om de plaag te beperken

Elke soort verspreidt een specifiek feromoon. Daarom moet er per type plaag een val worden geplaatst, in dit geval voor de buxusmot. Deze vallen worden gebruikt als waarschuwingssysteem om het begin en de omvang van de aanwezigheid van deze plagen vast te stellen. Elke capsule moet elke 4 weken worden vervangen.

Door het aantal vallen te verhogen, is het mogelijk om het aantal mannetjes, bevruchte vrouwtjes, gelegde eieren en aangetaste buxussen enigszins te verminderen. De kosten van deze maatregelen lopen dan echter sterk op.

Een van de feromoonvallen die in de Harmas van Jean Henri Fabre in Sérignan-du-Comtat is geplaatst.

Om de perioden waarin plagen in de tuin voorkomen te kennen, kun je het beste regelmatig de bulletins voor plantgezondheid (BSV) lezen. Het BSV wordt samengesteld door een netwerk van professionele en vrijwillige waarnemers en geeft informatie over de omvang van problemen (ziekten, plagen) in elke regio en voor elk type teelt. Het is een waardevol hulpmiddel om problemen in je tuin waar te nemen en indien nodig de juiste preventieve en curatieve maatregelen te nemen.

Tip: om de BSV’s te raadplegen, typ je gewoon “Bulletin de santé du végétal” gevolgd door de naam van je regio in je zoekmachine.

Lees tot slot ook onze adviesfiche over feromoonvallen.

Preventiestrategieën tegen aantasting door de buxusmot

De preventie berust op drie pijlers:

• Verwijder en verbrand vanaf maart de rupsen en poppen die zich op de buxussen bevinden om het verschijnen van de eerste rupsen te beperken;
• Als de buxussen afsterven, snoei ze dan en verbrand de bovengrondse delen;
• Plant geen buxussen en vervang ze niet door nieuwe. De keuze voor resistente planten en het afwisselen van soorten in geschoren hagen kunnen eveneens bijdragen aan ecologisch tuinieren.

Een alternatief is om buxussen te vervangen door andere plantensoorten die door de buxusmot worden genegeerd. Ontdek onze selectie van mogelijke kandidaten in onze tuinadviesfiche: “Waarmee kun je buxussen vervangen?“.

Bekijk ook de video van Olivier over: alternatieven voor buxussen.

Meer lezen

• De buxusmot, een verstekeling uit het oosten – INRAE