Sophora planten en kweken

Beschrijving en plantkunde

De Sophora is een sierboom of sierheester uit de familie van de Fabaceae, net als de Albizia’s, bonen, erwten en blauweregen. Het geslacht omvat 30 tot 50 soorten groenblijvende of bladverliezende bomen en heesters uit de gematigde en warme streken van China, Korea en Nieuw-Zeeland. In de natuur komt deze heester voor in verschillende leefgebieden, van kustbossen en droge vlaktes tot rotsachtige hellingen, heuvels en droge bosbodems.

Sophora japonica, botanische tekening

Een van de meest verspreide soorten is de Japanse honingboom, Sophora japonica, die ook Japanse pagodeboom of honingboom wordt genoemd. Het is een zeer fraaie boom voor parken en grote tuinen. Hij kwam halverwege de 18e eeuw in de Jardin des Plantes in Parijs en bij het kasteel van Versailles terecht. Bij het Château de Montry in Île-de-France staat nog altijd een opmerkelijk oud exemplaar. Hij heeft verschillende interessante cultivars voortgebracht, zoals de treurhoningboom (Sophora japonica ‘Pendula’), ook wel treurpagodeboom genoemd, die opvalt door zijn lange, tot op de grond hangende takken. Andere soorten zijn Sophora davidii, de bladverliezende sophora van pater David, en Sophora microphylla, de kleinbladige sophora of ‘Kowhai’.

Hun hoogte varieert afhankelijk van de soort en cultivar: van een grote boom tot een dwergboom en van gedrongen tot slank. De Japanse honingboom is een krachtige boom die 8 tot 25 m hoog wordt en onder optimale omstandigheden 10 tot 15 m breed kan worden. Sophora microphylla ‘Sun King’, ook ‘Hilsop’ cov genoemd, blijft op volwassen leeftijd gemiddeld 3 m hoog, terwijl de variëteit ‘Little Baby’ op volwassen leeftijd in alle richtingen niet hoger wordt dan 1,25 m. In ons klimaat blijven Sophora’s doorgaans redelijk van formaat en worden ze niet hoger dan 10 m.

De Japanse honingboom heeft een regelmatige, ronde en bossige groeiwijze, maar ook die verschilt per soort en variëteit. Sophora japonica ‘Pendula’ heeft een overhangende groeiwijze, met een gelaagde, onregelmatige vorm en takken die tot 12 m lang kunnen worden, terwijl Sophora prostrata juist een kruipende en kronkelige groeiwijze heeft.

Linksboven Sophora pendula, linksonder Sophora prostrata uit de Jardin des Plantes in Parijs (© Leonora Enking) en rechts Sophora japonica

De groei is doorgaans snel en de boom kan zeer oud worden, tot wel 500 jaar. De wortels zijn woekerend en kunnen, zoals bij alle Fabaceae, stikstof uit de lucht binden. Daardoor heeft deze plant geen stikstofmeststof nodig.

De takken zijn overhangend, treurend of zigzaggend. De boomkroon is vaak gedraaid en de gegroefde stam wordt met het ouder worden meestal kronkelig. Bij de Japanse honingboom vallen de jonge takken op door hun groene kleur met witachtige lenticellen.

Omdat Sophora sterk verwant is aan de Acacia’s en de Albizia’s, heeft hij ook zeer decoratief, bijzonder licht blad dat er sterk op lijkt. Het blad is afhankelijk van de strengheid van de winter groenblijvend tot halfwintergroen, of bladverliezend. Het verschijnt laat, in mei of zelfs begin juni. De bladeren staan verspreid, zijn geveerd en samengesteld uit lancetvormige of ronde deelblaadjes van 7 tot 25 cm lang. Ze doen enigszins denken aan het blad van varens, maar kunnen vooral worden verward met dat van de valse acacia. Het aantal deelblaadjes, van 9 tot 50, kan per variëteit verschillen. Sophora prostrata onderscheidt zich door zijn blad, dat uit zeer kleine deelblaadjes bestaat en de plant het uiterlijk van een bonsai geeft.

De bladeren zijn helder- tot glanzend donkergroen of bij Sophora microphylla zacht behaard. Soms vallen de bladeren al af voordat ze geel worden, zoals bij veel stikstofbindende bomen.

Blad van Sophora japonica en de Kowhai

Of ze nu bladverliezend of groenblijvend zijn, Sophora’s zijn bijzonder rijkbloeiende heesters. De bloei is zeldzaam en verschijnt pas wanneer de boom ongeveer twintig jaar oud is, na lange, zeer warme zomers. De bloei begint ongeveer een maand na de bladontwikkeling. De langdurige bloei begint al in februari-maart bij de vroege dwergsophora ‘Little Baby’ en loopt, afhankelijk van de regio en soort, de hele zomer door tot augustus-oktober.

De bloemen verschijnen in de vorm van kleine bloemen die bijeenstaan in hangende of opgerichte eindstandige pluimen van 5 tot 30 cm lang. Er zijn sophora’s met kleine witte bloemen en soorten met grote gele bloemen. Kleine vlinderbloemige bloemen of erwtachtige bloemen, typisch voor de Fabaceae, crèmewit, blauwachtig wit of lange klokjes met teruggeslagen, kuiken gele lobben vormen de bloemtros. In Nieuw-Zeeland is de gele bloem van Sophora de nationale bloem.

De bloemen van Sophora’s geuren heerlijk. Ze produceren nectar en zijn geliefd bij bestuivende insecten. Deze boom wordt soms honingboom genoemd, vanwege de bloei die bij bijen en andere nectarverzamelaars net zo geliefd is als die van de valse acacia, waarvan een zeer gewaardeerde honing wordt gewonnen.

Vanaf september-oktober vormt de boom vruchten: vlezige peulen van 5 tot 20 cm lang, eerst groen en later bruin, die de vorm van de zaden volgen. Ze doen denken aan parelkettingen of kralensnoeren. Je kunt de zaden oogsten en bewaren om ze in het voorjaar te zaaien.

Bloei van Sophora japonica (links), Sophora davidii (© Peganum) rechtsboven en Sophora microphylla (rechtsonder)

Belangrijkste soorten en variëteiten

Sophora microphylla Sun King - Honingboom

Een kleinere variëteit met wintergroener blad dan de soort. Een boom voor de kleine tuin!

• Bloeitijd april tot juni
• Uiteindelijke planthoogte 3 m

Productfiche bekijken

Sophora japonica Pendula - Honingboom

Een kleine boom met een charmante en elegante overhangende groeiwijze! Het schilderachtige silhouet komt goed tot zijn recht als solitair op een gazon in middelgrote tuinen.

• Bloeitijd september tot november
• Uiteindelijke planthoogte 3 m

Productfiche bekijken

Sophora prostrata Little Baby - Dwerghoningboom

Een dwergvorm van de honingboom, maar weinig winterhard. Met haar bonsai-uiterlijk is ze perfect om een originele toets toe te voegen aan de stenige beplanting van een grote rotstuin in een zacht klimaat of in een bak op een terras.

• Bloeitijd maart, april
• Uiteindelijke planthoogte 1,25 m

Productfiche bekijken

Sophora planten

Waar plant je hem?

De meeste sophora’s zijn zeer winterharde bomen die temperaturen van ongeveer 15-20 °C verdragen. Deze boom is redelijk goed bestand tegen koude wind, vroege of late vorst en eventuele droogte zodra hij goed is aangeslagen, waardoor hij in de meeste van onze streken kan worden gekweekt. Omdat zijn wortelstelsel echter oppervlakkig is, plant je hem beter beschut tegen al te winderige omstandigheden, waardoor hij kan omwaaien. De Sophora microphylla verdraagt wel zeewind, in tegenstelling tot de andere soorten.

Het is een zonminnende boom die houdt van warme zomers. Plant hem daarom in de volle zon; in de meest blootgestelde streken van ons land verdraagt hij ook halfschaduw. De Sophora japonica ‘Pendula’ biedt mooie schaduw en is goed aangepast aan het zuiden van ons land.

De boom stelt weinig eisen en neemt genoegen met elke bodem, zelfs met een droge en arme bodem. In een vruchtbare, diepe, vochtige en goed gedraineerde bodem met een licht zure reactie komt hij echter pas volledig tot zijn recht.

Hij verdraagt zeer kalkrijke bodems en te compacte, met water verzadigde grond slecht; die verstikken de wortels in het natte seizoen.

Hij verdraagt stedelijke vervuiling, waardoor hij een uitstekende laanboom in de stad is. Ook als solitair of in een heesterborder komt hij goed tot zijn recht. Sommige variëteiten lenen zich voor de teelt in potten op je balkon of terras.

Sophora japonica

Wanneer plant je een sophora?

Plant in maart-april en uiterlijk in mei, wanneer alle kans op vorst is geweken, of in het najaar, van september tot november, zodat de boom vóór de winter diep kan wortelen.

Hoe plant je hem?

In de volle grond

Over het algemeen wordt aangeraden om de Sophora als solitair te planten, zodat je van zijn mooie vorm kunt genieten. Als je hem in een groep of in rijen wilt planten, houd dan voldoende afstand tussen twee bomen.

• Graaf een plantgat dat twee tot drie keer zo groot is als de wortelkluit, dus minstens 80 cm breed, diep en lang
• Breng gerust grind of lavagrind aan op de bodem van het plantgat om de waterafvoer te verbeteren
• Plaats de wortelkluit in het plantgat
• Plaats een boompaal
• Vul het plantgat weer met de uitgegraven tuingrond, vermengd met goede compost
• Geef overvloedig water en daarna regelmatig water om het aanslaan te bevorderen

In een pot

Kleine sophora’s maken indruk in een grote pot op het terras; in zeer koude streken moet je ze binnen zetten.

• Kies een grote pot en leg onderin een drainagelaag aan
• Plant de boom in een substraat dat voor 50% uit tuingrond en voor 50% uit potgrond bestaat, met wat grof zand
• Geef gedurende het hele zomerseizoen regelmatig water en verminder in de winter de hoeveelheid water
• Zet je Sophora bij strenge vorst op een zeer lichte, weinig of niet verwarmde plaats, beschut tegen vorst

Onderhoud, snoei en verzorging

Om de plant goed te laten aanslaan, geeft u hem vooral het eerste jaar overvloedig water, met name tijdens warme en droge perioden. Wij raden aan om 1 tot 2 keer per week water te geven. Na de eerste zomer na het planten heeft hij voldoende aan regenwater en hoeft u geen water meer te geven. U kunt ook mulch rond de voet van de boom aanbrengen om de bodem vochthoudend te houden. De sophora heeft geen meststof nodig.

Snoei van de sophora is niet per se nodig. Als u toch wilt ingrijpen om de boomkroon te verkleinen, snoeit u na de bloei voor onderhoud:

1. Snoei alleen dood of ziek hout
2. Vermijd het snoeien van dikke takken
3. Verwijder ineengestrengelde of elkaar kruisende takken binnen in de boomkroon

Hoe snoeit u een treursophora?

1. Snoei de eerste jaren kort terug om de gesteltakken te versterken
2. Verwijder de scheuten die op de stam verschijnen

Bloei van de Sophora japonica

Mogelijke ziekten en plagen

Wat ziekten betreft, heeft de Sophora nergens last van. Soms zijn het de schildluizen (Coccoidea) die hem aantasten. Je kunt ze bestrijden door zwarte zeep op het blad te spuiten.

Vermeerdering

De Sophora vermeerdert zich door zaai, wat gemakkelijker lukt dan enten.

Zaai

Als je al een exemplaar in de tuin hebt, verzamel dan in het najaar de zaden uit de gedroogde peulen. De zaden worden in het voorjaar gezaaid, nadat ze met schuurpapier zijn opgeruwd. Zaai de zaden op een laag potgrond en bedek ze vervolgens met 2 cm grond. Zet de zaailingen op een lichte, warme en beschutte plek (minimaal 18 °C). Houd het substraat vochtig tot aan de kieming. Verspeen de kiemplanten in afzonderlijke potten zodra ze groot genoeg zijn om te hanteren. Plant ze in de volle grond wanneer de kiemplanten minstens 50 cm hoog zijn.

Peulen van Sophora tomentosa

Combineren in de tuin

Afhankelijk van de variëteit zijn Sophora’s geschikt voor zowel kleine als grote tuinen. Ze komen van nature goed tot hun recht als solitair, zoals de honingboom of Sophora japonica ‘Pendula’. Omdat ze goed bestand zijn tegen luchtvervuiling, passen ze ook goed in stadstuinen.

Ze doen het ook goed in een bloeiend groepje en op arme grond, gecombineerd met andere weinig eisende en zeer sierlijke bomen of heesters, zoals forsythia’s, die tegelijk bloeien met de vroegst bloeiende Sophora’s. Ze vormen een mooie combinatie met heesters zoals brem, goudenregen (Laburnum anagyroides) en vroegbloeiende vaste planten met gele bloemen, zoals wolfsmelk, of met een kroonkruid, een kleine heester uit dezelfde familie. Omring ze met voorjaarsbollen, zoals narcissen of botanische tulpen.

Je kunt ze laten uitkomen tegen een achtergrond van groenblijvende heesters of coniferen, zoals cipressen, levensbomen, taxussen of jeneverbessen, of met blaasspirea’s, die contrasteren met hun groene bladeren.

Dwergvormen zoals ‘Little Baby’ kunnen in een border met een zenuitstraling worden gecombineerd met vaste planten met kleurrijk blad, zoals purperklokjes, grassen of Phormiums voor een exotische toets.

Een Sophora japonica pendula, gecombineerd met narcissen en tulpen ‘Ballade’, een dwergtaxus, wolfsmelk en goudenregen

Wist je dat?

De Japanse sophora heeft een verleden als park- en laanboom. Vroeger werd het hout van de Japanse sophora gebruikt voor de bouw van dakconstructies en werd er een gele kleurstof uit de bloemknoppen gewonnen om zijde te verven (Sophora zou «zwavelgeel» betekenen). In de Maori-farmacopoeia staat deze boom bekend om zijn ontstekingsremmende en ontsmettende eigenschappen. Alle delen van de plant werken laxerend.

Let op de aanwezigheid van alkaloïden in Sophora microphylla, die de plant giftig maken.