Amorphophallus: planten en verzorgen

Beschrijving en plantkunde

De Amorphophallus is een vaste plant met een knol uit de familie van de Aronskelkfamilie, net als de Arum of Calla, oftewel de calla (Zantedeschia). Het geslacht Amorphophallus omvat 170 soorten die vooral in de tropische en subtropische gebieden van Azië voorkomen, en ongeveer 400 hybriden. In het wild groeien ze in open bossen, op kalkrijke heuvels of op grote hoogte. Sommige soorten zijn endemisch in Nepal en Bangladesh; ze komen voor in de Himalaya.

De Amorphophallus wordt in ons klimaat zeer vaak in een pot gekweekt, omdat hij bang is voor winterse nattigheid en weinig winterhard is. In de winter moet hij tegen de kou worden beschermd.

Deze vaste kruidachtige plant ontwikkelt zich uit een grote knolwortel. De knol neemt, afhankelijk van de soort, verschillende vormen aan: bolvormig, afgeplat, langwerpig of onregelmatig. Hij kan tot 80 centimeter groot worden en tussen 1 en 15 kg wegen, soms nog veel meer, afhankelijk van de soort. De Amorphophallus titanum, oftewel de reuzenaronskelk, doet zijn naam eer aan: de wortel kan uiteindelijk meer dan 80 cm in doorsnee worden. Ook de Amorphophallus konjac heeft buitengewone afmetingen.

Amorphophallus titanum (links), Amorphophallus napalensis en Amorphophallus konjac in bloei

In de eerste jaren na het planten maakt de plant eerst bladeren die in de winter afsterven. De vegetatie komt in het voorjaar, meestal in mei-juni, uit de bodem in de vorm van een stevige groene bladsteel. Aan het uiteinde ontvouwt het blad zich tot een groot, enkelvoudig groen blad dat in veel deelblaadjes is verdeeld, met opvallende nerven. Dit blad kan 1,80 tot 2,20 m hoog worden en blijft ongeveer 4 maanden intact. In hun natuurlijke habitat kan het blad bij de grootste soorten 4 m breed worden. De Amorphophallus bulbifer heeft als bijzonderheid dat hij broedbolletjes vormt in de oksels van de deelblaadjes en op de vertakkingen van de bladsteel: een echte botanische curiositeit.

De spectaculaire bloei is zeldzaam en bevalt niet iedere neus! De bloei treedt alleen op bij volwassen planten, na meerdere jaren. Sommige soorten bloeien en herbloeien trager. Bij sommige soorten, zoals de Amorphophallus bulbifer, begint de bloei na 2 tot 4 jaar en daarna jaarlijks. De bloei vindt echter niet altijd elk jaar plaats en verschijnt door de jaren heen onregelmatig.

Van het einde van het voorjaar tot het einde van de zomer vormt de knol een bloeiwijze boven de grond, aan de voet van de plant, vóór het blad verschijnt. Deze is typisch voor de Aronskelkfamilie en bestaat, net als bij aronskelken, uit een trechtervormig schutblad dat spatha wordt genoemd en een bloeikolf omhult, oftewel een vlezige aar met bloemen. Deze rechtopstaande, vlezige centrale zuil doet denken aan een fallus, vandaar de volksnaam van de plant, die in het Grieks ‘vormloze penis’ betekent. Bij sommige Amorphophallus-soorten kan hij indrukwekkende afmetingen bereiken, tot ongeveer 70 cm lang. De spatha is ongeveer 20 tot 30 cm hoog. Opnieuw valt de Amorphophallus titanum op door de omvang van zijn bloem, die bijna 2,50 m hoog kan worden en zeker tot de grootste in het plantenrijk behoort!

De spatha verkleurt naar bruinpaars, zachtroze, violetpaars, groenachtig wit of bleek geelgroen. De lange bloeikolf is wit, geel met een bruinroze basis of donkerpaars, afhankelijk van de soort, en vormt een mooi contrast met de omhullende spatha.

Sommige Aronskelkfamilie-planten die klaar zijn voor bestuiving verspreiden een rottende, stinkende geur om bestuivende insecten aan te trekken, vooral vliegen en bijen: een buitengewone strategie! De binnenkant van de kooi is bekleed met richels om deze insecten tijdelijk vast te houden. De insecten blijven gevangen in de spatha zolang ze de vrouwelijke bloemen bestuiven. De volgende dag worden ze vrijgelaten, bedekt met stuifmeel, om een andere spatha te bestuiven.

Deze bloemen in spathae worden gevolgd door bolvormige bessen die, afhankelijk van de soort, rood, oranje, wit, geel of blauw zijn en in dichte trossen bij elkaar staan.

De plant verdwijnt bij hoge temperaturen. Aan het einde van de zomer gaat hij in rust en brengt hij de winter onder de grond door, voordat hij in het voorjaar weer verschijnt nadat hij zijn voedingsreserves heeft aangevuld.

De knol van de Amorphophallus campanulatus is eetbaar en wordt in de Aziatische keuken veel gegeten.

Knol, blad en vrucht van de Amorphophallus konjac

Belangrijkste soorten en variëteiten

Amorphophallus bulbifer - Voodoolelie

De bloeiwijze, zonder geur, heeft de vorm van een grote lichtroze trechter. Delicaat en tegelijk spectaculair! Hij bloeit vanaf het tweede kweekjaar en daarna elk jaar.

• Bloeitijd juni, juli
• Uiteindelijke planthoogte 1,20 m

Productfiche bekijken

Amorphophallus napalensis - Duivelstong

De bloeiwijze heeft de vorm van een lange, licht geelgroene trechter rond een lange gele bloeikolf met een bruinroze basis. Hij is gemakkelijk te kweken in een grote pot en geeft je terras of interieur een exotisch accent!

• Bloeitijd mei, juni
• Uiteindelijke planthoogte 1 m

Productfiche bekijken

Amorphophallusbollen planten

Waar planten?

Deze uitzonderlijke plant is geschikt voor een tropisch klimaat en winterhard tot -10 °C in zeer goed doorlatende grond. In onze milde en weinig regenachtige streken kan hij alleen in de volle grond worden gekweekt. In de zomer heeft de Amorphophallus overdag een minimumtemperatuur van 22 °C nodig. In koudere en vochtigere streken is het noodzakelijk om hem in potten te kweken, die je in de winter beschut kunt zetten. De knollen of potten moeten beslist overwinteren in een koele en goed geventileerde ruimte.

Geef de knollen van de Amorphophallus een plek in de lichte zon of halfschaduw. Ze hebben licht nodig om te bloeien, maar verdragen geen brandende zon. Net als in de natuur groeit de Amorphophallus in vochtige bossen en onder begroeiing. Plant hem in lichte, goed doorlatende en humusrijke grond met een licht zure reactie, zoals bosgrond, die van mei tot september vochtig blijft. Stilstaand vocht kan het rotten van de knollen bevorderen. Houd de bodem tijdens de groeiperiode koel met een goede mulchlaag.

Hij heeft ook ruimte nodig, want zijn blad kan tot 2 m hoog worden.

Wanneer de Amorphophallus planten?

De knollen van de Amorphophallus plant je in het voorjaar, van maart tot mei, in de volle grond zodra er geen kans op vorst meer is.

Hoe planten?

In de volle grond

Bewerk de bodem goed door hem om te spitten. Is je bodem te zwaar, meng dan potgrond en grind door de grond als het water de neiging heeft te blijven staan. Zorg ervoor dat je de knol diep genoeg plant, zodat hij stevig blijft staan en het lange blad dat zich later ontwikkelt kan dragen.

• Graaf een plantgat dat 3 keer zo groot is als het volume van de knol
• Leg de knol op de bodem van het gat, op 30-50 cm diepte, dus op 2 tot 2,5 keer zijn diameter
• Vul het gat aan met een mengsel van heidegrond en potgrond
• Geef water
• Mulch de bodem zodra de groei weer op gang is gekomen

In een pot

De knollen van de Amorphophallus zijn goed geschikt voor teelt in potten, vooral omdat ze tamelijk gevoelig zijn voor kou. Kies een pot die groot genoeg is, minstens twee keer breder en dieper dan de knol, zodat de wortels zich goed kunnen ontwikkelen. Het substraat moet licht en rijk zijn. Een mengsel van 50% goede potgrond, 25% perliet of lavagrind en 25% heidegrond is hiervoor zeer geschikt.

• Leg een drainerende laag kleikorrels op de bodem van de pot
• Vul de pot gedeeltelijk met het mengsel, ongeveer 5-10 cm hoog
• Leg de knol zo neer dat hij bedekt is met een laag aarde van 2 tot 2,5 keer zijn diameter
• Vul aan met het grondmengsel, verrijkt met een langwerkende meststof
• Geef water en houd vochtig
• Zet de pot na de vorst buiten op een plek met halfschaduw

Amorphophallus titan in een pot gekweekt

Teelt en onderhoud

In de volle grond

De Amorphophallus is gemakkelijk te kweken als je enkele eenvoudige handelingen uitvoert. In koude streken waar de thermometer regelmatig onder -10 °C daalt, moeten de knollen uit de volle grond worden gehaald om ze tegen de kou te beschermen. Ga te werk zoals bij dahliaknollen: haal ze eruit zodra de eerste nachtvorst zich aandient en het blad is afgestorven, en laat ze overwinteren in een kelder of garage, droog en beschermd tegen de kou.

In streken met zachte winters waar de vorst licht en weinig frequent is, kunnen de knollen op hun plaats blijven: bescherm ze in de winter eenvoudig met een dikke mulchlaag van droge bladeren of stro.

Houd de bodem tijdens de groeiperiode vochtig door regelmatig, maar niet overmatig water te geven: een voortdurend kletsnatte bodem kan ervoor zorgen dat de knol gaat rotten. We raden je ook aan de bodem te bedekken met organische mulch om te voorkomen dat deze te snel uitdroogt. Tijdens de groeiperiode kun je aan de voet van de plant een laag compost of goed verteerde stalmest aanbrengen.

Stop met water geven zodra de plant in rust gaat en zijn blad verliest. Houd de knol droog terwijl deze zich herstelt.

Verwijder de bladeren zodra ze geel zijn geworden.

In een pot

Als je de plant in een pot kweekt, moet je wat vaker water geven. Zorg ervoor dat de potgrond vochtig maar niet kletsnat blijft en laat het substraat nooit uitdrogen. Alles draait om de juiste maat!

Geef van mei tot augustus eenmaal per maand meststof op basis van algen.

Planten in pot worden zodra de eerste nachtvorst zich aandient binnengehaald in een garage of een weinig verwarmde ruimte en in het voorjaar weer buitengezet. Geef in de winter geen water, zodat de vegetatieve rust van de plant wordt gerespecteerd.

Mogelijke ziekten en plagen

De knollen van Amorphophallu‘s zijn gevoelig voor nematoden en schildluizen (Coccoidea), die de knollen aantasten, vooral binnenshuis. Nematoden zijn kleine parasitaire wormen die wratten op de knollen achterlaten en ervoor zorgen dat ze uitdrogen. Om ze te weren, kun je in de buurt afrikaantjes planten. In de kas of binnenshuis kun je de plant verpotten in een nieuwe, gezonde potgrond als je schildluizen aantreft, die herkenbaar zijn aan het witte wasachtige poeder dat ze op de wortels achterlaten.

Vermeerdering

De bovengrondse broedknolletjes van de Amorphophallus bulbifer kunnen worden afgenomen en vervolgens opnieuw worden geplant om nieuwe planten te verkrijgen. Vermeerdering vindt ook plaats door de knollen in het voorjaar te delen.

Door delen

• Graaf de wortelstokken met een spitvork uit als ze in de volle grond staan; maak anders gebruik van het verpotten
• Snijd ze met een gedesinfecteerd mes of met de hand in meerdere stukken
• Plant ze meteen opnieuw op hun definitieve plek, in de tuin of in een pot

Amorphophallus combineren

Deze plant voor een lichte bosrand laat zich in de tuin goed combineren met andere planten die, net als deze plant, houden van vochthoudende tot vochtige bodems, zoals hosta’s of varens (Dicksonia antartica), Lysichiton americanus met grote botergele schutbladen of de Chinese wederik.

In een koele, beschaduwde border kan Amorphophallus ook worden gecombineerd met vingerplanten, bananenplanten met groot blad of niet-woekerende Fargesia-bamboes. Denk bijvoorbeeld ook aan weelderige pollen Hakonechloa voor een exotische sfeer en aan Gunnera tinctoria voor een werkelijk weelderig geheel.

Deze plant doet het goed in een border met heidegrond, in gezelschap van Hydrangea heteromalla, die net als deze plant houdt van lichte schaduw of halfschaduw.

In het midden Amorphophallus titanium, gecombineerd met een Hydrangea heteromalla, een Fatsia japonica, een Gunnera tinctoria, Hostas ‘Francee’ en een Musa sikkimensis