Akebia: planten, snoeien en onderhouden

Plantkunde

Afkomstig uit de gematigde bossen van Japan, Korea en China behoort de Akebia of schijnaugurk, ook wel ‘chocoladerank’ genoemd, tot de weinig bekende familie van de Lardizabalaceae, waartoe ook Stauntonia en Holboellia behoren. In het wild komt ze voor in struikgewas en bosranden op hoogte.

De Akebia werd halverwege de 19e eeuw in Europa geïntroduceerd, waar ze veel succes kende. Nadat ze lange tijd volop werd gekweekt en vervolgens zeldzaam werd, is de schijnaugurk vandaag weer helemaal terug. Dit geslacht omvat 4 soorten: Akebia quinata (schijnaugurk), de botanische soort, de meest gewaardeerde van het geslacht met haar bloemtrossen in violetpurper, Akebia trifoliata (schijnaugurk met drie bladeren), die weinig wordt aangeplant, Akebia x pentaphylla (hybride schijnaugurk) en de zeldzaamste soort, Akebia longeracemosa (schijnaugurk met lange bloemtrossen).

Deze krachtige houtachtige plant is na drie jaar volwassen en windend: haar stengels hechten zich aan een steun door zich eromheen te winden. Ze vormt snel een klimplant van 6 tot 10 m in alle richtingen, ideaal om draadgaas of een boom te bedekken. Ze groeit uitbundig en kan in één seizoen meerdere meters groeien. Onder minder gunstige omstandigheden kan het tot 5 jaar duren voordat ze echt op gang komt. Haar volwassen ontwikkeling beslaat 6 tot 8 m²: net als alle klimplanten winden haar stengels zich om grote planten (bomen, heesters) om de hoogte in te groeien en het licht te bereiken. Haar stengels zijn minder krachtig dan die van een blauweregen en beschadigen de steunplanten die ze koloniseren niet. Geef haar wel een plek waar ze gemakkelijk binnen de perken kan worden gehouden en zorg voor een voldoende grote en stevige steun.

Akebia quinata: botanische plaat

De Akebia produceert zeer bijzondere bloemen, die opvallen door hun originaliteit en verfijnde uiterlijk. De bloei begint vroeg, van half april tot mei. De bloemen verschijnen op twijgen van het vorige jaar. De Akebia draagt mooie hangende bloemtrossen van 8 – 12 cm lang, gevuld met klokvormige bloemen. In smalle kelken bestaat elke bloem uit drie schelpvormige bloembladen, waarvan de kleur varieert van bordeauxrood tot zachtroze en van crème tot purperviolet, met 6 rechtopstaande meeldraden die chocoladebruin tot roze zijn. Sommige variëteiten, zoals Akebia quinata ‘Silver Bells’ , dragen tweekleurige bloemen in licht mauve en zilverwit, die bijzonder origineel zijn. Deze vrolijke, nectarhoudende bloei verspreidt een lichte vanillegeur. De bloei is bijzonder rijk en duurt 3 weken tot 1 maand.

De Akebia is een eenhuizige plant met mannelijke en vrouwelijke bloemen aan dezelfde plant. De vrouwelijke bloemen zijn groter, vlezig en donkerder van kleur: zij vormen de vruchten als het voorjaar en de zomer warm genoeg zijn geweest. De plant is echter niet zelfbestuivend en heeft een tweede plant in de buurt nodig. Er moeten minstens twee verschillende variëteiten bij elkaar worden geplant om kruisbestuiving te garanderen en zo vruchten te verkrijgen.

In september-oktober verschijnen de vlezige, berijpte vruchten alleen na een warm voorjaar en een warme zomer en aan vrouwelijke planten die zijn bevrucht. Ze hebben de merkwaardige vorm van vlezige, gebogen komkommers van 5 tot 8 cm, lila- of violetblauw. Wanneer de vrucht rijp is, opent ze zich en onthult ze haar grote zwarte zaden. Deze eetbare vruchten hangen aan het uiteinde van de twijgen en worden geoogst zodra ze beginnen open te gaan (in september of oktober), maar zijn vooral sierlijk. Het doorschijnende vruchtvlees is namelijk nogal smakeloos, ook al doet de zeer zachte smaak denken aan appel.

We raden aan deze zeldzame vruchtvorming te verzamelen en te vernietigen om te voorkomen dat de klimplant zich door uitzaaiing in de natuur invasief gedraagt. Akebia quinata wordt in verschillende staten van de VS en in het zuiden van Groot-Brittannië als invasief beschouwd. Gelukkig verloopt de vermeerdering vooral vegetatief (door afleggen), want uiteindelijk is de vruchtvorming vrij zeldzaam, vooral in koude klimaten.

De Akebia is een zeer ‘aanhankelijke’ plant, omdat ze zich gemakkelijk vasthecht door haar stengels rond steunen te winden.

De ronde, eerst groene en bij rijpheid bruine stengels vormen een netwerk van fijne, dunne takken met een weelderig en zeer sierlijk loof. Het ontvouwt zich luchtig en sierlijk en vormt een omlijsting voor de bloemen. De samengestelde, afwisselend geplaatste, handvormige bladeren bestaan uit drie tot vijf omgekeerd eivormig-elliptische deelblaadjes. Ze zijn appelgroen in het voorjaar, blauwachtig aan de onderzijde en verkleuren in het najaar naar purperrood.

Het loof is bladverliezend, maar kan zich tijdens zachte winters soms halfwintergroen tonen: een niet te onderschatten voordeel als je een lelijke muur wilt verbergen.

Loof, stengel, bloemen en vruchten

De Akebia is gemakkelijk in de omgang en een plant voor een gematigd klimaat die overal kan worden gekweekt, ook in stedelijke gebieden. Ze is weinig vorstgevoelig, zeer winterhard en verdraagt bij volwassen exemplaren vorst van ongeveer – 13 C° tot – 18 C°. Vanaf – 8 °C kunnen haar bladeren echter last krijgen van de kou: ze vallen af, maar de plant loopt weer uit.

De Akebia is een van de weinige klimplanten die schaduwrijke omstandigheden verdragen. Omdat ze vrijwel elke standplaats verdraagt, kan ze zeer breed in de tuin worden toegepast. In haar natuurlijke omgeving groeit ze in schaduwrijke, dichte bossen met weinig of helemaal geen licht. Het ideaal is om haar voet in de schaduw en op een koele (maar niet vochtige) plek te planten en haar top in de zon, beschut tegen koude wind, om haar vroege bloei te beschermen, want late vorst kan haar bloemen beschadigen. We raden aan de Akebia bij voorkeur op het oosten te planten, zodat de plant van de ochtendzon profiteert. Ze verdraagt een zonnige standplaats (behalve in het zuiden), zolang de bodem in de zomer voldoende vochtig blijft en met een goede mulch wordt beschermd.

Hoewel de Akebia niet veeleisend is wat betreft de bodem en genoegen neemt met goede, neutrale of lichtzure tuingrond, heeft ze een voorkeur voor lichte, vruchtbare, frisse en goed gedraineerde grond. Eenmaal goed gevestigd kan deze klimplant tijdelijke droogte verdragen. Dankzij haar ondiepe wortelstelsel kan ze vrijwel overal worden geplant.

De Akebia heeft ruimte nodig en een steun die op haar groei is afgestemd om zich goed te kunnen ontwikkelen. Ze hecht zich met haar windende stengels en kan langs een pergola of trellis worden geleid, tegen een muur met behulp van draden, of in een boom worden geplant samen met een klimroos of een wintergroene kamperfoelie of een clematis, waarvan de bloei het overneemt. Ze is perfect om een lelijke muur aan het zicht te onttrekken. Plant vaste planten aan haar voet (akelei, Schizostylis, wederik…), zodat de wortels koel blijven.

Soorten en belangrijkste variëteiten

Dit geslacht omvat vier klimmende soorten, maar vooral Akebia quinata (schijnaugurk), de botanische soort, maar ook de bekendste soort van het geslacht, met zijn trossen paarse bloemen, Akebia x pentaphylla (hybride schijnaugurk) en Akebia trifoliata (driebladige schijnaugurk) worden gekweekt. Er bestaan talrijke cultivars met witte bloei, zoals Akebia quinata ‘Cream Form’, met bont blad, zoals Akebia quinata ‘variegata’, en met roze bloemen, zoals Akebia quinata var. ‘Rosea’. Het belangrijkste keuzecriterium is de bloemkleur.

De populairste variëteiten

Akebia quinata - Schijnaugurk

Akebia quinata of schijnaugurk: dit is de botanische soort. De plant heeft leerachtige bladeren die aan de bovenkant donkergroen zijn en aan de onderkant blauwgroen, met in de winter een purperen tint. Ze vormt trossen met drie bloembladen in een bijzondere, prachtige purperviolette kleur.

• Bloeitijd april, mei
• Uiteindelijke planthoogte 9 m

Productfiche bekijken

• Akebia trifoliata of driebladige schijnaugurk: heeft chocoladebruine bloemen die afsteken tegen het bronskleurige blad wanneer het jong is en later donkergroen wordt. Deze klimplant is iets minder groeikrachtig dan A. quinata en A. × pentaphylla. De mauvekleurige vruchten zijn kleiner dan die van Akebia × pentaphylla.

Onze favorieten

Akebia quinata Silver Bells - Schijnaugurk

we zijn dol op de zeer bijzondere tweekleurige bloemen, lichtmauve en zilverwit.

• Bloeitijd april, mei
• Uiteindelijke planthoogte 6 m

Productfiche bekijken

Akebia quinata var. Rosea - Schijnaugurk

in het voorjaar vormt ze mooie trossen met zachtroze, heerlijk geurende bloemen, gevolgd door zeer sierlijk blad.

• Bloeitijd april, mei
• Uiteindelijke planthoogte 6 m

Productfiche bekijken

Akebia quinata Cream Form - Schijnaugurk

we zijn dol op deze prachtige klimplant met trossen kleine crèmekleurige bloemen met een roze-paars hart. Ze ontving afgelopen voorjaar een trofee op het plantenfeest van Saint Jean de Beauregard. We houden van haar zuiverheid en verfijning.

• Bloeitijd april, mei
• Uiteindelijke planthoogte 8 m

Productfiche bekijken

Andere interessante variëteiten

• Akebia quinata ‘Alba’ met witte bloemen en roze meeldraden.
• Akebia quinata ‘Amethyst Glow’ met rode bloei.
•  ‘Purple Bouquet’ vanwege de donkerpaarse bloemen en het compactere, donkerdere blad dan de botanische soort.
• Akebia quinata ‘Bookside Variegata’: dezelfde kenmerken als de botanische soort, maar met wit-geel bont blad.

Akebia quinata alba – Foto: F. D. Richards

Planten

Waar plant je de akebia?

De akebia is gemakkelijk in de omgang en een plant voor een gematigd klimaat die overal kan worden geteeld, ook in stedelijk gebied. Winterhard (de Akebia pentaphylla is de minst winterharde van zijn soort), verdraagt hij temperaturen rond -15 °C, soms nog lager op een beschutte standplaats en als de voet goed is gemulcht. Late vorst kan schade veroorzaken aan jonge scheuten.

Zon, halfschaduw en zelfs schaduwrijke standplaatsen: dankzij zijn tolerantie voor vrijwel alle standplaatsen kan de akebia op veel manieren in de tuin worden toegepast, zolang hij maar beschut staat tegen de wind. We raden aan hem bij voorkeur in de halfschaduw te planten, vooral in warme streken en eerder op het oosten, zodat de plant ‘s ochtends van de zon profiteert.

Dankzij het ondiepe wortelstelsel kan hij vrijwel overal worden aangeplant. Hoewel hij weinig eisen stelt aan de bodem, neemt hij genoegen met goede neutrale of lichtzure tuingrond, maar hij heeft een voorkeur voor lichte, koele, droge en goed gedraineerde bodems, die zorgen voor een optimale groei. Eenmaal goed gevestigd, kan deze klimplant tijdelijke droogte verdragen. Om hem tegen de zomerse hitte te beschermen, plant je enkele wintergroene vaste planten (Carex, Ophiopogon, purperklokjes…) aan zijn voet, die voor schaduw zorgen.

Het is een groeikrachtige plant die een luchtige standplaats nodig heeft: als volwassen plant neemt hij 6 tot 10 m² in beslag en hij kan zich behoorlijk uitbreiden!

De akebia heeft een steun nodig die bij zijn omvang past om zich goed te kunnen ontwikkelen. Een stevige trellis is noodzakelijk. Met zijn windende stengels met ranken hecht hij zich gemakkelijk aan allerlei steunen: een pergola, trellis of om een lelijke muur te verbergen. Hij kan ook rond een boom klimmen of langs een draadgaas omhoog groeien. Het is een groeikrachtige maar lichte plant die andere planten in de omgeving niet wurgt, in tegenstelling tot de blauweregen. Kies echter een standplaats waar hij gemakkelijk in toom te houden is en selecteer zorgvuldig de steun waarop deze groeikrachtige klimplant zal steunen.

Wanneer plant je de akebia?

De akebia wordt in het voorjaar, van maart tot mei, of bij voorkeur in het najaar, van september tot november, geplant om van zijn vroege bloei te kunnen profiteren.

Hoe plant je hem?

Eenmaal goed gevestigd heeft de akebia weinig verzorging nodig. Het geheim van deze groeikrachtige klimplant schuilt in het planten.

Maak een plantgat van 50 bij 50 cm en breng onderin een grindbed aan voor een goede drainage en om te voorkomen dat er in de winter vocht bij de wortels blijft staan. Meng door de uitgegraven grond organische meststof, wat potgrond of heidegrond. Plaats het kweekpotje en vul het plantgat weer op met hetzelfde mengsel.

Leid de eerste takken langs de steun; daarna zullen ze zich vanzelf vasthechten. Plant vaste planten rond de voet om de grond in de zomer koel te houden of breng mulch aan met bladeren, naalden of dennenbast. Geef water, maar niet te veel.

Vanwege zijn sterke ontwikkeling en snelle groei is 1 plant per m² voldoende om in enkele jaren 6 tot 8 m² te bedekken.

Onderhoud en snoei

Deze mooie houtige plant heeft weinig verzorging nodig. De takken winden zich gemakkelijk om de steun. Net als bij veel klimplanten helpt u de stengels in het begin omhoog te klimmen. Eenmaal goed aangeslagen redt de Akebia zich vrijwel alleen. Bescherm de plant tegen vorst door de voet de eerste winters en in gebieden met strenge winters te mulchen. U kunt ook in de zomer mulchen om de grond aan de voet koel te houden als u geen bodembedekkende planten hebt geplant.

Geef elk jaar in het voorjaar, voordat de groei weer op gang komt, compost. Geef in de zomer alleen water wanneer de bodem enkele centimeters diep aan de oppervlakte droog is.

Er zijn geen plagen of ziekten bekend.

→ Lees ook onze plantenfiche: Hoe kweek je een Akebia in een pot?

Akebia snoeien

De Akebia groeit flink en verdraagt een vormsnoei goed.  Het onderhoud beperkt zich daarom tot een lichte snoei, altijd na de bloei, om de groei in toom te houden en zwakke takken te verwijderen.

Akebia quinata – Foto Leonora Enking

Er zijn oplossingen om de uitbundige groei te beperken: laat de takken die over de bodem kruipen liever niet doorgroeien, want ze kunnen wortel schieten en de klimplant op een invasieve manier verspreiden. De Akebia houdt niet van drastisch snoeien en reageert niet altijd goed op zo’n snoei. U kunt eens in de twee jaar één bijzonder sterk groeiende stengel tot aan de grond terugsnoeien.

→ Lees meer over de snoei van de Akebia in de tutorial van Gwenaëlle

Welke steun kiezen?

De Akebia heeft een steun nodig om te groeien, omdat de stengels niet stevig genoeg zijn om het gewicht van de plant te dragen. Toch hecht ze zich vanzelf aan haar steun; je hoeft de takken in het begin alleen maar te leiden. Daarna zullen de stengels zich vanzelf om de steun heen winden. Ze kan tegen een muur steunen, zich om een boom slingeren, tegen draadgaas omhoogklimmen of zich aan een trellis vasthechten. Je kunt kiezen uit houten trellissen (hardhout van exotische houtsoorten is duurzaam en vraagt weinig onderhoud), PVC of staal. Dat laatste is geschikt voor deze sterk groeiende planten, die uiteindelijk zwaar op het trellis zullen drukken.

Dit trellis is erg mooi, maar het is mogelijk niet stevig genoeg om het gewicht van de volwassen Akebia te dragen

Vermeerderen

Stekken

Dit is de eenvoudigste en minst omslachtige methode om Akebia te vermeerderen. Neem in augustus-september half verhoute stekken van 10 tot 20 cm, afhankelijk van de grootte van de Akebia waarvan u stekt (dat wil zeggen van stengels die in het voorjaar zijn gegroeid en vanaf juli-augustus beginnen te veranderen van zacht hout in hard hout). Snijd een volledig gezonde eenjarige twijg schuin af, net onder een oog. Plant de stekken in een licht en goed doorlatend substraat. Bevochtig de stek regelmatig met een plantenspuit. Zet ze in kweekpotjes zodra ze wortels hebben gevormd. Laat ze vorstvrij overwinteren, onder een koude bak of beschut. Plant ze het volgende voorjaar in de volle grond.

→ Lees meer in onze handleiding Hoe stek je Akebia?

Afleggen

Aan het einde van het najaar legt u een van de lianen af door deze naar de bodem te buigen en een deel ervan in te graven zodat het kan wortelen. Steun het bovengrondse deel. In het voorjaar kunt u de aflegger van de moerplant scheiden als deze voldoende wortels heeft gevormd. Wacht anders tot het einde van de zomer om de stengel door te snijden op de plek waar deze de bodem ingaat.