Alnus glutinosa - Zwarte els

De zwarte els is een middelgrote loofboom, kenmerkend voor natte gebieden en waterlopen. Hij komt van nature voor in heel Europa tot in Scandinavië, tot op een hoogte van 1.200 meter, buiten het Middellandse Zeegebied. Omdat hij gemakkelijk uitlopers vormt, heeft hij vaak meerdere slanke stammen met bijna horizontale takken, wat hem een bijzonder opvallende piramidale vorm geeft. Zijn charmante bladeren blijven lang aan de boom hangen voordat ze in de winter vallen. Ze zijn helder lichtgroen, glanzend, leerachtig, afgerond van vorm en herkenbaar aan hun afgeknotte top. In de winter, wanneer de meeste planten in rust zijn, verlicht de els de donkere dagen als een omgekeerde kandelaar, met fijne, hangende, geelachtige mannelijke katjes bij het uitlopen, tot 8 cm lang. De vruchten van het voorgaande jaar vormen donkerbruine, bijna zwarte kegeltjes, die contrasteren met het licht van zijn bloemen. De zwarte els gedijt uitstekend op doorweekte en arme bodems, waar hij soms de enige is die kan groeien. Hij wordt vooral gebruikt voor beplanting en ter voorkoming van oevererosie.

In een streng klimaat en op arme, moerassige en verstikkende grond is de Zwarte els met zijn onvergankelijke en lichte hout de onbetwiste heerser. Deze loofboom uit de berkenfamilie komt veel voor in de inheemse flora van Europa. Het is een van de weinige boomsoorten die kan groeien van het noorden van Frankrijk tot aan de rand van de Middellandse Zee, altijd in de buurt van water. Hij wordt soms ook wel els of elze genoemd. Zijn groei is snel wanneer hij jong is. Op volwassen leeftijd bereikt hij een hoogte van 25 meter en een breedte van 12 meter. Zijn blad is aan de onderkant lichter van kleur en een beetje kleverig aanvoelend, vooral bij jonge bladeren. De knoppen zijn paars van kleur en ook kleverig, vooral in de winter. De vrucht is een soort klein kegeltje, een strobilus genaamd, van 2 cm lang, dat minuscule gevleugelde vruchtjes bevat die door de wind worden verspreid.

Als pioniersoort die van water houdt, ongeacht de herkomst, kan de Zwarte els solitair worden gebruikt, als laanboom, in een bosje, of om oevers te verstevigen langs beekjes, natuurlijke vijvers, of in doorweekte, zurige bodems in vochtige bossen. Het is raadzaam hem uit de buurt van funderingen en gebouwen te plaatsen, omdat zijn extreem uitgebreide wortelstelsel (tot 4 meter diep) drinkwaterleidingen kan verstoppen. Combineer hem bijvoorbeeld met de Nyssa sylvatica of de Moerascipres (Taxodium distichum), die ongeveer dezelfde teeltomstandigheden vereisen. Aan zijn voet kunnen ook twee soorten varens worden geplant, zoals Onoclea sensibilis, op neutrale tot zure, vochtige grond, in de zon of halfschaduw, en de Moerasvaren (Thelypteris palustris). Een elegante kleine boom met het aanzien van een reuzenvaren, ideaal voor oever- of moerasscènes, in lichte schaduw of in de zon.

De Zwarte els is ook een nuttige boom, die in het bos wordt gebruikt om de bodem voor te bereiden en te verbeteren voordat er populieren worden geplant. Beschouwd als een groenbemester door bosbouwers, zuivert en verrijkt hij de grond waarin hij staat, omdat zijn wortels atmosferische stikstof omzetten in plantaardige eiwitten. Zijn hout, oranjerood van kleur na het kappen en bijna onvergankelijk in water, werd vroeger gebruikt voor de aanleg van ondergrondse waterleidingen en goten. Een groot deel van de stad Venetië zou zijn gebouwd op palen van elzenhout. Sinds de jaren 80 is er een dodelijke ziekte die elzensterfte veroorzaakt, overgebracht door de schimmel Phytophthora alni. Deze dringt binnen via de wortels, vooral wanneer de bomen geplant zijn bij langzaam stromend, warm water, op lemig-kleiachtige bodem, met weinig schaduw, in de buurt van technische werken die het water vertragen. Het wordt aanbevolen alle aangetaste bomen tot op de grond af te zagen. Ter preventie moet monovariëteitbeplanting langs waterlopen worden vermeden.