Alnus incana Laciniata - Witte els

Alnus incana 'Laciniata' is een bijzonder elegante variëteit van de grauwe els. Deze middelgrote, bladverliezende boom met een slanke kroon draagt fijnbladig, diep ingesneden loof, dat laciniaat wordt genoemd. Zijn gladde, bijna witte, grijze schors draagt bij aan zijn charme, net als zijn winterbloei met hangende, bruinpaarse katjes, die al verschijnen lang voordat het blad uitloopt. Deze boom is zeer winterhard en stelt weinig eisen aan de bodem. Hij is goed aangepast aan vochtige en kalkhoudende grond, maar verdraagt droogte eenmaal goed geworteld. Plant hem als solitair in een middelgrote tuin of op een groot terrein.

De Alnus incana 'Laciniata' is een bladverliezende boom uit de berkenfamilie (Betulaceae), net als de berken. De typesoort, ook wel bergels of grauwe els genoemd, is afkomstig uit de gematigde streken van het noordelijk halfrond en is winterhard tot -36°C. In Frankrijk komt deze boom van nature voor langs waterlopen, in vochtige gebieden en in oeverbossen in de Jura, de Alpen en in het Rijndal tot op 1800 meter hoogte. Dankzij zijn flexibiliteit en zijn vermogen om wortelopslag te vormen, is het een van de weinige bomen die bestand is tegen lawines. Het is een pioniersoort met een snelle groei, die dichte opstanden kan vormen op arme, kalkhoudende grond. Zijn zowel diepgaande als uitlopervormende wortelstelsel stelt hem in stand te houden tegen wind en zich duurzaam te verankeren, zelfs op zeer instabiele grond of hellingen.

De grauwe els 'Laciniata' bereikt een hoogte van 10 tot 12 meter en een breedte van 5 tot 6 meter. Zijn groei is matig snel en afhankelijk van de teeltomstandigheden. Deze variëteit ontwikkelt vaak meerdere stammen, die uitlopen in een slanke hoofdtakkenstructuur die een eivormige, slanke kroon draagt. De stam en de jonge twijgen zijn grijs van kleur. Het bladverliezende loof verschijnt in het voorjaar en valt in het najaar. Het is luchtig, lichtgroen van kleur en bestaat uit ver uit elkaar staande bladeren die zeer diep zijn ingesneden aan de rand. De twijgen en de onderkant van de bladeren zijn bedekt met een licht dons. De bloei vindt plaats in februari. De boom draagt onopvallende vrouwelijke katjes van ongeveer 5 cm lang, en meer decoratieve mannelijke katjes van 7 cm lang, met een paarsachtige kleur en bestoven met geel stuifmeel. Bestoven door insecten veranderen de vrouwelijke bloemen in vruchten. Dit zijn grijsbruine kegeltjes, zichtbaar vanaf september, die de hele winter aan de twijgen blijven zitten. Ze geven smalle, gevleugelde nootjes vrij die door de wind worden verspreid en die een belangrijke voedselbron vormen voor sommige vogels. De variëteit 'Laciniata' verdraagt tijdelijke overstromingen beter dan de typesoort, maar zijn neef de zwarte els is veel beter aangepast aan moerassige grond.

De Alnus incana 'Laciniata' is een zeer sierlijke boom, die op een goed vrijstaande plek geplant moet worden om van zijn natuurlijke elegantie te kunnen genieten. Omring hem met lage struiken die van kalk houden, zoals dwergweigelia's of hertshooi bijvoorbeeld.

De grauwe els is een veel aangeplante boom voor het begroeien van arme en instabiele grond in berggebieden, maar ook op steenbergs. Zijn wortelstelsel vormt namelijk wortelknolletjes die bacteriën bevatten die stikstof uit de lucht binden en deze rijkdom teruggeven aan de bodem. Hij wordt ook vaak gebruikt in de samenstelling van windschermhagen in het laagland.

Alnus incana komt van het Latijnse incanus, wat "bedekt met witgrijze haren" betekent, verwijzend naar de behaarde onderkant van de jonge bladeren. Het blad wordt gebruikt als diureticum en wormmiddel. De schors is samentrekkend en tonisch.