Operculicarya decaryi - Olifantenboom

De Operculicarya decaryi, ook wel Japanse peperboom genoemd, is een opvallende boom van Madagaskarse herkomst met een zeer karakteristieke vorm. Hij vormt een massieve, opgezwollen stam, bekroond met een onregelmatige vertakking en klein blad, allemaal aanpassingen aan de droogte van zijn natuurlijke omgeving. Met een vrij langzame groei vormt hij kleine bomen van enkele meters hoog, waarbij sommige oude exemplaren af en toe de 10 meter kunnen overstijgen. In ons klimaat is hij eenvoudig in pot of kuip te kweken, omdat hij niet winterhard genoeg is om buiten te blijven in de winter. Hij verdraagt snoei goed en kan worden gevormd tot een zeer decoratieve bonsai, die je in het mooie seizoen in de zon kunt zetten.

Ondanks zijn valse baobab-uitstraling behoort de Operculicarya decaryi tot een andere familie, namelijk de Anacardiaceae, net als de Cotinus in onze tuinen of de mangoboom uit de tropen. Hij groeit in het zuiden en zuidwesten van Madagaskar, in een natuurlijk gebied van ongeveer 350 km², in droge bossen waar wel water in de ondergrond aanwezig is. Er zijn 37 populaties van deze soort geïdentificeerd, op hoogtes variërend van zeeniveau tot ongeveer 1000 meter. Deze plant bereikt meestal een hoogte van 8 tot 9 meter, met een kroon van ongeveer 6 meter breed. De opgezwollen stam, cilindrisch of licht conisch van vorm, kan een diameter tot 1 meter bereiken. Deze caudex slaat water op, wat bij deze soort 80% van de stam uitmaakt, waardoor hij droge periodes kan doorstaan. De grijze, ruwe schors is volledig bobbelig, wat hem een zeer vreemd uiterlijk geeft.
Hij vormt korte twijgen, die zigzaggend groeien, met een kroon die soms conisch is, soms meer uitgespreid, op een vrij onregelmatige en asymmetrische manier. De bladeren zijn samengesteld, oneven geveerd, en bestaan meestal uit 5 of 7 paar zijdelings geplaatste deelblaadjes en een topblaadje. Met een lengte van slechts 3 tot 6 cm zijn deze donkergroene bladeren glanzend en aan de onderkant lichter groen. Hun kleine oppervlak en de beschermende cuticula die ze deze glanzende uitstraling geeft, zijn net als de caudex aanpassingen aan droogte. De verdamping van de plant wordt zo tot een minimum beperkt.
Deze boom is tweehuizig, wat betekent dat er mannelijke en vrouwelijke planten bestaan. In beide gevallen produceren de planten zeer kleine bloemen, ongeveer 2 mm groot, met een roodbruine kleur, zeer onopvallend en zonder sierwaarde. Ze zijn meestal solitair en verschijnen in februari. De vrouwelijke bloemen vormen vervolgens vruchten, kleine vlezige steenvruchten van 5 tot 6 mm.

Omdat hij vrijwel geen vorst verdraagt en al last krijgt bij temperaturen rond de 5°C, moet hij in pot worden gekweekt, zelfs in de mildste streken van Nederland. De kenmerken van deze plant, met name zijn imposante stam en miniatuur loof, maken hem dan ook tot een uitstekend bonsai-onderwerp. Hoewel zijn groei langzaam is, vormt hij gelukkig vrij snel een decoratieve, opgezwollen stam. De takken verhouten daarentegen langzaam, maar de afmetingen van de bladeren zijn perfect om al in de eerste jaren een esthetisch aantrekkelijke plant te vormen. 

Met zijn karakteristieke olifantenboom-silhouet zal de Operculicarya decaryi in de winter je interieur verfraaien en in het mooie seizoen je terras decoreren met een exotische touch. Zijn uitstraling van een woestijnplant combineert perfect met een zuilcactus, zoals de Vatricania guentheri, die je ook in pot kunt kweken om er een mooi tafereel naast te creëren. Aloë's zijn ook goede gezelschapsplanten, met hun grafische vormen en prachtige bloei. Een mooie paarse Aeonium, zoals de kleine Aeonium arboreum Du Rozzen, met zijn in geometrische rozetten geschakelde bladeren, zal dit plaatje aangenaam completeren.