Te zachte winter: bomen hebben het zwaar!

Door de klimaatverandering hebben we het regelmatig over warme, droge zomers die planten, waaronder bomen (en trouwens niet alleen die!), zwaar laten lijden. Maar we vergeten ook dat planten behoefte hebben aan een rustperiode: de winter. Als de winter niet koud genoeg is, kan dat schadelijke gevolgen hebben voor de gezondheid van bomen en heesters. We zetten de gevolgen op een rij!

Weerbeeld

Het ene jaar is het andere niet, zeker tegenwoordig niet. Maar het komt tegenwoordig regelmatig voor dat de temperaturen ruim boven de seizoensnormen liggen, zowel in het zuiden als verder naar het noorden. Specialisten noemen dit soms “niet-winters”. En dat zal zeker niet verbeteren. De mens heeft door de eeuwen heen uitzonderlijke jaren meegemaakt, waaronder jaren met bijzonder zachte winters. Het probleem is dat het uitzonderlijke de norm wordt en dat de winters vrijwel elk jaar steeds minder koud worden. Door de klimaatverandering brengen dezelfde zeewinden als vroeger meer lucht aan, en die lucht is warmer omdat ook het oceaanwater warmer is. Bovendien zal het kleinere oppervlak aan sneeuw de gevolgen versterken, omdat sneeuw zijn verkoelende werking steeds minder goed kan uitvoeren. Met andere woorden: het effect zal de komende jaren steeds sterker worden.

Lees ook: onderzoekers van het CNRS hebben een methode ontwikkeld om te bepalen of een extreme weersgebeurtenis al dan niet het gevolg is van de klimaatopwarming.

Welke gevolgen heeft dit voor bomen?

Als de temperaturen mild zijn, gaat de sapstroom weer op gang, komen sommige planten uit hun rustperiode en beginnen ze uit te lopen. Dat zou niet zulke ernstige gevolgen hebben als er niet vrijwel altijd in de weken daarna een periode met strenge vorst zou aanbreken. Die vorst vernietigt de bladknoppen, de bloemen en zelfs een deel van het jonge blad. Geen bloemen, geen vruchten! Als het blad verloren gaat, raakt de boom uitgeput doordat hij nieuw blad moet vormen. Eén keer kan nog wel! Elk jaar opnieuw leidt tot grote schade! Houd er rekening mee dat sommige bomen, heesters en voorjaarsbloeiende bollen zijn aangepast aan winterkou, zelfs als die laat in de winter optreedt. Voor deze planten, zoals de gele kornoelje of bloeiende sneeuwklokjes geldt: kou? Daar zijn ze niet bang voor!

Ook de cyclus van de boom kan volledig worden verstoord. Veel planten hebben namelijk een koudeperiode nodig om uit hun rustperiode te komen: dat is vernalizatie. Vernalizatie zet een proces in gang waarbij bloemen worden gevormd. Het is de overgang van de vegetatieve naar de reproductieve fase. Maar als die koudeperiode uitblijft (of niet op het juiste moment komt), zal de boom geen bloemen vormen, met alle gevolgen van dien. Zo hebben kersenbomen gemiddeld iets meer dan 1000 uur bij een temperatuur onder 7 °C nodig om te gaan bloeien, en appel- en perenbomen tussen 200 en 1400 uur.

Komen we over 100 jaar in een fruittekort terecht?

Dat is moeilijk te zeggen... Maar deze klimaatopwarming gaat zo snel dat planten zich niet snel genoeg kunnen aanpassen om deze veranderingen op te vangen. Fruitbomen en -heesters kunnen mogelijk niet meer bloeien of alleen misvormde bloemen vormen, waaruit misvormde of kleinere vruchten ontstaan. Daar komt nog bij dat ook bestuivende insecten worden getroffen. Ze komen aan het einde van de winter vaak te vroeg tevoorschijn, op een moment dat de bomen nog niet bloeien. De meeste insecten zijn in de loop van hun evolutie nauw verbonden geraakt met specifieke plantensoorten. Met andere woorden: een bepaalde insectensoort kan een bepaalde plantensoort bestuiven. Als die insecten verdwijnen, zijn ook de bomen die ervan afhankelijk zijn ten dode opgeschreven. Kortom: de toekomst ziet er niet bepaald rooskleurig uit...