Alnus glutinosa Luszyn - Zwarte els

De 'Alnus glutinosa 'Luszyn', ook wel Zwarte els of Kleverige els genoemd, is een cultivar die in 2016 werd gevonden in een openbaar park in de Poolse stad Luszyn en aanvankelijk werd aangezien voor de zuilvormige variëteit 'Pyramidalis'. 'Luszyn' ontwikkelt een veel bredere kroon. Zijn takken zijn opwaarts gericht, met een brede, kegelvormige kroon. De bladeren zijn donkergroen, ovaal en ingesneden. Zijn bruine twijgen tooien zich, vanaf maart en nog voordat het blad verschijnt, met talrijke katjes in geelgroene tot bruine tinten die sierlijk naar beneden hangen. Deze middelgrote boom excelleert in drassige en arme gronden, waar hij soms de enige is die kan groeien.

In een streng klimaat en op arme, drassige en zuurstofarme grond is de Zwarte els met zijn rotvrij en licht hout de onbetwiste heerser. Deze bladverliezende boom uit de berkenfamilie is zeer wijdverspreid in de inheemse flora van Europa, tot in Scandinavië. Het is een van de weinige boomsoorten die kan groeien van Noord-Frankrijk tot aan de Middellandse Zeekust, altijd in de buurt van water. Hij wordt soms ook wel els of zwarte els genoemd. De variëteit 'Luszyn' onderscheidt zich vooral door zijn ingesneden bladeren. Het is een kleine boom met een piramidale groeiwijze en een open structuur, met overhangende twijgen, die op volwassen leeftijd een hoogte van 10 tot 12 meter bereikt bij een breedte van ongeveer 5 meter. Zijn groei is vrij langzaam. Het blad heeft een helder, levendig groene kleur, aan de onderkant nog lichter, en voelt een beetje kleverig aan, vooral bij jonge bladeren. De knoppen zijn paars van kleur en ook kleverig, met name in de winter. De voorjaarsbloei bestaat uit een soort klein kegeltje van ongeveer 2 cm lang, dat minuscule gevleugelde vruchtjes bevat die door de wind worden verspreid. Deze boom behoudt lang zijn blad.

Als pioniersboom, die dol is op water uit welke bron dan ook, is de Zwarte els geschikt als solitair, in een bosje of om oevers te verstevigen langs beekjes, natuurlijke vijvers of in drassige, zure gronden in vochtige bosranden. Het is raadzaam hem uit de buurt van funderingen en gebouwen te plaatsen, omdat zijn extreem uitgebreide wortelstelsel (tot wel 4 meter diep) in staat is waterleidingen te verstoppen. De Zwarte els 'Luszyn' heeft een bijzonder uiterlijk dat hem zeer aantrekkelijk maakt als solitair. Anders kunt u hem combineren met struiken of bomen die dezelfde omstandigheden prefereren, zoals de Nyssa sylvatica of de Moerascipres. Aan zijn voet kunt u varens planten zoals Onoclea sensibilis, in neutrale tot zure grond die vochtig is, op een zonnige of halfbeschaduwde plek. Een elegante kleine boom, ideaal voor oever- of moerasbeplanting, in lichte schaduw of in de zon.

De Zwarte els is ook een nuttige boom, die in het bos wordt gebruikt om de bodem voor te bereiden en te verbeteren voordat er populieren worden geplant. Beschouwd als een groenbemester door bosbouwers, zuivert en verrijkt hij de grond waarin hij staat, omdat zijn wortels stikstof uit de lucht omzetten in plantaardige eiwitten. Zijn hout, dat bijna rotvrij is in water, werd vroeger gebruikt voor de aanleg van ondergrondse waterleidingen en goten. Een groot deel van de stad Venetië zou zijn gebouwd op palen van elzenhout.