Een trendy laissez-faire-tuin aanleggen

Wat is een laissez-faire-tuin?

De vernieuwde kijk op de tuin vertaalt zich momenteel in een ‘laissez-faire’-tuin. Om deze tuin te typeren, zouden we kunnen zeggen dat hij zich ergens tussen de naturalistische tuin van Piet Oudolf, waarin uitbundige vaste planten en grassen worden gecombineerd, de punk tuin van Eric Lenoir, die hij zelf een luie-tuinierstu in noemt en waarin zo min mogelijk wordt ingegrepen, en de bewegende tuin van Gilles Clément, deze vrije tuin die in volledige harmonie met de natuur is.
Deze drie bekende landschapsarchitecten en tuiniers pleiten uiteindelijk allemaal voor een andere kijk op de tuin, die lange tijd aan strenge regels was onderworpen: de natuur wordt er heroverwogen en opnieuw geïntegreerd, als de passende omlijsting die onze eigen tuin van Eden in de verf zet.
We nemen dus afstand van het idee van een tuin die volledig wordt beheerst, schaffen het rigoureuze snoeien in strakke lijnen af en maken ons los van eeuwenoude regels… zonder dat we eindigen met een anarchistische en volledig onbeheersbare ruimte. Deze nieuwe trend sluit sterk aan bij een ecologisch bewustzijn, waarbij de tuinier met de natuur meewerkt in plaats van ertegenin te gaan.

Tuin van Hummelo, ontworpen door Piet Oudolf (© Ester Westerveld)

Stop met snoeien en maaien

De laissez-faire-tuin is gemakkelijker in onderhoud, met minder werk. Dit geldt vooral voor de graszones en voor het snoeiwerk.

De natuurlijke sfeer van sommige tuinen is in werkelijkheid het resultaat van verschillende factoren. Een van de belangrijkste is de structuur, die wordt bepaald door de hoge lagen: de bomen en heesters. Om de tuin een informele uitstraling te geven, zorgt de keuze voor soorten met een van nature losse of soepele groeiwijze voor aanzienlijk minder onderhoud, omdat seizoenssnoei dan bijzaak wordt. Veel heesters hoeven niet gesnoeid te worden en bomen vragen doorgaans alleen dat je ze rustig laat groeien.
Kies ook voor heesters die niet gesnoeid hoeven te worden: dit zijn vooral langzaam groeiende soorten, zoals coniferen en wintergroene heesters, waaronder heesters voor een zure bodem, ook wel zuurminnende heesters genoemd, of makkelijke heesters, zoals krentenboompjes en Cotoneaster!
Tot slot worden hagen aangelegd en aangeplant met een eerder landelijk karakter, of zelfs als coulisselandschap.

Het tweede knelpunt in een grote tuin waarin je minder wilt ingrijpen… is het maaien. Dat werk is op grote oppervlakken des te vervelender. Om het onderhoud van een gazon te beperken, kun je het beste het gazonoppervlak verkleinen ten gunste van grote borders met een mix van heesters, vaste planten en grassen, of van grote zones die als braakliggend land worden beheerd. Dat noemen we gefaseerd maaibeheer in de tuin.

Door het maaien te beheren en bepaalde delen van de tuin als min of meer beheerst braakliggend land te laten begroeien, versterk je het laissez-fairekarakter van de tuin.

→ Lees ook over heesters met een gebogen groeiwijze, Hoe en waarom leg je een landelijke haag aan?, een tuin bij een tweede woning, en alternatieven voor gazon: 10 bodembedekkers om het gazon te vervangen,

Toeval brengt mooie dingen teweeg

Met vaste planten die zichzelf uitzaaien, maakt de tuin waarin de natuur haar gang mag gaan het ons gemakkelijk en tooit hij zich met bloemen met een landelijke uitstraling, die perfect passen bij de gewenste sfeer. De ruimtes vullen zich geleidelijk met deze vrij kortlevende planten, die een magische oplossing hebben gevonden om langer in de tuin aanwezig te blijven.
Veel van deze planten uit zelfuitzaai hebben een luchtige, zeer lichte groeiwijze en brengen een gevoel van vrijheid in de grote borders, die steeds voller worden, zoals ijzerhard (Verbena hastata, Patagonisch ijzerhard), Knautia macedonica, vlasleeuwenbekken, Anthemis of vetkruid, om er maar een paar te noemen die zeer nuttig zijn en zich uitstekend aanpassen aan de klimaatverandering.

Let op: deze “willekeurige” zaailingen doen het goed in bodems die geschikt voor hen zijn (akeleien in vochthoudende grond, anthemis in droge grond bijvoorbeeld).

Reken ook op bollen die verwilderen, zoals wilde narcissen (Narcissus pseudonarcissus), Spaanse hyacinten of botanische tulpen: ze verspreiden zich snel in grote, kleurrijke tapijten in weilanden of onder boomgroepen.

→ Lees ook Planten die zichzelf uitzaaien!

Verbena hastata samen met duizendblad en grassen

Dicht op elkaar!

Een van de grote principes van de laissez-faire-tuin is dat dicht op elkaar planten ervoor zorgt dat er minder licht en water doordringen, waardoor geleidelijk alle andere begroeiing dan de gekozen planten wordt verstikt. Door planten dicht op elkaar te zetten, ontstaat een goede bodembedekking, ook al betekent dit soms dat je op termijn enkele planten moet scheuren en uitdunnen.

Een andere tip die wat denkwerk vraagt voordat je een nieuwe border aanlegt: planten combineren die elkaar in de loop van de seizoenen afwisselen, zodat de bodem, ook als die met mulch is bedekt, zo min mogelijk onbedekt blijft. Voorjaarsbollen zijn bijvoorbeeld doeltreffend om het tuinbeeld vroeg in het seizoen op gang te brengen, waarna vaste planten zoals longkruid het overnemen, bijvoorbeeld op een schaduwrijke plek.

Een ideale overvloed, mogelijk door dicht op elkaar te planten

Lang leve wilde en drachtplanten

Naast bepaalde bomen en heesters die bestuivende insecten aantrekken en die aan de rand of in borders kunnen worden geplant (valse acacia, boswilg enzovoort), zijn veel composieten uit de uitgestrekte Amerikaanse prairies bijzonder nuttig, zowel door hun wilde uitstraling als door hun aantrekkingskracht op bijen. Het zijn vaak planten voor droge grond, maar soms ook voor vochthoudende grond, zoals de koninginnekruiden. Andere planten die geen nectar leveren, verdienen eveneens onze volle aandacht om deze ongedwongen plekken in de tuin op te vullen: Aster sedifolius, tuinhibiscussen, akanten…

→ Nodig zonnehoeden, Centaurea montana, Serratula seoanei, distels, Dorycnium hirsutum, Vernonia baldwinii, Asclepia tuberosa, Monarda fistulosa. Eupatorium purpureum en nog veel meer uit.

Valse acacia, boswilg, distels, Monarda fistulosa, Allium ursinum (daslook) en Asclepia tuberosa

→ Lees ook onze adviesfiche: Hoe maak je je tuin weer wild?

Kiezen voor bodembedekkende planten

Ook de laissez-faire-tuin verlangt naar planten die zich voorgoed vestigen: de vaste planten of bodembedekkende heesters, al dan niet wintergroen. Hun dichte of uitgespreide blad (met een liggende of kruipende groeiwijze) is onovertroffen als het gaat om het verstikken van onkruid. Naast hun sierwaarde redden ze zich over het algemeen prima zelf, zijn ze weinig veeleisend en vragen ze weinig onderhoud, geheel in lijn met ons doel om zo min mogelijk in te grijpen.

We vinden er ooievaarsbekken, heideplanten, Epimedium, Muehlenbeckia en nog veel meer wonderlijke planten die je absoluut moet aanplanten in onze laissez-faire-tuin!

Als het aanplanten van vaste planten, die na hun winterse rustperiode elk jaar terugkomen wanneer ze bladverliezend zijn, of die zich definitief vestigen wanneer ze wintergroen zijn, een houding is die we logischerwijs allemaal steeds vaker aannemen, is dit zeker een andere goede manier om het jezelf gemakkelijk te maken in een laissez-faire-tuin.

Heideplanten en Juniperus in de zon, kleine maagdenpalm en ooievaarsbekken in de halfschaduw: de keuze aan bodembedekkers om het onderhoud te beperken is groot

Hoe pak je het in de praktijk aan?

De laissez-faire-tuin wordt meestal aangelegd op zeer grote oppervlakken of in een tweede deel van een grote tuin dat men vaak door tijdgebrek minder goed bijhoudt. Je kunt hem ook achter in een tuin aanleggen, om een jungleachtige indruk te creëren en de grenzen ervan met wilde grassen te vervagen.

• Je bekijkt het grote terrein, je brengt de zones in kaart waar wilde of pioniersoorten groeien en je creëert enkele experimentele zones om te zien wat wel … of niet werkt, en je probeert het opnieuw wanneer het een groot succes is!
• Je besteedt wat tijd aan het opruimen van een zone die overwoekerd is met braamstruiken of brandnetels en laat sterk groeiende planten, reuzenplanten die bestand zijn tegen onkruid, eventueel woekerende planten of dichte bodembedekkers met elkaar concurreren om met rust gelaten te worden (geitenbaard, moerasspirea of duizendknoop op vochthoudende grond en in de halfschaduw, Pratia op een droge plek…). Als sommige planten enigszins woekerend blijken te zijn, is dat geen probleem in een zeer open ruimte en achter in de tuin
• Je oogst de zaden van vaste planten ter plaatse, bij vrienden of tijdens ruilbeurzen voor zaden, en je zaait ze meteen na de oogst of in het najaar in de met gras begroeide zones. Maak daarbij enkele open plekken voor deze zaailingen
• Een maaibeurt aan het begin van de zomer, rond half juli, wanneer de planten hun zaden al hebben verspreid, zorgt ervoor dat sommige soorten aan het einde van de zomer en in het najaar opnieuw bloeien en mooie, krachtige pollen vormen: maai op ongeveer 15 cm hoogte (vermijd mengsels voor bloemenweiden, die één jaar lang een mooi effect geven maar minder lang meegaan). Lees meer in ons advies Een bloemenweide of met gras begroeide zone maaien
• Je bevordert de inheemse flora, die van nature in de tuin zal groeien, sneller en krachtiger, en zo haar concurrenten nog beter verstikt
• Wat het onkruid betreft dat nog steeds blijft opkomen: je accepteert de aanwezigheid ervan en begrijpt dat alles onder controle houden in een (grote) tuin onbegonnen werk is. Lees hierover het uitstekende artikel van Olivier: 10 goede redenen om onkruid te laten groeien.

Laissez-faire door iets meer onkruid te tolereren… vaak idyllisch en een voedselvoorraad voor insecten

Enkele voorbeelden ter inspiratie...

• De Grille-tuin in Durtal (49) is een voorbeeld van een tuin zonder vaste regels, waarin de planten, die vanwege hun sterke karakter zijn gekozen, zich in alle rust over de ruimte verspreiden, zonder vast ontwerp, en waarin het onderhoud tot een minimum is beperkt. Het is ook een mooi voorbeeld van een tuin zonder water te geven.

Een van de uitbreidingen van de Grille-tuin (© Gwenaëlle David)

• Het is ook mogelijk, al komt dat minder vaak voor, om van een kleine ruimte een knusse tuin zonder vaste regels te maken: hier blijft het gazon in deze kleine tuin eenvoudig en beperkt het zich tot een eenvoudig pad, terwijl vaste planten en grassen de wat stijve haag van glansmispels een metamorfose laten ondergaan…

• In het André Citroënpark in Parijs, ontworpen door Gilles Clément, zorgen de combinatie van luchtige vaste planten, heesters en een hogere boomlaag voor een sterk gevoel van vrijheid

André Citroënpark

• De overvloed aan dicht op elkaar geplante planten vormt hieronder, in de tuinen van Dyffryn Fernant in Wales, een charmante, landelijke plantenchaos die perfect harmonieert met het landschap aan de overkant. De planten die zo dicht op elkaar staan, kunnen periodes van droogte goed doorstaan.

Tuinen van Dyfrynn Fernant (© ceridwen Wikimedia Commons)

De tuin van Dyfrynn Fernant: ook rond het huis is gekozen voor een overvloed aan planten en een natuurlijke sfeer (© ceridwen Wikimedia Commons)

• Deze grote border combineert vaste planten en grassen op een slimme manier om de open plekken zo goed mogelijk op te vullen:

Echinacea purpurea ‘Vintage Wine’, Stachys officinalis, Amsonia hubrichtii (© sharon_k)

… en om je kennis over dit onderwerp verder te verdiepen, raden we je een uitstekend boek aan dat in 2015 bij Ulmer verscheen: Laissez faire! De kunst van het tuinieren met planten die zichzelf uitzaaien. Van Jonas Rief, Christian Kress en Jürgen Becker.